Sinds de oprichting van de HBO Kennisbank door SURFfoundation en
het Samenwerkingsverband Hogeschool Bibliotheken komen steeds meer
scripties, artikelen en onderzoeken op internet beschikbaar. De
Kennisbank geeft toegang tot de repositories van negentien
hogescholen en maakt hun kennis openbaar zodat anderen ervan kunnen
profiteren en erop kunnen voortbouwen.
Per maand bezoeken ruim 40.000 unieke bezoekers de
Kennisbank. De doelgroep is echter veel groter, met name onder
de professionals in het bedrijfsleven en de maatschappelijke
instellingen. Juist voor hen biedt de HBO Kennisbank veel
praktijkgerichte informatie. Maar hoe zorg je ervoor dat er ook
gebruik van wordt gemaakt en dat de opgenomen kennis ook
nog up-to-date blijft? De HBO Automotive Kennisbank, DIGIPUB,
het Landelijk Kennisplein Verslavingszorg en TOEKOMST proberen hier
elk op eigen wijze aan bij te dragen.
Automotive Kennisbank
Nederland telt drie hogescholen waar autotechniek wordt
gedoceerd: De HAN, Fontys Hogescholen en Hogeschool Rotterdam."De
kennisproducten van onze studenten bevatten veel praktische
informatie voor bedrijven, maar ze zwierven rond door de hogeschool
en waren voor de andere instellingen of studenten niet te vinden",
vertelt Lejo Buning (HAN). Daarom hebben de drie hogescholen samen
een portal opgezet voor autotechniek, de HBO Automotive
Kennisbank. Hiervoor gebruiken ze de 'motor' van de HBO
Kennisbank. De basis is een thesaurus van vaktermen. Die vaktermen
worden als metadata gekoppeld aan relevante teksten in de
repositories. Buning: "We hebben aan elke term ook een uitleg
toegevoegd. Dat had een onverwacht effect: nadat we de portal live
hadden gezet, bleek hij al snel te fungeren als een soort
autotechnisch woordenboek."
Een verschil met de algemene HBO Kennisbank is dat de HBO
Automotive Kennisbank ook producten van eerstejaars beschikbaar wil
maken. Buning verklaart: "Die zijn te begrijpen voor havisten en
mbo'ers, onze toekomstige studenten. Zodoende kunnen we met onze
kennisbank ook informatie naar ons voorland sturen." De HBO
Automotive Kennisbank wordt verder zo veel mogelijk ingebed in het
onderwijscurriculum. "Daar hoort een beoordelingssysteem bij: wat
mag je er wel, en wat niet in publiceren? Iedere student moet
publicabel leren schrijven."
Digitaal Publicatieplatform
Het tweede project, DIGIPUB van de Hogeschool
Utrecht, richt zich voornamelijk op het leren publiceren onder
docenten. Om het publiceren van onderzoeken te stimuleren is de
onderwijsmodule 'Hoe leer je publiceren' ontwikkeld. "De module
bevat een self-assessment en online lesmateriaal. Als docenten dat
hebben doorgewerkt, kunnen ze ook meer klassikaal onderwijs over
publiceren krijgen", legt projectleider Ben Gussinklo uit.
De module is geplaatst op een nieuwe webportal van de faculteit
Maatschappij en Recht. Daar moeten straks ook de publicaties te
vinden zijn. Gussinklo: "Om de portal toegankelijk te maken voor
het werkveld, hebben we de informatie gestructureerd volgens de
onderzoeksprogramma's van de hogeschool, zoals 'Buurt, binding en
support' en 'Werken in een gedwongen kader'. Daarnaast kun je
aangeven of je publicaties zoekt van lectoren, docenten of
studenten." Naast de portal heeft de hogeschool nu ook een Open
Access-tijdschrift, een tijdschrift dat de lezer vrije toegang
tot de artikelen biedt.
Portal Verslavingszorg
De Hogeschool INHolland, de Vrije Universiteit en IVO (Instituut
voor onderzoek naar leefwijzen en verslaving) hebben het Landelijk
Kennisplein
Verslavingszorg ingericht. Binnen de sector verslavingszorg werken
zo'n 30.000 mensen "verdeeld over heel veel verschillende partijen,
zoals universiteiten, hogescholen, zorginstellingen, patiënten- en
familieverenigingen", aldus projectleider Wim Boer. Om de
samenwerking te verbeteren is eerst een gemeenschappelijk
kennismodel ontwikkeld. Dat dient als basis voor een portal, die nu
geleidelijk gevuld wordt.
Deze portal bestaat uit een wiki, een plek waar docenten,
studenten, onderzoekers maar ook mensen uit de praktijk zelf
materiaal op kwijt kunnen. Daarnaast is er een strak
gestructureerde kennisbank. Alles wat daarin zit is gecontroleerd
op kwaliteit en geordend per domein. Bovendien zijn de
'kennisobjecten' voorzien van tien 'filters', dat wil zeggen tien
manieren van kijken naar het fenomeen verslaving. "Met deze aanpak
wordt de kennisbank toegankelijk voor de diverse groepen
gebruikers", legt Broer uit. "Over het model waren we het snel
eens, maar de vulling is een grote uitdaging."
Het was de bedoeling om vanuit INHolland partnerships te
realiseren met andere hogescholen en met instellingen. "Dat is
deels gelukt, maar vooral op werkniveau", verzucht Broer. "De
directeuren van die zorginstellingen belijden de meerwaarde van het
project wel, maar het is een heel versnipperd veld met veel
concurrerende belangen. Zeker in een tijd van bezuiniging wil men
het eigen marktaandeel behouden of vergroten."
Studentenkennis Op Maat
Het vierde project, TOEKOMST, is tevens uitgevoerd door
Hogeschool INHolland. TOEKOMST is een simpele
webportal voor het MKB en biedt themagewijs materiaal aan van de
HBO Kennisbank. De bezoeker kan eenvoudig een zoekterm invullen
waarna alle relevante documenten binnen het gekozen thema worden
getoond. Echter, om kennis op maat aan te bieden worden niet alleen
digitale middelen gehanteerd. Ook worden studenten ingezet. Piet
Alblas (INHOLLAND): "In de krant van de Kamer van Koophandel hebben
we een oproep geplaatst: 'Presteert uw website niet optimaal? Laat
studenten het uitzoeken.' Dat aanbod was gratis en vijftien kleine
Rotterdamse bedrijven hebben daarop gereageerd." Om deze bedrijven
te kunnen helpen, zochten studenten in de HBO Kennisbank naar
relevant materiaal, zoals checklists en analyse-instrumenten. Die
gebruikten ze om samen met de bedrijven te zoeken naar oplossingen.
Alblas: "MKB'ers hebben niets aan een standaardverhaal. Ze moeten
eerst het gevoel hebben dat je begrijpt wat hun business is, waarom
hun site er op dit moment zo uitziet en waarom hun klanten er zo op
reageren."
De oplossingen van de studenten vielen in goede aarde: ze werden
echt toegepast. Alblas: "De verslagen van studenten die we van
voldoende niveau vonden, hebben we nu in de HBO Kennisbank
geplaatst. In die verslagen zie je om welk bedrijf het gaat, hoe
het is geanalyseerd, via welke checklist, welk advies daaruit is
gekomen en hoe het bedrijf daarop heeft gereageerd. Zo kunnen
anderen weer gebruikmaken van wat wij met het project hebben
geleerd. Bovendien hebben we de HBO Kennisbank feitelijk tot
verplichte lesstof verklaard voor deze minor: als er een
bedrijfsvraag komt, moet de student eerst zoeken of er al een
relevante scriptie is die hij als uitgangspunt kan gebruiken."
Kennis Vermenigvuldigen
Hoe effectief de resultaten van de projecten zijn, zal de
komende tijd moeten blijken. Het delen en benutten van bestaande
kennis is nog steeds geen gemeengoed, zo merkte ook Alblas bij de
uitvoering van TOEKOMST. "Heel veel scripties worden geblokkeerd
door de opdrachtgever. Je doet immers een concrete analyse op een
concreet pijnpunt. Dat willen ze niet altijd open en bloot op het
internet."
SURF-projectmanager Lianne van Elk kent het probleem. "Daarom
hebben we een folder ontwikkeld met voorlichting voor
(stage)bedrijven. Het plaatsen van 'een hbo-onderzoek kan immers
ook een positief effect hebben: je laat als bedrijf zien dat je
betrokken bent bij het onderwijs." Uiteindelijk komt het neer op
gedeeld belang, zo benadrukt Wim Broer van het project LKV: "De
instellingen voor de verslavingszorg zijn bang dat hun nieuwe
methodes door anderen worden gekopieerd. Maar ze realiseren zich
onvoldoende dat ze zelf van al die anderen nog veel meer kunnen
leren. Kennis delen is immers kennis vermenigvuldigen."
Meer informatie is te vinden op
www.SURFfoundation.nl/openonderzoek
Bovenstaand is een verkorte, geredigeerde versie van een
artikel van auteur Aad van de Wijngaart, in opdracht van
SURFfoundation, juni 2010.