• A
  • A
  • Wint EZ van OCW?

    - Achterin de achterkamer van Opstelten woedt een felle strijd om Haagse macht en posities voor de lange termijn. Krimp en herverkaveling van ministeries gaan om echte invloed, tot lang na Rutte-I. Hier lijkt OCW zwaar op verlies te staan en wordt de verborgen agenda van Maxime Verhagen als vice-premier op EZ zichtbaar. Wordt het CDA de kennispartij?

    Rond de Hofvijver gaat hardnekkig rond dat CDA-onderhandelaar Verhagen in een coalitie met de VVD en gedoogsteun van de PVV wil verhuizen van BuiZa naar EZ. Rutte kan dan zijn rechterflank versterken tegen de PVV, bijvoorbeeld door Hans van Baalen minister van Buitenlandse Zaken te maken. Op EZ kan Verhagen als vice-premier in alle relevante kabinetscommissies meebeslissen, vooral in de Zeshoek.

    Oude wens

    Maar dat EZ is dan niet meer het uitgeholde restantdepartement dat onder Jorritsma, Brinkhorst en Van der Hoeven overbleef. Verhagen zou een fors opgetuigd ministerie van bedrijvigheid en kennis gaan leiden. Dit is ook een oude wens van VNO/NCW, dat hiermee milder gestemd kan worden na de scherpe waarschuwingen van werkgeversvoorzitter Wientjes en zijn collega's tegen een PVV-aandeel in het regeringsbeleid.

    EZ wordt in de beoogde opzet het leidende ministerie voor het nieuwe industriebeleid en het 'Zwitsers model' van kennis- en innovatiebeleid. De door de R&D-, WO- en kennissector verlangde, ambitieuze regie op dit terrein zou bij de vice-premier op EZ belegd gaan worden. Deze zal bovendien grote delen van andere ministeries daarvoor mogen opslokken, mede ten verstrakking van de Haagse bureaucratie. LNV zou geheel verdwijnen en via EZ toch in CDA-hand kunnen blijven rusten.

    EZ zou hiermee het energiebeleid en -onderzoek -inclusief de renaissance van de kernenergie als CO2 verminderaar- het landbouwbeleid en -onderzoek en het voedselbeleid (sleutelgebied van het Innovatieplatform) gaan sturen. Bovendien zou Verkeer en Waterstaat grote delen van zijn domein afstaan, zodat ook mobiliteit, water en 'Delta' beleid en -onderzoek onder EZ zouden vallen. De rest van V&W kan dan integreren met WWI en VROM tot infrastructuur-departement.

    OCW naar tweede plan

    OCW verzwakt als kennisministerie hiermee niet alleen relatief binnen het kabinetsbeleid. Als regieministerie zal EZ het wetenschapsbeleid en de 2e en 3e geldstroom naar HBO en WO de facto naar zich toe gaan trekken. De opheffing van LNV maakt zelfs de vraag relevant waar 'Wageningen' en 'Food Valley' zullen ondergebracht worden. Dat zet de 3TU meteen in de etalage om ook bij EZ te belanden, conform de profilerings-opdracht uit het rapport Veerman.

    Ook verliest OCW hiermee zijn betekenis op Europees terrein, aangezien EZ voortaan de leiding zal hebben bij de cruciale EU-agendapunten als R&D, energie en kennisinvesteringen op elk terrein. De eurosceptische lijn van de voorbije jaren kost dan nog meer geld, invloed en 'sociaal kapitaal' dan verwacht.

    Deze afbrokkeling is aan Opsteltens tafel al in gang gezet, ook op andere terreinen die OCW een belangrijke beleidspositie gaven. Zo zal het financiële koekoeksjong van de kinderopvang weer uit het nest verwijderd worden. Emancipatie zal terugkeren waar het hoort: bij arbeidsmarkt- en participatiebeleid op SZW. De onder Plasterk vertroetelde media-afdelingen zullen bovendien onder Rutte een albatros voor de OCW-minister worden: een terrein waar het mes er diep in moet. In plaats van vrolijke late night optredens met hoed zal geweeklaag de beeldvorming van de bewindsman gaan domineren op de buis.

    Scherp verdediger

    Nog een OCW-beleidsterrein van miljardenomvang staat op de tocht: Studiefinanciering. Zou de VVD haar programma doorzetten verliest dat departement ook op dit terrein greep op een omvangrijk thema. Introductie van  een volledig leenstelsel zal immers de facto een privatisering inhouden van het beurzenbestel. Uitvoering ervan zou zelfs geïntegreerd kunnen worden in een samenvoeging van de 'sociale transfer' agentschappen voor uitkeringen, woonsubsidies en andere toeslagen. Ook daar is een miljardenbesparing voorzien.

    OCW moet in dit opzicht hopen op het CDA, omdat deze partij -met alleen de SP en PVV- het behoud van het huidige SF-stelsel op de agenda had gezet. Scherpste verdediger van die lijn? Maxime Verhagen, die in het MTV-debat over 'kennis' op 3 juni VVD-woordvoerder Edith Schippers en PvdA-minister Ronald Plasterk hard aanpakte wegens het leenstelsel. Nu zit hij met Edith Schippers om tafel bij Opstelten. Vindt Verhagen nu dat ook op SF-terrein zijn partij "nu bescheidenheid past" blijft van OCW een ministerie over dat primair de leerplichtige fase bekostigt. Wat zal zwaarder wegen? De macht van het nieuwe EZ of het CDA-program.


    Gerelateerd nieuws:
    20 november  Open Access akkoord VSNU
    20 november  Kabinet houdt huis in R&D
    19 november  Oogst van een komeet
    13 november  Wat een dag!
    13 november  Wat helpt tegen terrorisme?
    11 november  Regionale innovatie van nationaal belang