Life happens to you while you are making other plans -
John Lennon
De verftube is een uitvinding die pakweg rond 1850 gedateerd
moet worden volgens een bord achter de kerk in Crecy la
Chapelle, Frankrijk. Door de verftube konden schilders ook olieverf
schilderijen gaan maken in het veld. Dat deden ze dan ook volop en
zo ontstonden in die streek de zogenaamde School van Barbizon
en later de impressionisten. Dit gebeurde natuurlijk niet
alleen door de verftube maar door de verftube in combinatie met
landschappelijke schoonheid en het bijzondere licht in die
vallei.
Een toevallige combinatie van factoren dus en vooral achteraf
begrijpelijk. Zoals vaak volgde het geld de cultuur. En achter de
cultuur en het geld aan kwamen de spoorwegen om gegoede
burgers van hun huizen rond de streek Crecy-Barbizon comfortabel op
en neer naar Parijs te brengen. En achter de spoorwegen aan de
gewone man en de industrie. De verftube was dus een echte
accelerator van een culturele en maatschappelijke
beweging.
Zinvol is open
Ik denk dat dit voorbeeld goed illustreert, en daarom begin ik er
mee, hoe we ons het ontstaan van veranderingen, nieuwe
ontwikkelingen en nieuwe oplossingen ook in deze internet tijd
moeten voorstellen. Waar het technische, culturele en economische
domein bij elkaar komen in de tijd en elkaar via een gelukkige
samenloop van timing versterken, ontstaat een werkelijke golf van
verandering.
Kijk maar naar enkele ingrediënten rond de verftube. In de
eerste plaats, ook nieuwe en later succesvol gebleken
ontwikkelingen beginnen klein en van onderop.
Welk van de nieuwe ontwikkelingen blijvertjes zijn en welke niet,
is niet te voorzien. Waarom wordt die ene uitvinding een doorslaand
succes en die andere die ook zo leuk leek, niet? Waarom breekt die
ene acteur of pianist door en die andere, vaak met zo veel meer
talent, niet? Dat is een kwestie van een samenloop van
verschillende omstandigheden vanuit verschillende domeinen die pas
achteraf begrijpelijk zijn. Alle 'wissels' moeten goed staan om
succes te hebben.
Soms is bijvoorbeeld het simpele gegeven dat 'iets nieuws' een
pakkende naam heeft of krijgt, deel van de sleutel van het succes.
Het woord Bokito-proof bijvoorbeeld, dat het eerst leek te halen,
heeft het toch niet gehaald. Hoe de ontwikkeling rond 'het nieuwe
werken' verder gaan moet worden afgewacht. De volstrekt toevallige
huidige winterse omstandigheden helpen natuurlijk wel.
Nieuwe ontwikkelingen zijn daarmee vaak ook niet planbaar vanaf de
tekentafel of bestuurbaar met het managementdashboard of gestuurd
door businesscases en spreadsheets. Het zijn geen lineaire en
wellicht zelfs geen cyclische processen. Innovatie lukt pas dan als
in verschillende domeinen de goede combinatie van ondernemerschap,
wetenschap en cultuur bestaat. In die zin is succesvolle innovatie
per definitie open innovatie.
Het mooiste meisje
Veel innovatie sneuvelt doordat, achteraf bekeken, het
window toch niet helemaal openstond; je moet in je leven
niet alleen het mooiste meisje tegenkomen, maar ook op het goede
moment in de goede setting. Veel innovatiesucces berust dus op
toeval. Als er een window of opportunity is voor dit
toeval, we waren er aan toe, worden nieuwe dingen vrijwel altijd op
meer plekken tegelijkertijd door verscheidene mensen
'uitgevonden'.
Wat dat betreft is innovatiesucces vaak meer geluk dan wijsheid.
Net een beetje als de jackpot in de staatsloterij, je weet zeker
dat iemand hem wint, maar of jij dat bent? Het lijkt wel een beetje
een quantumredenering.
Wat hebben ondernemers aan dit inzicht in de kansen op succes van
een innovatie? Als een vinding of innovatie een klein succes laat
zien is de kans dat het een groot succes wordt drastisch groter.
Dat is een commerciële en operationele wijsheid die vooral
venture capitalists goed kennen. Die hebben daarom een
grote voorkeur voor het investeren in kleine, goed opschaalbare
bedrijven met een inmiddels bewezen operationeel en commercieel
track record.
Vanuit de verftube een verstandige redenering. Kennelijk
staan veel wissels goed en is er een window qua timing,
inhoud en koppeling van verschillende domeinen. Anders zou het
kleine bedrijf ook geen succes hebben gehad. De fast
follower innovatiestrategie van veel grote corporates
is dus goed verklaarbaar en wellicht zelfs vanuit het vergroten van
verdienvermogen van deze ondernemingen erg verstandig.
In dezelfde trein
Nu het derde element van de titel van deze column. Wat is
de rol van social media bij innovatie? Ik denk dat
social media, Twitter bijvoorbeeld, de kans op zo'n toeval
en een window of opportunity vergroten. Om met de woorden
van Bas van de Haterd te spreken: social media vergroten
serendipiteit. Zo gaf hij als voorbeeld dat twee druk bezette
personen al maanden moeite deden om een afspraak te regelen en er
via twitter achter kwamen dat ze in dezelfde trein zaten.
Social media creëren hyperconnectiviteit en daarmee een
grotere kans dat alle wissels op het rangeerterrein van
cultuur, techniek en economie goed staan. Ze helpen ons over het
muurtje van de eigen mogelijkheden en referenties heen te kijken en
stimuleren Senges' presencing. Social media
zorgen ervoor dat de puzzel stukjes, nodig voor succes, elkaar
vaker en gemakkelijker vinden. In die zin zullen
social media in de virtuele wereld een deel van de functie
van Porters economische clusters in de fysieke wereld
overnemen.
Wat nu social media steeds meer gaan doen werd
vroeger gedaan door de lokale aanwezigheid van samenhangende
bedrijven, zoals in Nederland in de glastuinbouw en tot voor kort
in de vliegtuigindustrie. Samenhang en samenwerking leidt tot meer
economische kracht, meer verdienvermogen en meer
(product)innovatie.
Daarmee blijft de beleidsvraag natuurlijk wel wat de verftubes van
dit moment zijn en wat je beleidsmatig kan doen om daar achter te
komen. Dat lijkt me voer voor bijvoorbeeld het Innovatieplatform en
wellicht de echte wetenschap.
Frans van der Reep