Kabinet van zachte heelmeesters
25 juni 2007 - Ik zit er een beetje mee, met het 100-dagen plan van het al niet meer zo nieuwe kabinet, schrijft HAN-lector Frans Nauta in zijn nieuwe ScienceGuide-column. 'Ik wil er zo graag iets aardigs over zeggen, maar dat valt niet mee. De beste samenvatting vond ik die van Agnes Kant (SP): ‘Het regeerakkoord met plaatjes’. De door de coalitie zelf opgeklopte spanning rond de eerste honderd dagen is met dit Beleidsprogramma in elkaar gezakt als een mislukte soufflé. Het is een anti-climax omdat het kabinet niet doet wat het beloofd had: alle mooie intenties van het regeerakkoord vertalen in concrete acties.
Het stuk zit net als het regeerakkoord vol met goede bedoelingen. De getallen spreken voor zich: 10 projecten, 33 doelstellingen, 32 enveloppen, 1 deltaplan en 74 programmapunten. Nou hou ik wel van goede bedoelingen, maar ik hou nog meer van concrete actie. Om met Mark Twain te spreken: ‘Action speaks louder than words, but not nearly as often’. En juist daar schiet dit verh
Het probleem is dat het kabinet er niet in geslaagd is om zich te
beperken. Meer dan tien doelstellingen nastreven is voor iedere
organisatie gekkenwerk. Het netto resultaat van 33 doelstellingen
is dat de aandacht versnippert en er per saldo vrijwel niets
verandert. Vooral als er nog geen idee is over welke concrete
acties er nodig zijn om al die doelstellingen te bereiken.
Zo ook het hoofdstuk innovatie. Dat beslaat tien pagina's wollige
Haagse taal, waarbij opeens ook rekeningrijden en het
openbaar vervoer tot innovatie zijn gebombardeerd. De meest
concrete 'acties' zijn een Strategische Agenda voor het hoger
onderwijs die uitkomt in september, het oprekken van de
kenniswerkersregeling, een hogere belastingaftrek voor innovatie
binnen bedrijven en een project 'Nederland Ondernemend
Innovatieland'. Voor zover het om concrete acties gaat is het
vrijwel allemaal oude koek. Bestaand beleid dat opgewarmd is in de
Haagse pr-magnetron en aan ons verkocht wordt als 'nieuw'. Trap er
niet in mensen.
Wat had er dan wel in moeten staan? Een paar fundamentele dingen
die gaan over het grote geld. Allereerst het aanpakken van de
financiering van het wetenschappelijk onderzoek. De Nederland
overheid geeft daarvoor jaarlijks meer dan een miljard aan de
universiteiten. De verdeling van dat geld over de dertien
universiteiten gebeurt volgens een bepaalde verdeelsleutel. Die
verdeelsleutel is al vijfentwintig jaar niet veranderd en staat los
van de prestaties of ambities van de universiteiten.
Gekkenwerk.
Aan de kant van Economische Zaken is het hoog tijd voor een
reorganisatie van alle agentschappen en departementale clubs die
zich bezighouden met innovatie: Syntens, SenterNovem, ICES-KISS,
sleutelgebieden, noem maar op. Het alternatief is eenvoudig:
decentraliseer het regionale economische beleid naar de regio en
maak op nationaal niveau een evenknie van het Finse TEKES. Ook hier
gaat het om vele honderden miljoenen per jaar. Groot geld slimmer
besteden heeft echt impact. Het vergt alleen politieke wil en moed,
omdat groot geld met grote belangen gepaard gaat.
De balans van dit Beleidsprogramma: het kabinet belooft veel mooie
dingen, praat veel met alle belanghebbenden, maar heeft niet
genoeg benul en/of moed om pijnlijke ingrepen te doen. Dat is
jammer, omdat het ons op het moment economisch zeer voor de wind
gaat. Er kan nu volop gesneden, gesaneerd, gereorganiseerd,
geherstructureerd, geoptimaliseerd en gedecentraliseerd worden
zonder al te dramatische gevolgen voor de betrokkenen. Maar net als
Paars 2 lijken de politieke partijen daar weinig voor te voelen. Ze
genieten van het mooie weer en spelen Sinterklaas op de golven van
de economische groei.
Het is uiteindelijk een leiderschapsvraag. Balkenende- IV is een
kabinet dat graag luistert, maar niet wil of kan leiden. Een
kabinet van zachte heelmeesters. Die maken stikende wonden, zegt
een oud gezegde. Waar zijn ze gebleven, politici als klassieke
huisartsen, die nog zonder verdoving hechtten en extra veel jodium
op de wond smeerden?
Frans Nauta