Wat is kwalitatief goed onderzoek voor het hbo? Ik ben ervan
overtuigd dat er geen eenduidig antwoord op komt. En dat is maar
goed ook. Het onderzoek ontwikkelt zich de afgelopen jaren steeds
verder. Dit komt door nieuwe inzichten vanuit de wetenschap én de
praktijk en de steeds betere technische instrumenten ter
ondersteuning van data-analyse. Een vakgebied als onderzoek moet
zich ook blijven ontwikkelen en daar is een doorlopende discussie
behulpzaam bij.
Praktijk beïnvloeden
We kunnen stellen dat het onderzoek aan hogescholen in
tegenstelling tot 'zuiver' academisch onderzoek, dat vooral gericht
is op theorie en kennisontwikkeling, nadrukkelijk ten dienste staat
van de praktijk. Dit betekent dat onderzoek op hogescholen op de
één of andere manier de praktijk wil beïnvloeden.
Daarmee komen we terecht bij strategieën en methoden uit het
praktijkgericht en actiegericht onderzoek. Bij deze vormen van
onderzoek is er sprake van de participatie van de mensen uit de
praktijk bij de opzet en de uitvoering van het onderzoek. Naast de
gerichtheid op de praktijk staat het leren van de studenten
centraal. Tot slot kunnen we opmerken dat het enkele lectoren lukt
om onderzoek te doen dat niet alleen gericht is op de praktijk en
de leereffecten, maar dat ook commercieel gezien interessant
is.
Mijn ervaring is dat de meeste lectoren de bekende standaardwerken
van auteurs als Swanborn, Wester, Maso, Smaling en Migchelbrink
gebruiken. Het zijn vaak dezelfde boeken die ook bij universitair
onderwijs voor (sociaal-) wetenschappelijk onderzoek worden
gebruikt. Persoonlijk gebruik ik vaak vormen van kwalitatief
onderzoek, met een accent op praktijk- en actiegericht
onderzoek.
Reflectief Longitudinaal Onderzoek
Ik heb een eigen onderzoeksmethode ontwikkeld waar ik
maart 2010 in het tijdschrift voor Sociale Interventies over
publiceer: Reflectief Longitudinaal Onderzoek (R.L.O.). Dit type
onderzoek, dat ik samen met de Rijksuniversiteit Groningen
(sociologie) heb ontwikkeld, is een combinatie van Longitudinaal
Onderzoek en Survey Feedback onderzoek.
Dit onderzoek is vooral geschikt om ingrijpende
organisatieveranderingen, zoals reorganisaties, over een langere
periode op inhoud en resultaten te monitoren. Het aardige van
R.L.O. is dat het niet alleen kennis en inzicht in
organisatieveranderingen biedt, maar ook de betrokkenheid en het
draagvlak van de betrokkenen in de organisatie vergroot. Dit
laatste wordt bevorderd doordat de onderzochten (medewerkers)
nadrukkelijk participeren bij de onderzoeksopzet zelf en bij de
feedbackgesprekken over de uitkomsten.
Weg van methodische scherpslijperij
Het zou omwille de discussie binnen het hbo de moeite waard zijn om
onderzoeksprojecten die in het hbo-onderwijs tot afgeronde
onderzoeken of publicaties leiden, jaarlijks te monitoren. Langs
deze weg kunnen we de discussie wat meer losweken van ideologische
of methodologische scherpslijperij, maar samen in de praktijk
nagaan hoe onderzoek in het hbo-onderwijs zich de komende jaren
gaat ontwikkelen.
Hierbij ben ik van mening dat niet de methode op zich
doorslaggevend is, maar het uiteindelijke doel van het onderzoek.
In mijn ogen zijn dat de praktijk en de leereffecten voor de
studenten. De commerciële kanten zijn een aardige bijkomstigheid
maar geen doel op zich. Wat mij betreft kunnen alle gangbare
onderzoeksmethoden, maar ook nieuwe en meer experimentele vormen
van onderzoek, worden ingezet en uitgeprobeerd. Onderzoek is geen
statische wetenschap, maar een dynamisch veld dat voortdurend in
beweging is.
Dat wil ik graag zo houden. Naast degelijke en algemeen aanvaarde
onderzoeksmethoden en nieuwe experimentele onderzoeksmethoden pleit
ik hierbij ook voor het doen van onderzoek naar ontwikkelingen op
het gebied van onderzoek in het hbo-onderwijs.
Dr. Gabriël Anthonio, Lector Stenden Hogeschool,
Leeuwarden
Anthonio, G. G. (2010), Reflectief Longitudinaal Onderzoek
(R.L.O.), Een ondersteuning bij reflectie en leerprocessen in
organisaties, Tijdschrift voor Sociale Interventies, jrg.19, nr. 1,
maart 2010, Lesi, Utrecht.