Wie in deze dramatische periode soms letterlijk sprakeloos
lijken, werden dit jaar zelden of niet voorgedragen voor de Top 10.
De namen die niet figureren zijn dit jaar bijna even opmerkelijk
als zij wel werden voorgedragen. De Top 10 van ScienceGuide brengt
smaakmakende sleutelfiguren van het afgelopen jaar in beeld en dat
zijn niet altijd de usual suspects.
Opvallend waren het enthousiasme en de variëteit van
voordrachten voor de Tip 5 van mensen
van wie de komende tijd veel verwacht wordt. In de motiveringen van
die personen blijkt ook het belangrijker worden van thema's als de
demografische omslag in het HO, de inzet van toppers uit het
bedrijfsleven en het Europees onderzoek.
Wie wint het cadeau voor de mooiste bijdrage dit jaar? Ans
Compaijen van het SBO. Zij krijgt het nieuwe prachtboek
'Bijzondere Bèta's' voor haar heldere, weloverwogen en onderbouwde
voordracht van de nummer 2 van dit jaar.
1. Alexander Rinnooy Kan
Geen enkele topper in ons land was in de startfase van de crisis
zo consistent en dringend in het betoog voor 'juist nu investeren
in kennis'. "Waar hij kan, komt hij op voor de kennissector," zegt
een kroonlid van zijn SER bijvoorbeeld. Hij ging als IP-lid,
KIA-ambassadeur en hoogste polderadviseur van de regering tot het
uiterste. Hij dwong de beleidsmakers duidelijk verder te gaan dan
zij van plan waren. OCW-minister Plasterk noemde in gesprek
met ScienceGuide in januari zulke betogen nog
'irrationaliteiten', mind you.
In het Innovatieplatform, rond de Kennisinvesteringsagenda en
ook in kringen van politiek en media vormen Rinnooy Kan en
KNAW-president Robbert Dijkgraaf de 'Batman en Robin van de kennis'
, zoals dat in studentenkring met vrolijke bewondering heet. Samen
binden zij de strijd aan met notoire slechteriken als The Joker,
The Riddler, Catwoman en Two Face. Wie deze rollen spelen in de
kennisfilm, bedenkt u zelf maar.
2. Mariëtte Hamer
In de coalitie stond de PvdA-fractieleider pal. "Een van de
sterkste voorvechters van investeringen in kennis & innovatie,"
wordt zij genoemd. "Staat voor haar zaken, houdt vast," zeggen
kenners. Al in november 2008 vroeg zij om een 'masterplan'
à la Merkel en Obama. Toen dat niet kwam, duwde zij door. Het
crisispakket kreeg een structurele verhoging van kennisuitgaven
naar het gemiddelde niveau van de OESO-lidstaten als concreet
doel.
Vervolgens zette zij haar partijgenoot op OCW klem met de
motie-Hamer. Pikant was dat minister Plasterk op
ScienceGuide investeringen in tijden van crisis als '
irrationaliteiten' bestempelde. De Tweede Kamer eiste in die
motie onder aanvoering van Hamer een concrete uitwerking van
kennisinvesteringen van OCW en EZ op Prinsjesdag 2009. Lukt dat,
dan moet Plasterk de eer delen met voorgangster en CDA-collega Van
der Hoeven. Lukt dat niet, dan moet het CDA meedelen in de
pijn. Divide et Impera. Het is dit behendige en volhardend
politieke handwerk dat 'the chattering classes' niet opmerken, maar
Hamer effectief en productief maakt.
3. Sylvester Eijffinger
Niemand in het hoger onderwijs heeft zo veel baat gehad bij de
crisis. De Rotterdams-Tilburgse econoom discussieerde op Harvard
met FED-chef Ben Bernanke toen de ellende losbarstte - zie zijn weekboek erover op
ScienceGuide. Daarna was hij overal in de media.
Vervolgens werd hij de enige hoogleraar van buiten de bancaire
sector in de Commissie Maas. Hun rapportage diende als opstap voor
de banksector naar herijking en herziening van de interne aanpak,
mechanismen en structuren. Tussendoor zat Eijffinger nog op het
Torentje om de premier te voeden bij het beraad over het
crisispakket. Naar verluidt hielp het.
4. Jo van Ham, Yvonne van Rooy, Jasper
Tuytel
Collegeleden die stevig en concreet met de crisis aan de slag
gingen, kregen al een pluim van Rinnooy Kan. Van Ham (TUe) trok in
Eindhoven, en ook in 'het Haagse', hard aan de
1000-kenniswerkersactie en inspireerde menigeen tot een bredere
regeling op dit terrein.
Van Rooy (UU) zette in op 'juist nu investeringen aantrekken' en
trok de R&D van de Franse multinational Danone naar haar
SciencePark. Een kenner uit Europa meldt daarbij: "Geruchten in Den
Haag en Brussel stellen dat zij op de shortlist staat voor
Eurocommisaris Research. Wordt Yvonne de nieuwe Neelie?"
Tuytel (HRO) bouwde met mbo, wo, bedrijfsleven en gemeente aan
het Rotterdams actieplan tegen de crisis en trekt zelf vooral de
doorstroom vmbo-mbo-hbo als het wapen tegen de
jeugdwerkloosheid.
5. Kees Rutten
De VU-penningmeester erkende tegenover ScienceGuide al
vroeg dat Kuyper's universiteit - en dat in het Calvijn-jaar -
nogal wat geld had uitstaan in IJsland. "Als ik het
bedrag onthul, leg ik mijn hele liquiditeit bloot. Het betreft
een obligatie die volgend jaar afloopt. We moeten kijken waar we
dan staan. Ik ben nog niks kwijt."
Zulke tijden zijn niet leuk als je ook nog president-commissaris
van het grote pensioenfonds van de NS bent. De gevolgen waren er
naar. Voor de universitaire begroting vielen ze misschien nog mee,
maar politiek was het duidelijk: er kwam de Commissie-Don die het
beleggen, bankieren en vermogensbeheer van de hoger
onderwijsinstellingen kritisch moest bezien. Op lange termijn kan
dat weleens het meest ingrijpende effect van de kredietcrisis op HO
en R&D blijken.
6. Arnout Boot en Jaap Koelewijn
De UvA-professor en de INHolland-lector/Nyenrode-hoogleraar zijn
in de voorbije maanden uitgegroeid tot opinionleaders aangaande de
crisis, haar gevolgen en onzekerheden. In alle media wisten zij
helder en puntig met het broodnodige gezag hun analyses te brengen.
Dat is knap in een tijd dat eigenlijk niemand meer een economische
voorspeller of analist zou willen geloven……
7. Dany Jacobs
De lector van kunsthogeschool ArtEZ en de HAN, hoogleraar
innovatie aan de UvA valt misschien niet zo op tussen de bobo's en
diva's/divo's van het hoger onderwijs, maar zijn invloed reikt ver.
Zo veel kenners uit hbo en wo tegelijk worden niet gevraagd voor de
'Commissie van Wijzen Kennis en Innovatie' voor onder meer de
toedeling van de FES-middelen. Uw aardgasgeld komt van Jacobs.
8. Annette Schavan, Arne Duncan, Henna
Virkunen
Drie ministers van Onderwijs die trendsettend, offensief beleid
voeren. Schavan's langjarige steun aan Kanzlerin Merkel betaalt
zich uit. Hun Hochschul-Pakt, Exzellenz-Initiative en Krisenpaket
dirigeren tientallen miljarden
euro's voor korte en lange termijn naar het Duitse HO en R&D.
Na de verkiezingen van 27 september lonkt voor Schavan een nog
machtiger plaats binnen de CDU-top: voorzitter van de
Konrad-Adenauer-Stiftung, de puissant rijke denkfabriek achter
Merkels succes.
Arne Duncan
-in april 2008 al getipt op ScienceGuide als Obama's
onderwijstsaar- ging met zijn basketbalvriend mee vanuit Chicago
naar DC. Als een wervelwind revitaliseert hij het kennisbeleid en
geeft zeer forse impulsen aan de SF om in crisistijd de
doorstroming in het onderwijs te behoeden en uitval tegen te
gaan.
De Finse minister Henna Virkunen bewijst dat investeren en
vernieuwen juist nu een soort nationale eer is van Suomi.
Opnieuw laten de Finnen de 'klein maar fijn' landen van de EU zien
hoe je je toekomst als kennisnatie en research hotspot moet durven
oppakken. Landen vol dozenschuivers zijn er in de geglobaliseerde
economie immers al genoeg.
9. Hans Uiterwijk
Het beste signaal van de groeiende betekenis van lectoraten en
hbo-praktijkonderzoek kwam uit Breda. De NHTV, die Uiterwijk leidt,
gaat als eerste hogeschool een rector-magnificus benoemen. Net als
in een universiteit wordt de rector magnificus
van de NHTV zowel de symbolische leider als tolk en aanjager van de
onderzoekstaak van de instelling. Goed onderzoek en het scheppen
van goed georganiseerde onderzoeksomgevingen zijn zo geen nieuw
extraatje meer in het hbo, maar een nieuwe raison d'être.
10. Marian van Os
Het Sirius-project
dat CvB-lid Marian van Os van de Hanze Hogeschool ontwikkelde,
bleek het enige HBO-excellentieplan dat voldoende kwaliteit en
overtuigingskracht bezat om geld te krijgen. Alle andere
hogescholen, en ook nog flink wat universiteiten, moesten hun
huiswerk over doen.
De impact van Van Os' best practice mag er zijn: bij de tweede
toewijzingsronde blijkt het hbo de weg naar een beter,
doelgerichter excellentiebesef- en beleid te hebben gevonden. De
€2,38 miljoen die zij in november 'veroverde', is dus zeer goed
besteed geld gebleken. De andere hogescholen hebben nog eens goed
en zelfkritisch naar Van Os en haar aanpak gekeken en hun eigen
profiel aangescherpt. Excellent werk, kortom.