• A
  • A
  • Lubbers: 'Stom, stom, stom'

    - Bij de presentatie van ‘Groeien met kennis’ door NWO sprak oud-premier Ruud Lubbers met ScienceGuide over zijn visie ten aanzien onderzoek en kenniseconomie en het soort kabinetsakkoord dat daar nodig voor zou zijn. “Diversiteit is steeds meer een nieuwe, extra verantwoordelijkheid geworden voor kennis en kennisbeleid.” En wat was de rol van Thomans Manns lievelingsdochter in het denken van de Minister van Staat?

    In gesprek met ScienceGuide wijst Lubbers erop dat "we voluit moeten gaan voor duurzaamheid. Die houdt meer in dan wat we voorheen milieubeleid noemden. Het gaat volgens mij om intergenerationele solidariteit, die wij op wereldschaal moeten leren ontwikkelen. De verbondenheid met de natuur vereist dat we over meerdere generaties leren denken."

    Tijd voor andere aanpak

    Lubbers pleit ervoor dat CO2-uitstoot "een kostenpost gaat worden," zodat bedrijven, consumenten en organisaties zich anders gaan gedragen en innovaties een extra impuls krijgen. "U heeft een econoom uitgenodigd," waarschuwde hij het NWO-publiek dan ook. Kritisch hield hij hen voor dat "de regeling stimulering Duurzame Energie geen succes is gebleken. Dus is het tijd voor een andere aanpak."

    In zijn reactie op het visiedocument van NWO schetste Lubbers bij de officiële presentatie van 'Groeien met kennis' bijna achteloos de kernpunten van een fundamenteel coalitieakkoord. Nederland zou de koers moeten kiezen van een "dubbel rentmeesterschap": sanering van de publieke financiën en staatsschuld voor komende generaties en de overgang naar een CO2 arme economie.

    Lubbers gaf aan dat beide componenten in samenhang de gezondmaking van de overheidsuitgaven ten goede zouden komen. "Noorwegen bijvoorbeeld doet reeds nu aan een co2-belasting die producenten en consumenten aanzet tot veranderingen in gedrag en productieprocessen." Van een analoge opbrengst in Nederland zou ruim 1 miljard extra geïnvesteerd kunnen worden in energieonderzoek en innovatieve toepassingen daarvan.

    Signaal voor formatie

    "Al in mei, voor de verkiezingen dus, bepleitte ik dit dubbel rentmeesterschap als verbindend thema voor een nieuwe coalitie. Het CDA en D66 met GroenLinks zouden zich hier zeker in herkennen, meen ik. Nu de VVD nog, maar deze zal als de partij van Pieter Winsemius, Ed Nijpels en Neelie Kroes, hier ook goed bij kunnen passen." Een dergelijke combinatie was vlak voor 9 juni ook al in gesprek gebracht door Marja van Bijsterveldt, de spreker bij NWO voor Lubbers.

    Zij zei bij deze zelfde gelegenheid in Haagse codetaal: "Er moet nu een coalitieakkoord komen, dat onderwijs een centrale plaats geeft in de gezamenlijke afspraken. Daarmee krijgt ook het onderzoek zo'n positie." Oftewel: De kabinetsinformateur kan beter stoppen met het aan elkaar kitten van partijen die zich niet willen exponeren in deze fase. Hij of zij moet een programma opstellen en de daardoor aangesproken partijen er om heen scharen tot een nieuw kabinet. Ook het CDA zou dan van zijn lijn 'ons past nu bescheidenheid' en een inhoudelijke afweging kunnen maken.

    Meer integrale visie, ook op oceanen

    Lubbers sprak hier met ScienceGuide nader over door.

    Het kan geen toeval zijn dat u volgende week de oprichting van het Earth Charter viert, waarin uw denklijn hier bij NWO werd geformuleerd.

    Zeker niet! Dat is geen toeval, ik verwees er in mijn woorden hier om die reden naar. De nieuwe solidariteit is een dimensie die wij in de wereld nog niet eerder centraal hebben gesteld, terwijl dat vanwege het tegengaan van de klimaatverandering nu beslist nodig is. We kenden wel de nadruk op de solidariteit tussen arm en rijk op wereldschaal, maar deze benadering zegt eigenlijk 'we moeten daar nog verder durven kijken'.

    In uw betoog over 'Groeien met kennis' van NWO liet u blijken kernpunten daarvan te herkennen, niet alleen vanuit dat Handvest.

    Noties als het durven maken van keuzes voor langere termijn investeringen vind ik herkenbaar. Dat speelde in de jaren zeventig al bij de energiepolitiek, waardoor we bijvoorbeeld niet verder zijn gegaan met Kalkar en wel met Urenco. Ook die meer integrale visie op duurzaamheid, met de intergenerationale solidariteit, zie je naar voren komen. Het zijn vaak de jonge onderzoekers die hierdoor aangesproken worden. Die willen meer langs zulke interdisciplinaire lijnen werken.

    Er klonk ineens een nieuw thema in uw reactie. 'De oceaan als klimaatarchief'. De wereldzeeën zijn een R&D-terrein waar nog veel onontdekt is, juist voor het leren begrijpen van hoe het klimaat functioneert en verandert, ook in het verleden. Uw inspirator daarvoor was 'Medi', Thomas Mann's lievelingskind die  als jongste dochter zijn meest intieme, poëtische werk inspireerde 'Das Gesang vom Kindchen'…..Wie had dat gedacht?

    Elisabeth Mann

    Elisabeth Mann-Borgese, inderdaad. Na mijn premierschap heb ik onder meer zitting genomen in een commissie over het behoud van de oceanen. Dat was fascinerend, weet je?

    Elisabeth Mann was een beroemde oceaanonderzoekster en zij heeft mij bijvoorbeeld meegenomen naar haar instituut. Door haar werd mij helder dat dit type onderzoek over heel andere tijdsdimensies moet gaan, dan we eerder gewend waren. Ontwikkelingen en veranderingen in de oceanen en hun impact op het klimaat en de biologie van de continenten strekken zich over heel andere dimensies uit, dan die in andere verschijnselen op aarde. Het onderzoek daarnaar vergt dus ook andere zwaartepunten, een andere kijk op de impact ervan. Dit was van groot belang voor het Earth Charter.

    Zij werd echt een vriendin, een boeiende vrouw. En met een heel bijzondere achtergrond, met die familie. Ik zou er uren over kunnen praten….nu maar even niet, hè?

    De NWO-visie onderstreept dat Nederland feitelijk onderbedeeld is wat betreft het aantal mensen dat werkzaam is in het onderzoek in den brede. Gelet op de komende demografische omslag naar 'krimp' en de noodzaak van een innovatieve kenniseconomie is dit eigenlijk een alarmerende boodschap. Deelt u die omvatting?

    De zorg  is in elk geval dat wij er aan moeten werken dat wij wel meer wetenschappers opleiden en aantrekken. Talent van elders komt hier bovendien ook heen, soms als jonge onderzoekers, soms ook als kennismigrant en als vluchteling. Bij de UAF ben ik daar bij betrokken. Diversiteit is bij een kenniseconomie, een beleid voor versterking van kennis daarom noodzakelijk. Het is steeds meer een nieuwe, extra verantwoordelijkheid.

    De wereldwijde vraagstukken en de netwerken van onze universiteiten en R&D-instellingen in vele landen maken die aandacht voor diversiteit een onmisbare factor bij de kwaliteit van het onderzoek. Als je dan hoort roepen dat mensen van elders, mensen met een ander geloof, hier in dit land niet huis horen, dan kun je alleen maar je hoofd schudden. Stom, stom, stom!


    Gerelateerd nieuws:
    31 oktober  Merkel blijft investeren
    31 oktober  De VOC als imperium
    31 oktober  Kleine HO-steden scoren best
    28 oktober  WO vreest "te veel regie"
    24 oktober  Nieuwe R&D-kansen in de EU
    23 oktober  Campus onderdeel HO-strategie