In 2010 komt de commissie-Veerman met een advies over de
toekomstbestendigheid van het Nederlands hoger-onderwijsstelsel.
Eén van de benchmarks voor het HO is op aandrang van minister
Plasterk het stelsel in de VS. In het bijzonder het stelsel van de
staat California geldt daarbij als richtingwijzend.
Wat zal de Amerikaanse input in de commissie-Veerman worden?
ScienceGuide sprak met commissielid Bob Berdahl,
president van de Amerikaanse universiteitsvereniging AAU. En
wellicht nog interessanter, de oud-president van de University of
California.
Autonomie schept kwaliteit
Berdahl draait er niet omheen als het gaat om de kern van zijn
opvattingen. Hij gelooft in sterke, autonome instellingen en
faculteiten. "Autonomy creates quality", zo stelt hij. Geef
universiteiten verantwoordelijkheid en ze zullen zo'n toegenomen
verantwoordelijkheid ook gaan voelen, deze oppakken en daarnaar
handelen.
Daar komt nog een belangrijke notie bij, die samenhangt met een
extra aan eigen beleidsruimte en verantwoordelijkheid voor
instellingen. Berdahl wijst er op dat hiermee gezonde concurrentie
tussen autonomer opererende faculteiten kan opbloeien. Die
benadering zorgt voor een kwaliteitsimpuls, aldus de ervaring in de
VS.
Berdahl erkent dat het Amerikaanse HO-stelsel ook zijn zwakke
plekken kent. En dat is de sterk marktgedreven karakteristiek
ervan. "The US has a market-driven higher education system that is
rewarding the rich." De Nederlandse situatie is in het HO veel
minder 'eenzijdig' op de markt en marktconforme gedragslijnen
georiënteerd. Ons land is ook voor hem niet met de VS te
vergelijken op dit punt, maar er kan wel lering uit getrokken
worden door de commissie-Veerman.
Berdahl voelt natuurlijk heel wel aan dat zeker op dit aspect in
Nederland en Europa een zekere terughoudendheid bestaat. De invloed
van de private sector op het hoger onderwijs kent hier andere
tradities en gevoeligheden. Maar zijn reactie hierop is ere en van
aansporing: "Do not fear private influences in higher education, it
will only result in gradual change over time". Zijn ervaring is dat
private invloeden juist kwaliteits- en concurrentieverhogend kunnen
werken.
Interdisciplinariteit en kwaliteit
Excellentie komt tot stand wanneer onderzoeksdisciplines
samenkomen. Berdahl is hier duidelijk over: "Break down
mono-disciplinary power silo's in universities". De
overheid heeft hier nadrukkelijk instrumentaria voor in handen. Zij
kan die 'breakdown' stimuleren door onderzoeksgelden te verstrekken
voor interdisciplinair onderzoek. Dit gebeurt in Europa volgens
Berdahl nog onvoldoende.
Dat is ook daarom jammer, omdat het besef van kwaliteit en van
het belang van de borging daarvan, ook als publieke zaak, in ons
land en ook elders in Europa sterk ontwikkeld is. "Europe is ahead
of the USA on Quality Assurance," zegt hij stellig. Hier zit dan
ook een sterk punt voor een HO-stelsel als het onze, een
interessante observatie van een lid van de commissie-Veerman van
buiten Europa.
Collegegeld en deelname
Berdahl is bij de doordenking van het HO-bestel helder over
oplossingsrichtingen die uitmonden in het verhogen van
collegegelden. Hij is daar zeer terughoudend over, vanuit de eigen
ervaring in de VS. Recente Amerikaanse ontwikkelingen op dit
terrein en hun effecten op de deelname aan het hoger onderwijs zijn
niet mis. Berdahl beschrijft deze als volgt: "A decline of public
state support has resulted in higher tuition fees. This has
affected the attendance; there is now a smaller percentage of
undergraduates. This is a real concern in the USA."
In het kader van de Kamerbrede motie-Hamer en de 50%
hoger-opgeleiden doelstelling van de EU-landen in de
Lissabon-agenda, die voor 2020 nog verder aangescherpt wordt, doet
de commissie-Veerman er dus goed aan om niet alleen naar
Amerikaanse succesverhalen te kijken. Ook 'bad practices' en de
effecten die zij hebben op de ontwikkeling van het hoger onderwijs
zijn relevant in het denken over toekomstbestendigheid.
Berdahls adagium van "Autonomy creates quality" is in elk geval
voor 2010 een nog steeds - of opnieuw - uitdagend uitgangspunt. In
recent onderzoek concludeerde
de Europese universiteitsvereniging al dat autonomie een
succesfactor is voor universiteiten in de verschillende HO-stelsels
die de EU rijk is.
En past dat adagium niet helemaal in 2010, waarin de fameuze
HOAK-nota, die de grondslag legde voor een HO met meer
autonomie en meer kwaliteitsverantwoording, zijn 25-jarig jubileum
viert?
Bron interview:
Scriptie 'Europeanisation or Americanisation in Higher
Education' van nieuwe ScienceGuide redacteur Sebastiaan den
Bak