Dr.Sharda S. Nandram, Lector Ondernemerschap van de
HAN: "Ondanks het feit dat alle politieke partijen aandacht geven
aan de economische crisis en het desastreuze karaker ervan, geven
zij weinig daadkrachtige en vooral duurzame oplossingen. Dit valt
misschien te verklaren doordat ze hoofdzakelijk op de korte termijn
worden afgerekend.
Aan de andere kant is het verontrustend. Het mechanisme van
´afrekening op targets´ komen we op diverse plaatsen tegen.
Aanvankelijk was het een mechanisme dat uitsluitend bij bedrijven
in de private sector voorkwam, nu blijkt het ook te zijn
overgewaaid naar de publieke sector.
Ook daar moet men ondernemend handelen. Van wie wordt tegenwoordig
niet gevraagd om ondernemend te worden? Dat wordt bijvoorbeeld
gevraagd van de verpleegster die te maken krijgt met zeer zieke
mensen, waarbij soms geen familie of vrienden beschikbaar zijn voor
hulp. Al hollend en vliegend tracht zij haar targets te halen, vaak
als een robot, waar geen ziel meer in te bespeuren valt.
Ook de ambtenaar die dacht vanuit solidariteit en rechtvaardigheid
te werken wordt gevraagd ondernemend te handelen. We slaan zelfs
door richting onze kinderen. Zij worden afgerekend op diverse
cognitieve tests terwijl we weten dat er ook zoiets bestaat als
emotionele intelligentie en zelfs spirituele intelligentie. Hoe
zouden we deze laatste twee in targets kunnen vatten?"
Kredietcrisis
"Tegenwoordig is er veel aandacht voor de onderwerpen
marktwerking, ondernemerschap, maar ook hebzucht en individualisme.
Het rapport "verloren krediet" van de Commissie de Wit zegt dat de
huidige economische crisis die zich vanaf september 2008 wereldwijd
ontvouwt de ergste crisis is sinds de jaren dertig van de vorige
eeuw. Er ging veel krediet verloren, financiële instellingen gingen
over de kop en de overheid heeft de financiële sector in
verschillende landen met miljarden moeten steunen.
De bankencrisis heeft vervolgens een diepe economische crisis
veroorzaakt, waarvan we de pijn nog jaren zullen voelen in alle
lagen van de samenleving. De Commissie geeft aan dat de Nederlandse
overheid meer zou moeten reflecteren op haar rol en de taak in het
financieel stelsel en daarna haar verantwoordelijkheid nemen.
Hoe rijmt dit advies met de drang in de samenleving om ondernemend
te worden. Deze drang is recentelijk ook door de politieke partijen
in gang gezet door in hun verkiezingsprogramma´s meer dan daarvoor
te praten over 'wat levert het mij als individu concreet op' alsof
de samenleving alleen maar bestaat uit een groepje
individuen.
Maar de samenleving omvat ook de communicatie over en weer tussen
deze individuen en de natuur en onze omgang ermee. Als we de crisis
serieus nemen, dan moeten wij op zoek naar ondernemende mensen met
verantwoordelijkheid en reflectievermogen. Te veel ondernemerschap
heeft immers aangetoond dat financiële innovatie tot grote rampen
kan leiden."
Ander type ondernemerschap
"Een citaat uit het rapport: 'De dieper liggende oorzaken
van de crisis in het financiële stelsel liggen evenwel op het
internationale macro-economische terrein (handels- en monetair
beleid, globalisering en liberalisering van financiële markten). Op
deze voedingsbodem hebben financiële instellingen, met behulp van
technische en wetenschappelijke innovatie, zich in toenemende mate
toegelegd op het verstrekken van krediet en vervolgens het
verhandelen van leningen en kredietrisico´s op de
kapitaalmarkt.'
Het ging immers om gedrag van mensen in instellingen die als doel
hadden om hogere opbrengsten te realiseren. Ze zagen kansen,
evalueerden die, weken van de norm af en implementeerden hun
ideeën. Dit gedrag is uiterst ondernemend te noemen. Inmiddels
beseffen we dat we niet op zoek zijn naar dit type
ondernemerschap.
We hebben behoefte aan ondernemerschapmodellen en voorbeelden, waar
het niet meer enkel en alleen gaat om de materiële welvaart, maar
ook om duurzaamheid. Modellen waar de natuur en mensen gedreven
vanuit hun authenticiteit, een essentieel en integraal onderdeel
vormen van onze denkwijzen en handelingen."
Symptoombestrijding
"Uit de verkiezingsprogramma´s blijkt dat politici de
oorzaken van de crisis niet aanpakken. Ze willen werken aan de
symptoombestrijding. Als politici er niets mee doen, wie dan wel?
Is het dienstbaar zijn aan het algemeen belang niet de
belangrijkste opdracht aan politici, en dus hun product? We
weten dat er verschillende macro economische factoren voor het
ontstaan van de crisis aan te wijzen zijn, maar het betreft vooral
externe zaken waar we minder direct een invloed op kunnen
uitoefenen.
Op interne zaken die de commissie noemt, zoals reflectie en
verantwoordelijkheid nemen, kunnen we wel een invloed uitoefenen.
Wellicht kunnen we daarmee ook de externe oorzaken aanpakken en een
rol spelen bij de formulering van een nieuwe wereldorde. Bij deze
nieuwe wereldorde is de rol van de opkomende economieën van groot
belang, denk maar aan die van bijvoorbeeld India. Vergeleken met
andere landen, heeft India het minst last van de crisis."
Holistisch ondernemerschap
"In mijn visie is de nieuwe wereldorde gebaat bij
holistisch ondernemerschap. Voor deze denkwijze gaan wij wat mij
betreft ook naar India, naar de filosofie van Kautilya. Kautilya
was een Indiër die leefde van het jaar 350 tot 275 voor Christus.
Hij is bekend geworden door zijn boek genaamd de Arthashasthra, dat
handelt over economie, financieel en strategisch management,
politiek en ondernemerschap.
Kautilya schreef de Arthashastra nadat hij verschillende politieke
functies had bekleed. De term Artha zoals Kautilya het uiteenzette,
heeft een diepere betekenis dan alleen rijkdom. Het omvat ook
welvaart voor en welzijn van individuen. Shastra staat voor
boekwerk. Vrij vertaald is de Arthashastra een encyclopedie voor
rijkdom, welvaart en welzijn.
Kautilya´s werk wordt gewaardeerd voor zijn bijdrage op diverse
thema´s zoals de vrije markt economie, openbaar bestuur, landbouw,
handel, financiën, de publieke sector, werving en selectie, beheer
van water en onderwijs. Kautilya was veelzijdig en
interdisciplinair in zijn werkwijze, wat hem tot een holistische
econoom bestempelt. Anno 2010 zijn we hard op zoek naar dergelijke
denkers."
Holistische mind set
"Hoe ziet het holistisch kader eruit? Het holistisch
karakter van Kautilya´s inzichten zoals hij dat voorschreef aan de
Koning van zijn staat, gaat uit van potenties, de dienende mind set
die de leider moet hebben, de diepere kwaliteiten die hij dient te
ontwikkelen en de maatschappelijke context. Kautilya benadrukte dat
leiderschap niet voor een ieder was weggelegd. De potentiële leider
zal zowel innerlijke, als uiterlijke kwaliteiten moeten bezitten om
een stevige basis te hebben om als leider te kunnen
functioneren.
Persoonlijke kwaliteiten zoals vriendelijkheid, goedaardigheid en
empathie zijn bijvoorbeeld erg belangrijk om goed te kunnen
functioneren. We spreken over een holistische mind set met een
combinatie van zowel een materieel welvaartstreven als
dienstbaarheid, waarin een ethische waarden structuur centraal
staat.
Er wordt nogal wat van de leider gevraagd, hij moet zijn visie
kunnen formuleren, effectief kunnen communiceren, als team speler
optreden en strategisch kunnen handelen om zich te kunnen bewegen
in de politieke en maatschappelijke arena. Voor de
karakterontwikkeling van een individu is volgens Kautilya de
spirituele ontwikkeling het belangrijkste. Het realiseren van
materiële behoeften en het moeten presteren zijn van tweede orde.
Wel vond Kautilya dat elke actie die we ondernemen resultaatgericht
moet zijn."
Prestaties en spiritualiteit
"Volgens Kautilya was goed leiderschap terug te vinden in
de welvaart. De welvaart van de Koning hing af van de welvaart van
zijn onderdanen. Goed leiderschap is in het model van Kautilya te
vinden in een gedetailleerd vastgelegd takenpakket, zowel voor de
leider als voor de mensen die hem daarbij ondersteunden.
Goed leiderschap is in zijn denkwijze te vinden in respect,
harmonie en regelmaat voor de universele orde van dingen, mensen en
natuur (dharma). Zijn holisme uit zich in het feit dat hij op het
oog tegengestelde denkwijzen zoals materiële welvaart en innerlijke
waarden kon verbinden, iets wat onmogelijk lijkt in onze Westerse
manier van denken. Ons denken gaat vaak een richting uit, we denken
niet in combinaties.
Het maken van winst was voor Kautilya niet onbelangrijk. Hij
richtte zijn werk vooral op de wijze waarop deze winst werd
gerealiseerd en hoe het vervolgens moest worden uitgegeven. We
kunnen leren van zijn lessen om de huidige crisis voor de toekomst
te voorkomen. We dienen daartoe een combinatie te maken van de
aandacht die de Westerse wereld geeft aan externe zaken
(prestaties), en anderzijds de aandacht die de Oosterse wereld
geeft aan interne zaken (spiritualiteit).
Dit is wat Kautilya doet, door te wijzen op het belang van zowel de
innerlijke ontwikkeling, als de materiële ontwikkeling. Zijn
geformuleerde adviezen zijn dus zeker niet soft: hij pleitte voor
winst maken, resultaat halen maar hij pleitte ook voor ethisch
handelen, reflectie en verantwoordelijkheid. De commissie de Wit
doet er goed aan zich te verdiepen in Kautilya´s wijze lessen om de
tweede fase van het onderzoek in te gaan.
Kautilya was een visionair denken over belastinginning. Volgens hem
moet een Koning belasting innen zoals een honingbij, genoeg om de
staat te onderhouden en niet teveel om het land in problemen te
brengen. Verschillende politieke partijen noemen belastingverlaging
in hun verkiezingsprogramma´s."
Corporate responsibility en staatsschuld
"Kautilya baseerde zijn werk op maatschappelijk
verantwoord denken en spiritualiteit. De term maatschappelijk
verantwoord was destijds niet in omloop en nu vooral bekend onder
de term ´corporate social responsibility´ (CSR). CSR impliceert dat
bedrijven horen bij te dragen aan de welvaart van de samenleving.
Kautilya formuleerde ook aanbevelingen over de manier waarop een
samenleving moest omgaan met milieuvraagstukken, specifiek over
waterbeheer, natuurbehoud, bosonderhoud en beheer van land.
Kautilya verwoordde de volgende natuurwet: Een samenleving
verandert constant en wanneer mensen niet mee veranderen, zullen ze
achterraken in hun ontwikkeling."
"Op het gebied van werving en selectie had Kautilya een
stelregel: vermijd mensen die boos, hebzuchtig, trots of angstig
zijn. In dat kader vond Kautilya dat financiële handelaren
moesten bijdragen aan de maatschappelijke ontwikkeling van het
land, bij het bestrijden van rampen of bij andere vormen van nood.
Vertaald naar onze situatie van de crisis betekent dit dat de
rijksten de zwaarste lasten moeten dragen, vooral te vinden bij de
linkse partijen. Kautilya had een methode ontwikkeld om de
salarissen van de koning en haar ministers in toom te houden.
De overheid verdiende geld met het verhandelen van goederen.
Kautilya bepaalde dat niet meer dan een kwart van de opbrengsten
aan salarissen van overheidspersoneel mocht gaan, de rest kwam ten
goede van de staatskas. Als we de wijze lessen van Kautilya hadden
gevolgd, dan hadden we staatsschuld kunnen voorkomen. Alle
bestuurders, inclusief de Koning, werden beschouwd als dienaren van
de burgers. Want het product dat de staat te bieden heeft, is
dienstbaarheid aan het algemeen belang."
2400 jaar oude adviezen blijven actueel
"Onze politici roepen dat globalisatie en ondernemerschap
tegen het licht van de economische crisis belangrijk zijn, maar
reflecteren onvoldoende op de wijze lessen van landen die
ogenschijnlijk gemakkelijk door de crisis heen rollen. Door dit te
doen en bijvoorbeeld de adviezen van Kautilya, 2400 jaar geleden
geformuleerd, te bestuderen zal een leefbaar Nederland kunnen
ontstaan. Niet alleen voor de komende vier jaar maar ook voor
nieuwe generaties. De adviezen van Kautilya zullen ook over 2400
jaar nog altijd actueel zijn."