Rond de Hofvijver gaat hardnekkig rond dat CDA-onderhandelaar
Verhagen in een coalitie met de VVD en gedoogsteun van de PVV wil
verhuizen van BuiZa naar EZ. Rutte kan dan zijn rechterflank
versterken tegen de PVV, bijvoorbeeld door Hans van Baalen
minister van Buitenlandse Zaken te maken. Op EZ kan Verhagen als
vice-premier in alle relevante kabinetscommissies meebeslissen,
vooral in de Zeshoek.
Oude wens
Maar dat EZ is dan niet meer het uitgeholde restantdepartement
dat onder Jorritsma, Brinkhorst en Van der Hoeven overbleef.
Verhagen zou een fors opgetuigd ministerie van bedrijvigheid en
kennis gaan leiden. Dit is ook een oude wens van VNO/NCW, dat
hiermee milder gestemd kan worden na de scherpe waarschuwingen van
werkgeversvoorzitter Wientjes en zijn collega's tegen een
PVV-aandeel in het regeringsbeleid.
EZ wordt in de beoogde opzet het leidende ministerie voor het
nieuwe industriebeleid en het 'Zwitsers model' van kennis- en
innovatiebeleid. De door de R&D-, WO- en kennissector
verlangde, ambitieuze regie op dit terrein zou
bij de vice-premier op EZ belegd gaan worden. Deze zal bovendien
grote delen van andere ministeries daarvoor mogen opslokken, mede
ten verstrakking van de Haagse bureaucratie. LNV zou geheel
verdwijnen en via EZ toch in CDA-hand kunnen blijven rusten.
EZ zou hiermee het energiebeleid en -onderzoek -inclusief de
renaissance van de kernenergie als CO2 verminderaar- het
landbouwbeleid en -onderzoek en het voedselbeleid (sleutelgebied
van het Innovatieplatform) gaan sturen. Bovendien zou Verkeer en
Waterstaat grote delen van zijn domein afstaan, zodat ook
mobiliteit, water en 'Delta' beleid en -onderzoek onder EZ zouden
vallen. De rest van V&W kan dan integreren met WWI en VROM tot
infrastructuur-departement.
OCW naar tweede plan
OCW verzwakt als kennisministerie hiermee niet alleen relatief
binnen het kabinetsbeleid. Als regieministerie zal EZ het
wetenschapsbeleid en de 2e en 3e geldstroom
naar HBO en WO de facto naar zich toe gaan trekken. De opheffing
van LNV maakt zelfs de vraag relevant waar 'Wageningen' en 'Food
Valley' zullen ondergebracht worden. Dat zet de 3TU meteen in de
etalage om ook bij EZ te belanden, conform de profilerings-opdracht
uit het rapport Veerman.
Ook verliest OCW hiermee zijn betekenis op Europees terrein,
aangezien EZ voortaan de leiding zal hebben bij de cruciale
EU-agendapunten als R&D, energie en kennisinvesteringen op elk
terrein. De eurosceptische lijn van de voorbije jaren kost dan nog
meer geld, invloed en 'sociaal kapitaal' dan verwacht.
Deze afbrokkeling is aan Opsteltens tafel al in gang gezet, ook
op andere terreinen die OCW een belangrijke beleidspositie gaven.
Zo zal het financiële koekoeksjong van de kinderopvang weer uit het
nest verwijderd worden. Emancipatie zal terugkeren waar het hoort:
bij arbeidsmarkt- en participatiebeleid op SZW. De onder
Plasterk vertroetelde media-afdelingen zullen bovendien onder
Rutte een albatros voor de OCW-minister worden: een terrein waar
het mes er diep in moet. In plaats van vrolijke late night
optredens met hoed zal geweeklaag de beeldvorming van de bewindsman
gaan domineren op de buis.
Scherp verdediger
Nog een OCW-beleidsterrein van miljardenomvang staat op de
tocht: Studiefinanciering. Zou de VVD haar programma doorzetten
verliest dat departement ook op dit terrein greep op een
omvangrijk thema. Introductie van een volledig leenstelsel
zal immers de facto een privatisering inhouden van het
beurzenbestel. Uitvoering ervan zou zelfs geïntegreerd kunnen
worden in een samenvoeging van de 'sociale transfer' agentschappen
voor uitkeringen, woonsubsidies en andere toeslagen. Ook daar is
een miljardenbesparing voorzien.
OCW moet in dit opzicht hopen op het CDA, omdat deze
partij -met alleen de SP en PVV- het behoud van het huidige
SF-stelsel op de agenda had gezet. Scherpste verdediger van die
lijn? Maxime Verhagen, die in het MTV-debat over 'kennis' op 3 juni
VVD-woordvoerder Edith Schippers en PvdA-minister Ronald Plasterk
hard aanpakte
wegens het leenstelsel. Nu zit hij met Edith Schippers om tafel bij
Opstelten. Vindt Verhagen nu dat ook op SF-terrein zijn partij
"nu bescheidenheid past" blijft van OCW een ministerie over dat
primair de leerplichtige fase bekostigt. Wat zal zwaarder wegen? De
macht van het nieuwe EZ of het CDA-program.