In gesprek met ScienceGuide wijst Lubbers erop dat "we
voluit moeten gaan voor duurzaamheid. Die houdt meer in dan wat we
voorheen milieubeleid noemden. Het gaat volgens mij om
intergenerationele solidariteit, die wij op wereldschaal moeten
leren ontwikkelen. De verbondenheid met de natuur vereist dat we
over meerdere generaties leren denken."
Tijd voor andere aanpak
Lubbers pleit ervoor dat CO2-uitstoot "een kostenpost gaat worden,"
zodat bedrijven, consumenten en organisaties zich anders gaan
gedragen en innovaties een extra impuls krijgen. "U heeft een
econoom uitgenodigd," waarschuwde hij het NWO-publiek dan ook.
Kritisch hield hij hen voor dat "de regeling stimulering Duurzame
Energie geen succes is gebleken. Dus is het tijd voor een andere
aanpak."
In zijn reactie op het visiedocument van NWO schetste Lubbers bij
de officiële presentatie van 'Groeien met kennis' bijna
achteloos de kernpunten van een fundamenteel coalitieakkoord.
Nederland zou de koers moeten kiezen van een "dubbel
rentmeesterschap": sanering van de publieke financiën en
staatsschuld voor komende generaties en de overgang naar een CO2
arme economie.
Lubbers gaf aan dat beide componenten in samenhang de gezondmaking
van de overheidsuitgaven ten goede zouden komen. "Noorwegen
bijvoorbeeld doet reeds nu aan een co2-belasting die producenten en
consumenten aanzet tot veranderingen in gedrag en
productieprocessen." Van een analoge opbrengst in Nederland zou
ruim 1 miljard extra geïnvesteerd kunnen worden in energieonderzoek
en innovatieve toepassingen daarvan.
Signaal voor formatie
"Al in mei, voor de verkiezingen dus, bepleitte ik dit dubbel
rentmeesterschap als verbindend thema voor een nieuwe coalitie. Het
CDA en D66 met GroenLinks zouden zich hier zeker in herkennen, meen
ik. Nu de VVD nog, maar deze zal als de partij van Pieter
Winsemius, Ed Nijpels en Neelie Kroes, hier ook goed bij kunnen
passen." Een dergelijke combinatie was vlak voor 9 juni ook al in
gesprek gebracht door Marja van Bijsterveldt, de spreker bij NWO
voor Lubbers.
Zij zei bij deze zelfde gelegenheid in Haagse codetaal: "Er moet nu
een coalitieakkoord komen, dat onderwijs een centrale plaats geeft
in de gezamenlijke afspraken. Daarmee krijgt ook het onderzoek zo'n
positie." Oftewel: De kabinetsinformateur kan beter stoppen met het
aan elkaar kitten van partijen die zich niet willen exponeren in
deze fase. Hij of zij moet een programma opstellen en de daardoor
aangesproken partijen er om heen scharen tot een nieuw kabinet. Ook
het CDA zou dan van zijn lijn 'ons past nu bescheidenheid' en een
inhoudelijke afweging kunnen maken.
Meer integrale visie, ook op oceanen
Lubbers sprak hier met ScienceGuide nader over
door.
Het kan geen toeval zijn dat u volgende week de oprichting van
het Earth Charter viert, waarin uw denklijn hier bij NWO werd
geformuleerd.
Zeker niet! Dat is geen toeval, ik verwees er in mijn woorden
hier om die reden naar. De nieuwe solidariteit is een dimensie die
wij in de wereld nog niet eerder centraal hebben gesteld, terwijl
dat vanwege het tegengaan van de klimaatverandering nu beslist
nodig is. We kenden wel de nadruk op de solidariteit tussen arm en
rijk op wereldschaal, maar deze benadering zegt eigenlijk 'we
moeten daar nog verder durven kijken'.
In uw betoog over 'Groeien met kennis' van NWO liet u blijken
kernpunten daarvan te herkennen, niet alleen vanuit dat
Handvest.
Noties als het durven maken van keuzes voor langere termijn
investeringen vind ik herkenbaar. Dat speelde in de jaren zeventig
al bij de energiepolitiek, waardoor we bijvoorbeeld niet verder
zijn gegaan met Kalkar en wel met Urenco. Ook die meer integrale
visie op duurzaamheid, met de intergenerationale solidariteit, zie
je naar voren komen. Het zijn vaak de jonge onderzoekers die
hierdoor aangesproken worden. Die willen meer langs zulke
interdisciplinaire lijnen werken.
Er klonk ineens een nieuw thema in uw reactie. 'De oceaan als
klimaatarchief'. De wereldzeeën zijn een R&D-terrein waar nog
veel onontdekt is, juist voor het leren begrijpen van hoe het
klimaat functioneert en verandert, ook in het verleden. Uw
inspirator daarvoor was 'Medi', Thomas Mann's lievelingskind
die als jongste dochter zijn meest intieme, poëtische werk
inspireerde 'Das Gesang vom Kindchen'…..Wie had dat gedacht?
Elisabeth Mann-Borgese, inderdaad. Na mijn premierschap heb ik
onder meer zitting genomen in een commissie over het behoud van de
oceanen. Dat was fascinerend, weet je?
Elisabeth Mann was een beroemde oceaanonderzoekster en zij heeft
mij bijvoorbeeld meegenomen naar haar instituut. Door haar werd mij
helder dat dit type onderzoek over heel andere tijdsdimensies moet
gaan, dan we eerder gewend waren. Ontwikkelingen en veranderingen
in de oceanen en hun impact op het klimaat en de biologie van de
continenten strekken zich over heel andere dimensies uit, dan die
in andere verschijnselen op aarde. Het onderzoek daarnaar vergt dus
ook andere zwaartepunten, een andere kijk op de impact ervan. Dit
was van groot belang voor het Earth Charter.
Zij werd echt een vriendin, een boeiende vrouw. En met een heel
bijzondere achtergrond, met die familie. Ik zou er uren over kunnen
praten….nu maar even niet, hè?
De NWO-visie onderstreept dat Nederland feitelijk onderbedeeld
is wat betreft het aantal mensen dat werkzaam is in het onderzoek
in den brede. Gelet op de komende demografische omslag naar 'krimp'
en de noodzaak van een innovatieve kenniseconomie is dit eigenlijk
een alarmerende boodschap. Deelt u die omvatting?
De zorg is in elk geval dat wij er aan moeten werken dat
wij wel meer wetenschappers opleiden en aantrekken. Talent van
elders komt hier bovendien ook heen, soms als jonge onderzoekers,
soms ook als kennismigrant en als vluchteling. Bij de UAF ben ik
daar bij betrokken. Diversiteit is bij een kenniseconomie, een
beleid voor versterking van kennis daarom noodzakelijk. Het is
steeds meer een nieuwe, extra verantwoordelijkheid.
De wereldwijde vraagstukken en de netwerken van onze universiteiten
en R&D-instellingen in vele landen maken die aandacht voor
diversiteit een onmisbare factor bij de kwaliteit van het
onderzoek. Als je dan hoort roepen dat mensen van elders, mensen
met een ander geloof, hier in dit land niet huis horen, dan kun je
alleen maar je hoofd schudden. Stom, stom, stom!