Eerlijke verkiezingen
Wat een stress bij de partijen: binnen een paar maanden moeten
zij voorstellen benken voor zo'n €10 tot €20 miljard bezuinigingen
of lastenverzwaringen, moeten kandidatenlijsten worden samengesteld
en moet een campagne worden opgezet. Dat gaat allemaal wat erg
snel. Zo kunnen partijen hun congressen niet een doorgerekende
financiële paragraaf van het CPB laten zien. Dus wel de wervende
teksten van het verkiezingsprogramma, maar niet hoe het betaald
wordt.
Een voorbeeld: in haar verkiezingsprogramma schaft de VVD de
verpakkingenbelasting af. Bij het lijstje uitgaven vanwege
lastenverlichting wordt dit nergens gedekt. Ik ben benieuwd wat ze
nu echt voorstellen! En dit is niet het enige voorbeeld op dit
moment.
Kan het ook anders? Ja hoor! In het Verenigd Koninkrijk mag de
Prime Minister de datum van de verkiezingen bepalen en de
minimumtermijn is voor de stemming is dan 17 werkdagen. Dat zijn
ongeveer 4 weken - er is altijd wel ergens een feestdag in
Schotland, Noord-Ierland of Wales en dan telt zo'n dat dus niet als
werkdag. Niets verkiezingsprogramma's met leden, geen uitgebreide
doorrekeningen door een Centraal Planbureau en al helemaal geen
lange selectieprocedures voor kandidaten. Maar ach, het
begrotingstekort in het Verenigd Koninkrijk bedraagt zo'n 12%,
tegen 6% in Nederland. Dus veel zin om uit te leggen hoe je
een tekort van meer dan €3000 per persoon per jaar gaat wegwerken,
heeft geen enkele politicus in Londen.
Trouwens ook dit soort snap elections kunnen als een
boemerang werken. In 1982 dacht minister president Fraser van
Australië 'ach ik ben populair, de sociaal democratische leider
niet. Laat ik eens een snelle verkiezing uitschrijven.' Bleek
Labour net diezelfde morgen achter de schermen van leider
verwisseld te zijn. Fraser verloor de verkiezingen.
Geen probleem voor de Britten dus? Toch wel. Het Britse
verkiezingsstelsel dreigt met de huidige peilingen een geweldig
oneerlijke uitslag op te leveren. De liberaal-democraten staan voor
het eerst in 104 jaar bovenaan de peilingen, vlak voor de
Conservatives en Labour.
Maar ja, ze hebben daar een stelsel met kiesdistricten……De
liberaal democraten zijn overal tweede. In de rijke stukken rond
Londen achter de conservatieven, in de steden en de periferie
achter Labour. Dus ook al worden ze de grootste, de liberaal
democraten winnen volgens de actuele berekeningen toch maar 99
zetels. Grote verliezer Labour zou er 276 overhouden.
Dat zal een revolutie opleveren. Het kiesstelsel is dan definitief
kapot in Engeland. Want duidelijke regels worden wel geaccepteerd,
zolang ze van het begin helder zijn en een begrijpelijke uitkomst
produceren. Zo kon Bush met een nipte minderheid van stemmen, maar
een nipte meerderheid van kiesmannen, in 2000 president worden.
Maar een dusdanig grote afwijking zal door de Britten niet
geaccepteerd worden, vermoed ik.
Democratische vernieuwing kan dus overal opkomen en ondergaan en
verschillende vormen aannemen. Ook bij ons. Nu het GroenLinks
congres tegen een referendum blijkt te zijn, kan echt alles. Laat
nu net Femke Halsema als parlementariër vier jaar lang veel tijd en
veel energie gestoken hebben in een eigen initiatiefwet om de
grondwet te wijzigen en een referendum mogelijk te maken.
Dr.
P.H. Omtzigt is lid van de Tweede Kamer en
econometrist. Hij houdt op ScienceGuide een vaste column bij over
zijn ervaringen in de eigenzinnige werelden van politiek en
wetenschap, hun wederzijdse beïnvloeding en hun
confrontaties.