'Beste minister-president Rutte, beste minister Verhagen, beste
minister van Bijsterveldt, allerbeste minister De Jager,
Wij, de kennislobby van Nederland, vragen uw aandacht voor de
volgende prangende boodschap: "Wij van WC-eend adviseren WC-eend."
'
Dat is de kortste samenvatting van de 'KIA foto 2011'. De eerste KIA verscheen in 2006 van
de hand van het Innovatieplatform. Dat platform is vorig jaar ter
ziele gegaan, maar de KIA-coalitie heeft het stokje overgepakt. De
boodschap van het Innovatieplatform destijds: Nederland steekt op
jaarbasis zo'n 6 miljard te weinig in kennis en innovatie. De
boodschap vijf jaar later: Nederland steekt op jaarbasis 6 miljard
te weinig in kennis en innovatie. Wij van WC-eend adviseren
WC-eend.
Rijke set indicatoren, maar....
De KIA-coalitie heeft een website en daar is goed aan af te zien
wat zij eigenlijk is. Er staan precies twee berichten op de site.
De eerste dateert van 30 juni 2010: "Bijna dertig organisaties uit
de kenniswereld en het bedrijfsleven (...) hebben een nieuwe Kennis
en Innovatie Agenda gelanceerd". Het tweede bericht is van 18
januari 2011 en luidt: 'Kennis en Innovatie Foto 2011'.
Kortom, de KIA coalitie is wat je noemt een uit politiek
opportunisme geboren club met als centrale missie om meer
overheidsgeld los te peuteren voor zichzelf. De coalitie doet
niets, behalve eens per half jaar roepen dat de overheid meer geld
naar de kennissector moet brengen. Wij van WC-eend adviseren
WC-eend.
Tot zover het gemopper. Staat er ook nog iets zinnigs in het
rapport? Jazeker. De data die verzameld zijn in het stuk zijn
prima. Er is een rijke set van indicatoren, die verder gaat dan de
gemiddelde rankings over onderzoek- en innovatiebudgetten. Het
probleem is alleen dat de uitkomsten van die statistieken al
minstens tien jaar amper verbeteren of zelfs verslechteren. Ondanks
alle goede bedoelingen, ondanks beleid en ondanks bakken met
geld.
Neem de inzet voor meer en beter volwassenenonderwijs, voor LLL.
Daar scoort Nederland al minstens twintig jaar slecht op. Aan
beleid geen gebrek, maar geen enkel aansprekend resultaat. Hoe komt
dat? Hoe kan het beter? De KIA coalitie zwijgt, maar wil er wel
graag meer geld voor.
De dalende R&D van bedrijven in Nederland is eigenlijk ook
niets nieuws onder de zon. Is het erg? Wie naar de economische
prestaties van Nederland kijkt, is geneigd te zeggen van niet. Zijn
we misschien een innovatieve diensteneconomie die op dit punt
alleen nog indicatoren gebruikt uit de jaren zestig van de vorige
eeuw? Of is het echt een probleem dat grote bedrijven hun R&D
langzaam maar zeker verplaatsen naar landen met lagere lonen en/of
meer talent? Geen idee, in de KIA is het niet te lezen. Maar de KIA
coalitie wil wel graag meer overheidsgeld voor R&D.
Vier successen
En is er ook goed nieuws. Allereerst ondernemerschap. Sinds 2003
is er aanzienlijk meer aandacht in het onderwijs voor
ondernemerschap. Dat werkt steengoed. Het aantal studenten dat
serieus nadenkt over een eigen bedrijf is omhoog geschoten, van
zo'n 15% tien jaar geleden tot zo'n 60% nu. Succesvol beleid van de
overheid, goed gedaan door een aantal onderwijs- en
kennisinstellingen.
Het tweede succes is leerlingen en studenten die kiezen voor
techniek. In tien jaar tijd is dat aandeel van minder dan 10%
gestegen naar 37%. Dat is ook internationaal gezien een ongekende
stijging, een groot succes. Dankzij een behapbare financiële impuls
van de rijksoverheid en het Platform Bèta-Techniek als inspirerende
aanjager. Goed gedaan!
Het derde succes is de bestrijding van de schooluitval. De
uitval daalt en dat is geen toeval. Een breed pakket van acties,
wat subsidiegeld als smeerolie, breed commitment bij betrokken
partijen. Die kennislobby kan best iets.
Het vierde succes staat niet in de KIA, maar hoort een plek te
krijgen in de volgende editie. Dat is de invoering in Nederland van
de Small Business Investment Corporation-regeling. De SBIC is
vijftig jaar geleden in de USA ingevoerd om meer geld beschikbaar
te krijgen voor risicovolle starters. Kort gezegd verdubbelt de
overheid de inzet van investeerders. Technopartner voert de
regeling uit (SEED-faciliteit) in Nederland en het aantal fondsen
staat inmiddels op bijna dertig. Dat lijkt peanuts, maar
risicokapitaal is een cruciaal onderdeel van een innovatieve
economie.
Een stoer aanbod
Het idee achter de Kennis Investerings Agenda is helder te
maken "wat de komende tien jaar nodig is om Nederland weer in de
wereldtop 5 van kennissamenlevingen te krijgen." Dat is een nobel
doel en het is goed dat er een consortium bestaat waar de
kenniswereld met het bedrijfsleven nadenkt over zo'n strategische
agenda. Maar dan zou het goed zijn als de geldvraag van tafel
gaat.
De kennislobby brengt namelijk een imago van die
WC-eend die nooit genoeg heeft. De Nederlandse kennissector heeft
de afgelopen jaren miljarden euro's ontvangen uit het FES. Er is
niemand die ook maar bij benadering uit kan leggen welke waarde dat
voor de samenleving heeft opgeleverd. Val dus niet steeds in die
valkuil van 'Wij van WC-eend adviseren WC-eend'. Geld is beslist
niet het grootste probleem van de Nederlandse kenniseconomie.
Niemand schiet er iets mee op als minister De Jager de geldkraan
opeens openzet.
Het is ook miscalculatie van de politieke verhoudingen in
Nederland. Er is niemand ontvankelijk voor de boodschap dat geld
het probleem is. Er zit echt niemand te wachten op een offensief
met een cliché boodschap .
Wat zou er wel kunnen? De discussie binnen de KIA kan over de
vraag wat de coalitie zélf kan doen, zonder claims bij de overheid
neer te leggen. Ga bijvoorbeeld eens goed na wat er de afgelopen
dertig jaar niet gewerkt heeft (het gros van het beleid), wat er
goed gewerkt heeft (een paar fraaie pareltjes) en welke lessen daar
uit te leren zijn. Doe dat niet met een obligate commissie, maar
doe het in één dag in de vorm van een vertrouwelijk gesprek. In dat
gesprek houden de bestuurders hun mond, en luisteren ze naar de
mensen die de afgelopen jaren in de uitvoering actief zijn geweest.
Ik kom bijvoorbeeld graag iets vertellen over lessen uit het
Innovatieplatform en vier jaar lectorschap aan een hogeschool.
Eén van de centrale lessen die ik nu al kan voorspellen is dat
de sector zich minder met Den Haag bezig moet houden en meer met de
eigen uitvoering. Een tweede les die ik verwacht is dat beleid wel
degelijk kan werken als het met focus wordt ingezet, met weinig
bureaucratie en als er ruimte wordt gemaakt voor vernieuwers in het
veld. Zie de vier successen die ik noem.
De derde les: weg met die WC-eend. Het is eerder tijd om een
stoer aanbod te doen. Een aanbod in de trant: 'Geacht kabinet, hoe
kan de Nederlandse kennislobby een bijdrage leveren aan hoe
Nederland over twintig jaar zijn geld verdient? Wij zelf denken aan
de volgende drie zaken...' Plus nog een kleine toevoeging: 'Oh, en
trouwens, sorry voor ons aandeel in de puinhoop van de FES. We
vonden het wel lekker, dat er zoveel geld onze kant op kwam, ook al
zagen we vanaf de start dat het niet werkte. Maar dat gaan we vanaf
nu beter doen.'