Geen blokkade meer
CDA, CU en SGP hebben samen nog 28 van de 150 zetels in de Tweede
Kamer. Met deze omvang kunnen zij een wijziging van de Grondwet
niet meer blokkeren. Artikel 23 GW, waarin het recht op richting en
inrichting van gelijk bekostigde scholen is vastgelegd, staat bij
de PVV direct en bij paarse partijen indirect op de tocht. Zou het
bijzonder onderwijs zijn constitutionele bescherming van de
vrijheid verliezen, dan raakt dit meteen alle hogescholen en
universiteiten, aangezien onder hen geen 'openbaar onderwijs' meer
bestaat.
De PVV wil de 'islamisering' bestrijden. Deze ziet zij opdoemen in
civil society organisaties die uitgaan vn een levensbeschouwelijke
overtuiging die zich beroept op beginselen uit de Islam. Meest
concrete realisatie van dit maatschappelijk initiatief zijn de
islamitische scholen, die conform artikel 23 GW tot stand zijn
gebracht. De PVV wil die scholen daarom verbieden en de bestaande
'scholen met de Koran' force majeure sluiten. Hiertoe is wijziging
van de grondwet noodzakelijk. Als deel van een aankomend kabinet
kan de PVV deze eis in het regeerakkoord laten opnemen.
Contra civil society
Voor zo'n wijziging kon weleens meer sympathie bestaan dan velen
vermoeden. Het voormalige 'paarse' Kamerlid Wilders raakt met zijn
de facto aanval op artikel 23 namelijk een gevoelig punt bij vooral
D66 en de linksliberalen in PvdA en VVD. Ook zij snakken al
decennia naar inperking van de vrijheid van onderwijs. Hun object
van afkeer is niet de Koran, maar de vrijheid scholen in de
benoeming van personeel en toelating van studenten en scholieren op
grond van hun beginselen. Die vrijheid hebben ook de islamitische
scholen, evenals de joodse, Hindoe, katholieke en protestante
onderwijsinstellingen.
Actueel argument hiertegen is de homo-emancipatie, maar deze
politieke wens tot vrijheidsbeperking leeft dieper en breder.
Ronald Plasterk heeft dit thema in de recent campagne opgevoerd, in
de hoop kiezers van D66 en GL naar de PvdA te trekken, maar
wellicht ook als knipoog naar rechts dat hier zaken over te doen
zou zijn. Paarse partijen als de VVD staan nu voor de verleiding om
met de PVV een deal te sluiten, waarin deze een stuk anti-islam
agenda kan claimen, terwijl zij hun lang gekoesterde wens contra de
confessionele civil society kunnen doorzetten.
Alarmklokken in het CDA
Een coalitie met daarin de PVV zal, desnoods symbolisch, iets van
die agenda moeten vertolken. Gelet op de onmogelijkheid deze te
realiseren vanwege de internationale en Europese verdragen van ons
land, zou alleen een geheel binnenlands punt zich daar effectief
voor lenen. De onderwijswetgeving is dan een van de weinige items
die overblijft.
Het is daarom niet verwonderlijk dat in het CDA de alarmklokken
luiden onder diegenen die het onderwijs en zijn vrijheid
behartigen. De confessionele politiek kent zijn ontstaan en
bestaansgrond in de filosofie achter de feitelijke doorvoering van
de vrijheid van onderwijs en geweten. De 'schoolstrijd' en de
daaruit gegroeide civil society van gelijkberechtigde minderheden
zijn immers de oorsprong van het 'maatschappelijk middenveld' en de
'polder' en de raison d'être van de christendemocratische traditie
van matiging, tolerantie van minderheden en 'harmoniemodel'. Een
deelname van het CDA aan een dat middenveld onttakelende 'rechtse
coalitie' staat daarom "gelijk met zelfmoord na de halvering",
aldus een topman uit de onderwijswereld en het CDA tegen
ScienceGuide.
Aanval op de Universiteit Utrecht
Voor het hoger onderwijs en het mbo is deze ontwikkeling zeer
relevant. Ook daarin zijn immers (bijna) alle instellingen
bijzonder onderwijs in de zin van artikel 23 GW. Zou de overheid
haar onwelgevallige instellingen kunnen sluiten of 'straffen' op
gronden van overtuiging of godsdienst, dan dreigt de academische
vrijheid voorbij te zijn. In de voorbije kabinetsperiode deden
toenmalige oppositiepartijen PVV en VVD verschillende pogingen om
minister Plasterk te bewegen tot stappen in deze richting. Met name
bij de UU, RUG en hbo-opleidingen die zich richten op de vorming
van geestelijk verzorgers en imams.
Instructief is de strafexpeditie tegen de Utrechtse universiteit,
de grootste van ons land. Zij werd aangevallen, omdat zij voor
onderzoeksassistentplaatsen extra werving en begeleiding inzette
onder allochtoon R&D talent onder haar studenten. Hoewel dit
met de anti-islam agenda op het eerste gezicht geen directe
verbinding lijkt te hebben, viel de PVV'er Martin Bosma
de UU fel aan. Argument hiervoor was dat dit discriminatie van
autochtonen zou inhouden. Net als eerder bij de RUG eiste hij dat OCW de bekostiging zou staken
van zo'n weerspannige multiculti academie. VVD'er Halbe Zijlstra viel de vragen van Bosma
bij.
Ironie van het effect
Bij het afschaffen van een constitutioneel recht op bekostiging
van vrije instellingen zal een nieuwe minister van OCW tegen zulke
en analoge eisen weinig principiële wapens meer bezitten. De
overheid zal namelijk via de financiering dan feitelijk achter de
knoppen zitten van het bestuur van het onderwijs. De ironie van dit
liberale pleidooi en zijn effect van ongekende centralisatie van
bureaucratische macht is daarbij boeiend.
Ironisch is ook dat het UU-beleid geheel overkwam met het
talentstimuleringsprogramma Echo, zoals minister Plasterk in zijn
antwoorden aan de Kamer onderstreepte. De ambassadeur daarvan is
oud-HO bewindsman Mark Rutte, die jaarlijks dan ook Echo Awards
komt uitreiken. Dan worden winnaars als Mohamed Chohabi,
'de Marokkaanse Balkenende', in het zonnetje gezet. De beelden
daarvan zouden de nieuwe premier nog kunnen achtervolgen in zijn
nieuwe coalitie.
Sleutelrol voor SGP?
CDA'ers in de top van het hoger onderwijs zetten hun
getraumatiseerde partij dan ook nu al stevig onder druk.
UAF-voorzitter Ruud Lubbers heeft al voor 9 juni direct
geïntervenieerd bij lijsttrekker Balkenende over mogelijke opties
voor coalities, zo kwam naar buiten. HBO-raad-voorzitter Doekle
Terpstra heeft aangekondigd uit het CDA te stappen bij een
alliantie met de PVV. Met hem zouden vele CNV-Onderwijs mensen het
CDA de rug toekeren, mag verwacht worden. Ook verschillende
hoogleraren hebben vergelijkbare opvattingen verkondigd.
In deze formatie kan één factor een onverwachte rol spelen: de
positie en beginselen van de SGP. Zij zal geen kabinet
gedoogsteun verlenen dat de vrijheid van onderwijs zal afschaffen
of aantasten. Die gedoogsteun heeft zij Rutte wel aangeboden en
haar 2 zetels zouden weleens nodig blijken voor een kabinet op
rechts. Voor de anti-confessionele liberalen en de anti-islam
pleiters biedt de reformatorische zuil daarmee een getalsmatig
zekerheidje, dat tegelijk een gifbeker vormt voor hun politieke
agenda.