• A
  • A
  • Hoe kan dat zo bij de Britten?

    - De uitslag van de Britse verkiezingen kon moeilijk verwarrender en onbevredigender voor bijna elke partij die mee deed. ScienceGuide columnist, econometrist en 'kiesstelsel-expert' Pieter Omtzigt had op 19 april al voorgerekend hoe dat zou gaan. Lees zijn analyse hier.

    Eerlijke verkiezingen

    Wat een stress bij de partijen: binnen een paar maanden moeten zij voorstellen benken voor zo'n €10 tot €20 miljard bezuinigingen of lastenverzwaringen, moeten kandidatenlijsten worden samengesteld en moet een campagne worden opgezet. Dat gaat allemaal wat erg snel. Zo kunnen partijen hun congressen niet een doorgerekende financiële paragraaf van het CPB laten zien. Dus wel de wervende teksten van het verkiezingsprogramma, maar niet hoe het betaald wordt.

    Een voorbeeld: in haar verkiezingsprogramma schaft de VVD de verpakkingenbelasting af. Bij het lijstje uitgaven vanwege lastenverlichting wordt dit nergens gedekt. Ik ben benieuwd wat ze nu echt voorstellen! En dit is niet het enige voorbeeld op dit moment.

    Kan het ook anders? Ja hoor! In het Verenigd Koninkrijk mag de Prime Minister de datum van de verkiezingen bepalen en de minimumtermijn is voor de stemming is dan 17 werkdagen. Dat zijn ongeveer 4 weken - er is altijd wel ergens een feestdag in Schotland, Noord-Ierland of Wales en dan telt zo'n dat dus niet als werkdag. Niets verkiezingsprogramma's met leden, geen uitgebreide doorrekeningen door een Centraal Planbureau en al helemaal geen lange selectieprocedures voor kandidaten. Maar ach, het begrotingstekort in het Verenigd Koninkrijk bedraagt zo'n 12%, tegen 6% in Nederland. Dus veel zin om uit te leggen hoe je een tekort van meer dan €3000 per persoon per jaar gaat wegwerken, heeft geen enkele politicus in Londen.

    Trouwens ook dit soort snap elections kunnen als een boemerang werken. In 1982 dacht minister president Fraser van Australië 'ach ik ben populair, de sociaal democratische leider niet. Laat ik eens een snelle verkiezing uitschrijven.' Bleek Labour net diezelfde morgen achter de schermen van leider verwisseld te zijn. Fraser verloor de verkiezingen.

    Geen probleem voor de Britten dus? Toch wel. Het Britse verkiezingsstelsel dreigt met de huidige peilingen een geweldig oneerlijke uitslag op te leveren. De liberaal-democraten staan voor het eerst in 104 jaar bovenaan de peilingen, vlak voor de Conservatives en Labour.

    Maar ja, ze hebben daar een stelsel met kiesdistricten……De liberaal democraten zijn overal tweede. In de rijke stukken rond Londen achter de conservatieven, in de steden en de periferie achter Labour. Dus ook al worden ze de grootste, de liberaal democraten winnen volgens de actuele berekeningen toch maar 99 zetels. Grote verliezer Labour zou er 276 overhouden.

    Dat zal een revolutie opleveren. Het kiesstelsel is dan definitief kapot in Engeland. Want duidelijke regels worden wel geaccepteerd, zolang ze van het begin helder zijn en een begrijpelijke uitkomst produceren. Zo kon Bush met een nipte minderheid van stemmen, maar een nipte meerderheid van kiesmannen, in 2000 president worden. Maar een dusdanig grote afwijking zal door de Britten niet geaccepteerd worden, vermoed ik.

    Democratische vernieuwing kan dus overal opkomen en ondergaan en verschillende vormen aannemen. Ook bij ons. Nu het GroenLinks congres tegen een referendum blijkt te zijn, kan echt alles. Laat nu net Femke Halsema als parlementariër vier jaar lang veel tijd en veel energie gestoken hebben in een eigen initiatiefwet om de grondwet te wijzigen en een referendum mogelijk te maken.

    Dr. P.H. Omtzigt is lid van de Tweede Kamer en econometrist. Hij houdt op ScienceGuide een vaste column bij over zijn ervaringen in de eigenzinnige werelden van politiek en wetenschap, hun wederzijdse beïnvloeding en hun confrontaties.


    Gerelateerd nieuws:
    2 mei  Briljant peilen
    24 maart  Peilen politiek steeds riskant
    15 januari  Heel Nederland staat alleen
    26 september  Hypotheekaftrek à la Hellas