De vorige kabinetsperiode stapelde dat departement in z'n eentje
een groot aantal beleidsnota's op elkaar, vaak van concurrerende
directoraten. Zo zagen we beleidsnota's over innovatie, regionale
ontwikkeling en sleutelgebieden die deels strijdig met elkaar
waren. De regie van die verschillende nota's werd weer
ondergebracht bij verschillende agentschappen en directies op het
departement.
Mijn advies aan de minister is dan ook om ruimte te maken voor haar
beleidsinnovatie door beleid af te schaffen en de eigen organisatie
te vernieuwen. In de woorden van de Oostenrijkste econoom
Schumpeter 'creatieve destructie'. Om iets nieuws te kunnen doen
moet er eerst ruimte gemaakt worden.
Zo is Syntens, het overheidsbedrijf voor innovatieadvies aan het
MKB, eigenlijk ingehaald door zijn eigen succes. De grote aandacht
die -mede dankzij Syntens- in het MKB gegroeid is voor innovatie
betekent dat er inmiddels een gezonde markt voor
innovatieconsultancy is. Syntens werkt grotendeels met
overheidssubsidies en verstoort die markt. Tijd dus om te
innoveren. Bijvoorbeeld door Syntens als bedrijf te
verzelfstandigen of door het onder te brengen bij TNO als
innovatie-advies tak.
Ook wordt er op het ministerie nagedacht over een Nederlandse
variant van het Finse technologie agentschap TEKES. Dat is logisch,
omdat TEKES een internationaal succesverhaal is. Het knappe kunstje
van TEKES: meer Finse MKB-bedrijven de exportmarkt op helpen zodat
ze echt kunnen gaan groeien. Dat gebeurt via innovatieprogramma's
waarin Finse onderzoekers gekoppeld worden aan grote en klein
bedrijven. Dat luistert heel nauw. 'Innovation is a contact sport'
zeggen ze in de VS. De mensen van TEKES weten als geen ander wie ze
met elkaar in contact moeten brengen en ze kunnen dat ongeveer zes
keer zo snel als wij in Nederland, met grofweg een vier keer hoger
budget en ongeveer vier keer minder mensen.
Het idee is dat de Nederlandse TEKES onderdeel wordt van de
bestaande subsidieverdeler SenterNovem. Dat is een slecht idee:
zoiets bijzonders als TEKES kan alleen ontstaan als het in een
vrije ruimte kan ontstaan en niet dagelijks gehinderd wordt door
het verleden. Veel beter is om de subsidietaken van SenterNovem
onder te brengen bij het ministerie van Financiën en voor de rest
van de medewerkers elders werk te zoeken. Het moet de kwartiermaker
van de nieuwe club vrij staan om zijn eigen, nieuwe team te
formeren. Wellicht met een groot aantal oud-SenterNovem
medewerkers, maar niet gedwongen.
De kans dat de minister daadwerkelijk ruimte gaat maken voor haar
nieuwe beleid schat ik laag. Het gaat om zeer ingrijpende, voor de
betrokkenen zeer pijnlijke ingrepen, dus er zal veel weerstand
zijn. Tegelijkertijd staat Schumpeter's theorie vijfenzestig
jaar na dato nog steeds kaarsrecht overeind. De
innovatiekracht van Nederland versterken gaat niet zonder pijn. Het
komt echter zeer zelden voor dat de politiek beleid afschaft en
echt goed naar de uitvoering kijkt. Maar ik laat me heel erg graag
verrassen door het nieuwe kabinet.
Frans Nauta
lector Innovatie aan de Hogeschool Arnhem Nijmegen en
innovatie-adviseur
http://www.nauta.org