7 juli 2010 - Menselijk gedrag wordt gestuurd door doelen. Het stellen en nastreven van doelen wordt als een bewust proces gezien. Keuzes worden echter al in het onbewuste genomen, schrijven Ruud Custers en Henk Aarts (UU) in Science.
In het review-artikel bespreken de Utrechtse
onderzoekers hoe het brein van de mens in staat is om het gedrag
van de gastheer in gang te zetten. Custers: "Als iemand
bijvoorbeeld onbewust het woord cola opvangt, kan het brein die
persoon aanzetten om naar de koelkast te lopen en een glas cola in
te schenken. Dit alles zonder dat de persoon zich bewust is van de
oorsprong van zijn handelingen."
Citroenlucht en aktetassen
Deze zogenoemde onbewuste wil wordt gestimuleerd door
beloningssignalen. Hoe dit in zijn werk gaat, toonde hun Utrechtse
collega Erik Bijleveld aan. In Bijlevelds onderzoek kregen deelnemers plaatjes van
muntgeld voorgeschoteld, maar met zo'n snelheid dat het bewustzijn
dit niet kon opmerken. Hoe hoger de muntwaarde op het voorbij
flitsende plaatje, hoe harder mensen werkten.
De omgeving speelt volgens Custers en Aarts een grote rol in het
onbewust aanzetten tot gedrag. Met enige voorbeelden geven ze aan
hoe mensen onbewust beïnvloed worden. Zo blijkt dat mensen
competitiever worden wanneer ze bij het betreden van een
kantoorkamer een leren aktetas op het bureau zien liggen. En in een
ruimte waar een citroenlucht hangt maken mensen hun tafel vaker
schoon. Dergelijke acties worden vanuit de omgeving gestuurd,
zonder dat mensen zich ervan bewust zijn.
Tegen de draad in
Het artikel in Science gaat in tegen de algemene aanname
dat een bewuste beslissing noodzakelijk is voor doelgericht gedrag.
"Ons onderzoek toont aan dat er niet altijd bewustzijn nodig is om
doelen na te streven", zegt Custers. "Mensen hebben een onbewuste
wil, een systeem dat er onbewust voor gaat. We weten onbewust wat
we willen, daar hoeft het bewustzijn niet nog eens over te
beslissen."