8 juni 2010 - Zelfsturing wordt als een steeds belangrijker competentie voor hbo-studenten gezien, maar de inspirerende docent blijft daarbij cruciaal, stelt docent-onderzoeker Edith Roefs (Windesheim). Haar onderzoek werd uitgeroepen tot Kennisproduct van het Jaar. Op ScienceGuide legt ze uit hoe je een inspirerend docent kunt worden.
Wat is een inspirerende docent?
De inspirerende docenten kenmerken zich door een uitgesproken stijl
van lesgeven. De docent is confronterend of harmoniërend, geeft
uitdagend onderwijs en legt de lat hoog of de docent is gericht op
een open dialoog. Er is niet één stijl die de voorkeur geniet; het
vermogen van de docent om trouw te zijn aan zichzelf en een eigen
doorleefde stijl, is wel bepalend.
Alle docenten verwoorden drijfveren voor hun onderwijs die
persoonlijk zijn. Ze verwoorden deze op het niveau van een 'extra'
betekenis die ze voor studenten willen hebben en het type
ervaringen dat ze studenten gunnen. Het gaat dan vaak om doelen die
pedagogisch van aard zijn en niet zijn opgenomen in het curriculum.
Deze doelen geven betekenis aan hun gedrag en komen voort uit
ervaringen in het beroep van oorsprong, ervaringen als docent of
soms ook uit de persoonlijke levenssfeer.
Verschillende onderwijsstijlen
Ik geef enkele voorbeelden:
-'Ik wil studenten laten ervaren hoe ze hun grenzen op kunnen
rekken, om meer te durven.' Deze docent heeft een provocatieve
stijl, die hij ook inzette als therapeut om mensen in beweging te
krijgen en zo stimuleert hij nu - mits zorgvuldig -studenten. In
zijn ontwikkeling als therapeut heeft hij moeten leren om zich
vrijer te voelen in de uitoefening van zijn beroep.
-'Ik wil dat studenten ervaren dat ze zichzelf ergens kunnen
brengen, wat ze nooit voor mogelijk had gehouden.' Door de
uitdagende opdrachten èn de goede begeleiding van deze docent
kunnen studenten zichzelf overtreffen. Deze docent heeft - soms
tegen de stroom in - moeten knokken voor zijn ontwikkeling.
-'Ik hoop dat studenten kunnen ervaren hoe het is om van mens tot
mens -in plaats van logopedist tot cliënt - contact te maken.' Deze
docent heeft geleerd om haar meer beperkte rolopvatting van het
docentschap los te laten en is meer als zichzelf voor de groep gaan
staan. Ze heeft hierdoor betekenisvollere gesprekken met
studenten.
-'Ik streef ernaar dat studenten tijdens de opleiding al wat meer
kunnen ervaren waar ze voor staan.' Gesprekken over houding en
standpunt in actuele praktijkvraagstukken helpen studenten om
zichzelf beter te leren kennen. De docent zelf heeft in de praktijk
moeten leren om eigen standpunten in te nemen, en niet alleen de
vraag van de klant te volgen.
Hoge latten
De verhalen van de docenten uit het onderzoek gaan over hoe zij
zichzelf (en hun eigen ontwikkeling) meenemen in het docentschap.
Ze laten zien hoe de docenten hun persoonlijke doelen realiseren in
hun onderwijs. De docenten zijn daar consequent in en hebben hun
verwachtingen ten aanzien van studenten op verschillende manieren
in hun handelen als docent geïntegreerd.
De docent die de lat hoog legt en studenten uitdaagt, doet dat door
complexe opdrachten en artikelen aan te reiken, door hoge eisen aan
resultaten te stellen en studenten op hun resultaten aan te
spreken. Maar ook door met studenten die het niet halen in gesprek
te gaan en te investeren in extra begeleiding van deze
studenten.
De docenten geven inzicht in hoe ze hun studenten weten te
inspireren en in hun eigen inspiratiebronnen. De verhalen gaan over
hoe dat wat deze docenten hun studenten willen bieden, samenhangt
met hun eigen ontwikkeling; hoe ze hun inspiratie halen uit de
ervaringen die ze zelf hebben opgedaan. Deze docenten lijken in een
persoonlijke ontdekkingstocht een identiteit ontwikkeld te hebben
als docent en als vakman/vrouw in het beroep van oorsprong.
Inspirerend doceren kun je leren
Inspirerend docentschap vraagt moed, de moed om ergens voor te
staan en daarvoor uit te komen. Maar ook de moed om dat te gaan
ontdekken. Inspirerend docentschap is te leren, in een persoonlijke
ontdekkingstocht met bezinning op beweegredenen en ontwikkeling:
welke betekenis wil ik voor studenten hebben? Hoe heb ik mij
ontwikkeld in mijnberoep van oorsprong, welke ervaringen zijn
betekenisvol en hoe geldt dat voor mijn ontwikkeling als docent? En
hoe kan ik dit (meer) tot uitdrukking laten komen in mijn gedrag en
betekenis voor studenten?
Het vraagt van de onderwijsorganisatie om deze ontwikkeling te
faciliteren. Zoals veel docenten refereren aan overleg met
collega's, die feedback geven, meedenken of een spiegel vormen.
Maar ook begeleiding in de vorm van training of coaching kan een
bijdrage leveren.
Edith Roefs, Windesheim
Het onderzoek van Edith Roefs is als boek verschenen bij
uitgeverij Garant onder de titel
Inspirende docenten. Inzichten en verhalen uit het hoger
beroepsonderwijs