• A
  • A
  • De ene dag ben je premier, de volgende morgen is het voorbij

    - “Rutte had het moeilijk aan het begin.” Oud-premier Jan Peter Balkenende kreeg een eredoctoraat in New York. ScienceGuide was er bij en kon hem exclusief interviewen over zijn nieuwe leven als strateeg bij Ernst&Young, zijn visie op het kabinet-Rutte/Verhagen en het actuele debat over de HO-bekostiging. “De PVV blokkeert elk initiatief voor hervorming van de arbeidsmarkt.”

    Op 22 mei ontving Balkenende een eredoctoraat van Hofstra University voor zijn verdiensten als beleidsmaker op het terrein van sociaaleconomische politiek en deregulering. ScienceGuide kreeg ter plekke de gelegenheid een exclusief gesprek met hem te voeren, waarin hij reflecteert op zijn bijna 10 jaar als Minister President en vooruit blikt op zijn nieuwe werk als strateeg bij een internationale consultancy onderneming.

    Vintage JPB

    Getooid in de traditionele, blauwe Hofstra eremantel sprak Balkenende de vele honderden graduate studenten, hun familie en vrienden toe gedurende de Commencement ceremonie in een basketbal-hal. In zijn rede verwees hij natuurlijk naar de bijzondere banden van ons land met de USA en in het bijzonder met Hofstra, dat immers in 1935 is opgericht door Nederlandse immigranten in Amerika. Hij zette de net afgestudeerden vol vuur -in vintage JPB proza- aan om "hun verantwoordelijkheid te nemen" als kenniswerkers in een wereld die in een enorm tempo verandert door sociale en technologische omwentelingen.

    Een eredoctoraat van Hofstra krijgt niet iedereen: eerder werden bijvoorbeeld generaal Eisenhower - in 1950, hij moest nog president worden-, dominee Martin Luther King in 1965, Freddy Heineken in 1996 en president Clinton in 2005 zo geëerd. Voor Balkenende is de eretitel van Hofstra de vierde die hij ontvangt, na zulke bekroningen in Tokio, Boedapest en Seoul.

    ScienceGuide-redacteur Tim-Patrick Limmer, een Duitse student uit het LearningLab aan de UvA, sprak met de oud-premier gedurende zijn periode als uitwisselingsstudent in New York. ScienceGuide is Hofstra University en Jan Peter Balkenende zeer erkentelijk voor beider bereidwilligheid om bij deze bijzondere gelegenheid zo'n interview te mogen voeren. [U vindt hier de Engelstalige versie van het vraaggesprek]

    BalkenendeHofstraInauguratie

    Doha, Singapore, Davos

    U was Minister President gedurende een zeer veelbewogen decennium in de Nederlandse samenleving en politiek, en ook breder in Europa. Nu heeft u een heel andere functie bij Ernst&Young. Laat het me maar een beetje direct vragen; 'wat gaat u eigenlijk doen op uw nieuwe post?'

    In de kern bestaat mijn nieuwe baan uit drie componenten. Ten eerste ondersteun ik het topmanagement van Ernst&Young op het punt van internationale, strategische onderwerpen en thema's. Ik geef hen advies bij de voorbereiding van hun positiebepaling of positioneringsstukken ten aan zien van internationale ontwikkelingen en belangrijke bijeenkomsten op dat terrein. Denk bijvoorbeeld aan sessies van de Doha Ronde op het terrein van de internationale handelsafspraken, maar ook de bijeenkomsten van de G20 en de Davos-conferenties van het World Economic Forum. Dat is mijn meer interne rol binnen het bedrijf.

    Een majeur tweede deel van mijn werk heeft te maken met de nadruk op maatschappelijk verantwoord ondernemen, 'corporate responsibility' dus, dat een wezenlijk onderdeel is van ons werk als bedrijf. Bijvoorbeeld, wij moeten zeer alert zijn op issues die daarmee samenhangen in de advisering die wij als Ernst&Young geven op punten als auditing en het beleid van firma's ten aanzien van hun fiscale zaken.

    Wij ondersteunen onze klanten bij het actief worden op dit thema. Dezer dagen was ik bijvoorbeeld in Singapore voor gesprekken met de CEO's van klantbedrijven voor wie dit een belangrijk vraagstuk aan het worden is. Op dit thema zal ik zelf ook actief worden in de openbaarheid, mijn visie en ervaringen rond dat onderwerp naar buiten brengen.

    Het derde deel van mijn werk raakt de ondersteuning van klanten bij de ontwikkeling van hun global strategieën en relatienetwerken. Ik kan hen bijvoorbeeld achtergrondkennis en inzichten bieden over hoe zij in ontwikkelingslanden met succes kunnen functioneren.

    Naast uw nieuwe werk bij Ernst&Young heeft u tevens en comeback gemaakt als hoogleraar!

    Inderdaad, dat klopt! Ik ga college geven aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam over 'governance', ik hoop bij voorkeur natuurlijk vooral over 'good governance'……

    Torentje vaarwel

    U zou uw nieuwe positie in het bedrijfsleven en die bij de EUR persoonlijk als een enorme omslag in uw bestaan kunnen zien. Na bijna een decennium als premier, had u niet het gevoel dat u zichzelf als het ware 'heruitvinden' moest?

    Nou, laat ik het in de goede volgorde langslopen. Het is beslist een inbreuk in je leven als zoiets gebeurt als de val van je kabinet. Onze regering viel, zoals je wel zult weten, over onenigheden met de PvdA over onze rol in Afghanistan en de toekomstige betrokkenheid van ons land daar. Zo is het politiek bestaan, weet je. Op vrijdag ben je premier, de volgende morgen is het voorbij.

    Daarop kwam de fase van de overgang toen Mark Rutte een nieuw coalitiekabinet ging vormen. Aangezien de Kamerverkiezingen en de formatieonderhandelingen gedurende de zomer plaatsvonden, moest ik een nieuwe rijksbegroting voorbereiden voor de komende Prinsjesdag tijdens die zomermaanden. Dus toen Rutte het premierschap overnam, had ik het nodige om met hem vooraf te bespreken en daarover te informeren. Bijvoorbeeld over de begrotingsmatregelen die wij nog hadden voorbereid en op sommige punten ook al hadden moeten nemen.

    Een ander wezenlijk element van die overdracht betrof de achtergrondinformatie die ik hem moest geven over grote internationale thema's. Denk aan de agenda die wij als Nederlandse regering hadden voor de komende vergadering van de G20.

    In oktober vorig jaar vertrok ik voor het laatst van mijn kantoor in Den Haag, uit 'het Torentje'. Het was die week daarop meteen de herfstvakantie van de scholen, dus ik ging met mijn gezin er meteen een weekje uit om te ontspannen en ervan te genieten dat we zo'n week samen konden zijn. Daarna, in de loop van november, kreeg ik een eerste gesprek met mensen van Ernst&Young.

    Move on!

    Als premier begon u als eerste met een Innovatieplatform waarin u bewindslieden, topwetenschappers en topmensen uit het bedrijfsleven bij elkaar bracht om de lange termijn strategie van Nederland als kenniseconomie te ontwikkelen. Ziet u tegen die achtergrond verbindingen met uw nieuwe rol nu bij Ernst&Young en uw eerdere werk?

    Oh ja, die zie ik zeker. Het thema van 'maatschappelijk verantwoord ondernemen' was al deel van mijn eerdere werk en publicaties, zelfs al toen ik hoogleraar was aan de VU in de christelijke sociale leer, nog voor ik in de nationale politiek een rol ging spelen. Hetzelfde geldt voor de onderwerpen waarmee ik me bezig hield in mijn werk aan het wetenschappelijk instituut voor het CDA.

    Als ik terug kijk op de voorbije tien jaar, kan ik in alle eerlijkheid zeggen dat ik als premier een geweldige tijd mocht hebben. Het is heel verrijkend als je in staat wordt gesteld zulk belangrijk werk te doen voor je land. Maar tegelijkertijd moet je je bewust zijn van wat ik hiervoor al zei: 'de ene dag ben je premier, de volgende morgen is het voorbij.' Dus als zoiets gebeurt en je krijgt dan een andere mogelijkheid om boeiend werk te gaan doen, dan zeg ik: 'Move on!'

    Nog een ander maakte die beweging: Mark Rutte. In 2004 was hij staatssecretaris in uw tweede kabinet. U leerde hem daar kennen en werkte als' zijn' premier in die jaren met hem. Zag u toen al de politieke kwaliteiten die hij in huis had? Hielp u hem bij de verdere ontwikkeling van zijn talent?

    We zijn natuurlijk verschillend, maar we hebben een goede verstandhouding behouden. Vergeet niet dat Rutte ooit zei: "Ik ben een fan van Jan Peter Balkenende."

    Weet je, in de politiek weet je maar nooit hoe dingen zullen gaan lopen. Toen Rutte met Rita Verdonk moest knokken om het leiderschap van de VVD, gold dat net zo goed: je weet maar nooit wat er gaat gebeuren. Trouwens, nadat hij die interne partijverkiezing had gewonnen, had Rutte het in het begin heel erg zwaar.

    Nu heeft hij het op zijn post evenmin makkelijk. Beleid maken is een zware klus. Bijvoorbeeld, de noodzakelijke hervormingen om de arbeidsmarkt meer flexibel te maken ter wille van de werkgelegenheid komen niet vooruit, omdat de PVV elk initiatief blokkeert.

    Leerrechten blijven zinvol concept

    In uw kabinet destijds was Mark Rutte zeer actief rond de introductie van een nieuwe bekostiging van het hoger onderwijs, door middel van het concept van de leerrechten. Dat was een idee dat u in die jaren zeer steunde. Vindt u nog steeds dat die benadering voor de toekomst van de bekostiging van het hoger onderwijs de beste is?

    Ik heb altijd een positieve houding en opvatting gehad over het concept van de leerrechten! Het is een zeer zinvolle benadering als je beseft dat de samenlevingen van nu op weg moeten naar een bestel van Leven Lang Leren. Dat maakt investeringen noodzakelijk vanuit zowel de publieke middelen, als door individuele burgers die in zichzelf investeren. Een systeem van leerrechten zou een uitstekend concept zijn om dit te verwezenlijken.

    Laat me daar nog een punt van overweging aan toevoegen hier. Het investeren in Leven Lang Leren is niet alleen maar de verantwoordelijkheid van de overheid, het onderwijsveld van universiteiten en hogescholen en burgers zelf. Het is echt van belang dat het bedrijfsleven hierin mee doet en zijn verantwoordelijkheid eveneens oppakt.

    En terwijl we het zo hebben over de HO-bekostiging, vermoed ik dat je mij nu een vraag wil gaan stellen over de langstudeerboete……. Dus misschien moesten we ons gesprek dan maar hier afronden, gun me dat ik niet té verwikkeld raak in het actuele debat over de financiering van het hoger onderwijs [lacht breed].


    Gerelateerd nieuws:
    28 augustus  Bussemakers staanplaats
    22 augustus  UMC's grote bron van kennis
    22 augustus  NVAO waarschuwt universiteiten
    22 augustus  Lerende docenten gezocht
    21 augustus  HBO rijdt niet mee
    19 augustus  Vrouwen gevraagd