Verrukkelijke zuiverheid
Ook al was hij een Oostenrijker en een Wiener in het bijzonder,
er zijn zeker twee andere landen en steden die hem bijna als een
zoon claimen, Nederland en vooral Amsterdam, en de Verenigde Staten
en vooral New York. Mahler had wel iets met ons land en met
Amsterdam en zijn Concertgebouw in het bijzonder. Hij dirigeerde er
het orkest, had een intensieve uitwisseling van ideeen,
uitvoeringen en muzikale opvattingen met dirigent Mengelberg, die
zich meer en meer opwierp als zijn profeet.
In oktober 1904 werd in Amsterdam Mahlers Vierde Symfonie
uitgevoerd. 'En hier toont Mengelberg dat hij een man met grote
visie is, want hoe heeft hij de Vierde geprogrammeerd? Vóór en ná
de pauze!' Aldus beschrijft de website over Mahler in ons land
die gebeurtenis. "Wat zeg je daarvan", schrijft Mahler aan zijn
vrouw Alma over deze premiere. "Ze hebben mijn compositie tweemaal
op het programma geplaatst - na de pauze begint het weer van voren
af aan! Ik ben werkelijk benieuwd of het publiek de tweede keer
hartelijker zal reageren." Hij vindt het het ei van Columbus om op
deze wijze een nieuw werk te introduceren en looft het orkest, dat
de Vierde "met een verrukkelijke zuiverheid" speelt.'
Psychoanalyse op het Rapenburg
Bijzonder is dat Mahler precies een eeuw geleden in ons
land, in Leiden, een gesprek voerde met Sigmund Freud. Op 26
augustus 1910 troffen zij elkaar in het klassiek Leidse
etablissement 'In den vergulden Turk' en wandelden uren door de
Breestraat en over het Rapenburg. Dat gesprek zorgde voor een
ommekeer in zijn leven en werk. Niet alleen de huwelijkscrisis met
de buitenissige Alma, maar ook Mahlers visie op zijn muzikale werk
en het perspectief daarvan waren onderwerp van beraad tussen de
twee Weense denkers.
'Drie keer eerder had Mahler een afspraak gemaakt met Freud maar
even zoveel keren had hij die op het laatste moment afgezegd, over
angst en twijfelzucht gesproken. Alhoewel Mahler in het geheel niet
op de hoogte was van wat de psychoanalyse inhield, zegt Freud dat
hij nooit eerder iemand had ontmoet die zo snel begreep waar het in
de psychoanalyse om ging.
Alma schrijft in haar autobiografie over de ontmoeting tussen
Freud en Mahler dat Mahler zich tot Freud wendde uit de angst haar
te verliezen. Freud zou hem gezegd hebben dat hij, Mahler, in
iedere vrouw zijn moeder, die een arme, lijdende en gepijnigde
vrouw was, zocht,' aldus Thijs de Wolf van het NPI.
' De grootste symfonicus'
Op het prachtige Mahler blog 'Meine Zeit wird kommen' over de
komende twee Mahler-jaren wordt onder andere dirigent Christoph
Eschenbach geïnterviewd. De specialist in het laat-Romantische
repertoire en Richard Strauss en Mahler in het bijzonder vertelt er
over wat Mahler dirigeren vergt.
What's the main thing you have to take care of?
Eschenbach: [Laughs] 'Take care' is a good
word. You have to try to understand everything. I mean, it's not so
easy to understand everything intellectually, and it shouldn't be
totally from an intellectual point of view in understanding Mahler.
One shouldn't forget that his music is written next door to Sigmund
Freud, and that it is written in a time when psychoanalysis was
'opening'.
Therefore, this music, of course it deals with these big
emotions - like Brahms, like Beethoven - but also the very
miniscule insights into the soul. You can discover that
intellectually, but it's better if you go from the heart and from
the soul itself, and try to figure out for yourself: Why is that
phrase going like this? Why is that all of a sudden breaking off?
Why is it changing all of a sudden into a totally different mood?
Because inside there is so much happening; Mahler is going very
much a step further, and also breaking forms, going further than
Brahms for example.
Deze site met veel nieuws en nog meer interviews van grote
dirigenten over Mahlers werk en nog veel meer vindt u op http://www.universaledition.com/mahler/