Als voorzet voor de Commissie Veerman hamert de VSNU op meer
selectief maatwerk voor bewust kiezende vwo'ers als instroom in de
universiteit. De leden van de VSNU zouden dan kleiner worden, maar
willen dit met behoud van budget realiseren. Meer middelen voor
minder output dus? Sijbolt Noorda als de Mies van der Rohe van de academie: 'Less is
more'?
Vanaf dag 1
Zo ver lijkt de VSNU-voorman niet te willen gaan. Hij
betoogt in het FD wel dat die minder grote groep academische
studenten dan hoger zou gaan presteren. Bijvoorbeeld doordat men
binnen het WO hun uitval van 30% zou kunnen tegen gaan. Ook zou men
de toegang tot de wo-masteropleiding bewuster en door selectievere
aanpak met meer inzet van de kant van de student kunnen gaan
opzetten.
In het recente VSNU-cafe klonk vanuit, mirabile dictu, de LSVb iets
vergelijkbaars. Volgens voorzitter Gerard Oosterwijk moet de universiteit 'meer Bildung'
uitstralen, dan is het helder dat 'iedereen wel moet'. Hij meende
zelfs dat de masteropleiding in dit opzicht pas begonnen zou moeten
worden na enige maatschappelijke ervaring in het vakgebied van de
student. "De universiteit moet minder diplomafabriek willen zijn,
er moeten dan maar minder mensen naar toe, maar wel vanaf dag 1
echt wetenschappelijk onderwijs."
Verschillende achtergrond
Vervelend is voor de universiteiten echter, dat de oplossing
die Noorda nu aandraagt niet helpen zou bij
die studiefase waar het echte probleem blijkt te zitten, en
hardnekkig zit: in de startfase, de propedeuse en het eerste jaar
van de studie. De oplossing voor deze perikelen zoekt Noorda bij de
buren: in het hbo. Dat moet aantrekkelijker worden voor de nu te
snel uitvallende vwo'ers.
Hij beveelt de hogescholen daarbij aan aparte studietrajecten voor
hen in te richten, die eventueel korter zouden kunnen zijn dan die
voor havisten en mbo'ers. Ook uit de universiteit wegvallende
vwo'ers hebben blijkbaar een aangeboren talent voor
professionaliteit op hbo-niveau. In zulke trajecten hoeven ze
dan tevens niet of minder in contact te komen met "mensen
uit verschillende achtergrond" die ook in het hbo willen
doorstuderen. Want dat deze "allemaal bij elkaar
gezet" worden, ziet Noorda als probleem waardoor het hbo voor
vwo'ers minder attractief is geworden.
'Wordt wat je bent'
De financiering van dit kleinere maar duurdere WO zou
overigens wel van die hbo'ers met hun verschillende
achtergronden moeten komen, de facto. Noorda bepleit de
afschaffing van de SF en een nieuw sociaal leenstelsel, waarvan de
opbrengst grotendeels het hoger onderwijs ten goede zou komen.
Aangezien 80% van de beursuitgaven in het hbo 'terechtkomen' is de
reallocatie hierin een duidelijke keuze.
Interessant is dat VU-voorzitter Smit als voorzitter van de
CDA-WI-studiegroep naar reallocaties in de overheidsuitgaven de SF
juist wil ontzien en meer via hogere eigen bijdragen van
alle studenten, in het bijzonder de masters in het wo, tot extra
middelen en eventuele beperking van uitgaven wil zien te
komen.
Binnen de universiteiten zelf kijkt men intussen vooral naar de
sterkere profilering van de eigen benadering van de
kennisontwikkeling. "Maak van je lotsbestemming je perspectief.
Wordt wat je bent." Nederlandse universiteiten zijn geen 'Havards'
-klein, sterk selectief qua doelgroep in de samenleving ook- maar
ze zijn wel uitstekende academies, zo schrijft een andere VU-topman
in een interne notitie.
UCLA of Harvard?
In plaats van Harvard zou de UCLA een veel relevantere en
interessantere benchmark zijn: sterk emancipatoir gercht op de
brede lagen van de stedelijke bevolking van multicultureel
zuidelijk California. Tegelijk staat deze bijvoorbeeld in de top
van de Shanghai-ranking als research university. "Het kan
dus."
De zorg zoals die bij de VSNU-voorzitter leeft, dat door
emancipatie van jongeren in brede lagen van de bevolking en grote
participatie aan het HO "de kwaliteit uiteindelijk in de knel
komt", wordt dan ook "door de UCLA op overtuigende wijze
ontkracht." Boeiend zal het zijn te zien hoe Veerman-commissielid
Bob Berdahl, voormalig topman van de
University of California, naar deze gedachtewisseling in ons
land kijkt.
Kern van de discussie is volgens de VU-analyse dan ook de opdracht
aan de universiteiten om van "2e generatie" academies
naar Humboldtiaans model van 1830 naar een 3e
generatie te durven transformeren, waarin differentiatie en
verbindingen met een sterk maatschappelijk profiel voorop
staan.
Of ze die opdracht willen verstaan door meer vwo'ers over te
hevelen naar de buren bij de hogescholen, of een andere creatieve
respons ontwikkelen, zal uit de reacties op het rapport van de
commissie-Veerman wel duidelijk worden. Wilt u de discussie
hierover aangaan, kom dan vrijdag 29 januari naar De Rode Hoed in
Amsterdam voor het debat onder leiding van Jacques Tichelaar, met
onder meer UvA en HvA-voorzitter Karel van der Toorn, lector
Anneloes van Staa en CDA'er Jan Jacob van Dijk uit de Tweede
Kamer.