• A
  • A
  • Revolutie in de zorg

    - Voor het jubileumboek ‘25 jaar Hogeschool Leiden’ nam Marleen Barth, voorzitter GGZ-Nederland, ruim de tijd om met ScienceGuide een kwart eeuw ontwikkelingen in de zorg door te nemen. Kennisvermeerdering, nieuwe technologieën en partnerschappen hebben tot diverse paradigmawisselingen geleid. “De zorg is de meest boeiende wereld om als hbo’er in te gaan werken.”

    Toen Hogeschool Leiden in 1986 werd opgericht studeerde Marleen Barth nog politicologie aan de UvA. In dat jaar werd ze ook lid van de Pvda, de partij die ze later in de Tweede Kamer zou vertegenwoordigen en waar ze huidig Eerste Kamerlid voor is. Ook is zij de leidinggevende van GGZ Nederland, de branchevereniging van de geestelijke gezondheidzorg. Ze houdt zich onder andere bezig met nieuwe ontwikkelingen binnen de hulpverlening en nieuwe technologieën die daarbij gebruikt worden. Een ander onderwerp dat zij van belang vindt is de opleiding van nieuwe hulpverleners. Hogeschool Leiden maakt volgens Barth een belangrijke combinatie tussen nieuwe ontwikkelingen en hun zorgopleiding door samen te werken met andere instellingen.

    Het gaat zó hard

    Barth: "Ik ben met mijn man in Londen naar de speel?lm The King's Speech (over de stotterende koning George VI, red.) gegaan en keek mijn ogen uit. Vier generaties geleden werden kinderen zo opgevoed en niet zomaar kinderen, maar koningskinderen. Nu zouden we daar meteen Jeugdzorg op af sturen. De geestelijke terreur, de kille mishandeling van zo'n jongetje rond 1900. Dat was gewoon in de hoogste kringen. Andere kinderen kregen nauwelijks een schoolopleiding, maar moesten vroeg de fabriek in of het land op. In onze tijd mag 'de pedagogische tik' zelfs niet meer. We hebben een revolutie ondergaan die we ons nauwelijks bewust zijn in de omgang met elkaar, met mensen met problemen en in de wijze van opvoeden. Het is lastig iets te vinden dat interessanter is of een grotere dynamiek heeft. Wat dat betreft is de zorg de meest boeiende wereld om als hbo'er in te gaan werken. "

    De mensen in de praktijk van de GGZ zijn dagelijks getuige van de paradigmawisseling die deze wereld ondergaat. Die omslag daagt iedereen uit, ook de hogescholen die voor de professionals zorgen zonder wie de sector niet kan, vertelt Barth. "Gisteren zat ik nog bij een gesprek over de snelheid van die verandering. De kennisvermeerdering gaat zó hard bij ons. Iedereen zit daar middenin, we geven ook allemaal toe dat we soms moeite hebben het tempo bij te houden. Bestuurders, medici, medewerkers, politici en ikzelf ook."

    Nieuwe mogelijkheden

    "We kunnen nu veel meer doen. We kunnen meer mensen beter maken en de kwaliteit van leven van mensen met chronische aandoeningen hoger houden. De kennis waarmee we nu werken is revolutionair toegenomen. De technologische doorbraken spelen juist in de GGZ een bijzondere rol. Dankzij MRI's bijvoorbeeld kunnen we het brein van mensen tijdens hun leven onderzoeken. Genetisch onderzoek zorgt voor nieuwe inzichten en raadsels bij ziektebeelden als schizofrenie. We leren te kijken naar biochemische- en omgevingsfactoren tegelijk. Het brein is geen statisch ding maar een ongeloo?ijk complex orgaan. Een menselijk orgaan waarin, net als in andere organen, van alles mis kan gaan. Dagelijks groeit onze kennis daarover. Over de risico's die ons brein loopt, over preventie en mogelijke oplossingen voor als het mis gaat."

    Leren van elkaars fouten

    Barth vindt het goed dat Hogeschool Leiden zich pro?leert op complexe zorg en zorg die gericht is op de jeugd. Daarbij wordt aandacht besteed aan technologische ontwikkeling door samen te werken met partners van het Leiden University Medical Centre en Bio Science Park. "Ons werk in de GGZ is zoveel breder geworden, dat interdisciplinariteit nu essentieel is voor de kennisvermeerdering en de doorbraken daarin. Psychiaters, biomedici, psychologen, verpleegkundigen, technologen, sociaal werkers, allemaal zijn we aan elkaar verbonden en kunnen we elkaar versterken in ons werk. We moeten dus vooral niet in de loopgraven van de professies gaan zitten, maar elkaar al opzoeken in de opleidingsfase. We moeten leren van elkaars fouten, om maar eens een gevoelig punt te benoemen!"

    De innovatie in de zorg kan die open houding alleen maar bevorderen, vindt Barth. "Experts daarin werken steeds meer interdisciplinair en bundelen wereldwijd nieuwe kennis, onder meer via internet. Je kunt nu in real time experts bijeenbrengen op de plek waar zij behandelingen doen of onderzoek plegen. Zo kunnen zij ervaring en inzicht uitwisselen. Het multipliere?ect voor de praktijk wordt steeds sterker."

    Ernst, nuchterheid en compassie

    De GGZ is geen wereld waar het er rustig aan toe gaat. De omstandigheden waarin men moet werken zijn soms ernstig. "Tachtig procent van de mensen in de gevangenis heeft een psychische stoornis of een verstandelijke handicap Vaak in combinatie met een verslaving, soms meerdere verslavingen naast elkaar. In jeugdinrichtingen zijn de feiten niet veel anders. Dat zijn allemaal situaties waarin onze mensen met hun kennis via preventie en interventie verbeteringen kunnen realiseren."

    "Je moet hier naar leren kijken met een mengeling van nuchterheid en compassie. Dat moet ondanks de paradigmawisseling voorop blijven staan. We hebben te maken met mensen die ziek zijn. Die zullen we blijven houden, daar doen we minder moeilijk over. Het is niet meer zo dat we stellen dat 'eigenlijk iedereen ziek is' of dat de instituties ziek zijn. Daarmee wek je de suggestie dat je mensen die lijden niet serieus neemt. Neem ze serieus, neem ook hun ziekten serieus."

    Kostenbesparing

    De actuele kennis over zaken als autisme, erfelijkheid van handicaps, complexe ziektebeelden en verslavingsvormen zet deze disciplines behoorlijk op hun kop. "De laatste vijf à tien jaar leren we pas wat autisme betekent als blijvend verschijnsel na de puberteit, hetzelfde geldt voor ADHD."

    "Als we mensen in hun kindertijd goed weten te behandelen en helpen bij hun opvoeding, dan  hebben we als samenleving een preventietraject. Dat kan veel humanere levensomstandigheden creëren én de gemeenschap hoge kosten besparen. Die aandacht en preventie kost echt veel minder dan de e?ecten van ontsporing van mensen gedurende hun leven. De samenleving wordt veel narigheid, schade en kosten bespaard als mensen met nuchterheid en compassie benaderd en geholpen worden. Een mens met een handicap of een probleemgezin een informatiefolder in de handen drukken waaruit ze kunnen opmaken wat ze moeten doen, dat werkt echt niet."

    Weerbaarheid versterken

    De GGZ heeft te maken met allerlei 'maatschappelijke realiteiten'. "Daar kun je maar beter niet omheen draaien. Complexe ziektebeelden van mensen, soms zelfs gezinnen waar geweld en ontsporingen cumuleren." Dat vergt veel, van de omgeving, de samenleving en van de mensen in de GGZ zelf. Bij de nuchterheid hoort ook een signaal naar hbo-opleidingen als die van Hogeschool Leiden. Barth gaat er even goed voor zitten. "Daar is een publicatie als deze ook goed voor, het is een stuk om met elkaar de diepte in te gaan over de toekomst van de opleidingen."

    "De weerbaarheid in onze sector verdient een plek in alle curricula en in de voorbereiding op de beroepspraktijk. Jonge mensen haken soms af in de jeugdzorg, omdat zij niet zijn voorbereid op zorgverlening in een gedwongen setting. Of omdat ze in het werk worden overdonderd door de kloof die er is tussen de pakweg vijfentachtig procent die in ons land zeer goed gaat en de vijftien procent die niet goed meekomt. Binnen die vijftien procent ontreddert of ontspoort drie procent. Juist doordat het met de meesten, zeker met jongeren, heel goed gaat, wordt die kloof alleen maar groter. De hoger opgeleide jongeren in ons land hebben vaak geen idee hoe het is om te leven als, of tussen, die vijftien procent. Laat staan binnen de drie procent van de gezinnen waar verwaarlozing, misbruik en mishandeling aan de orde van de dag zijn.

    Boeiende loopbaan

    "Dat de kloof groot is geworden in de voorbije decennia, dat hebben we nog niet expliciet benoemd tegenover elkaar. Het gesprek daarover zullen we met elkaar moeten aangaan: professies, opleidingen, de medewerkers in de beroepspraktijk en lectoraten. Zo kunnen we de weerbaarheid van mensen en hun loopbaanontwikkelingen een impuls geven. Iedereen in de GGZ heeft daar belang bij."

    De GGZ wordt door de vergrijzing in de samenleving en de eigen sector extra aangespoord tot innovatief werken en aandacht voor de opleiding van goede mensen. "We moeten de zorginnovaties doen met de mensen die we nu hebben. De loopbaan wordt zo zeer dynamisch, zeker vergeleken met de ontwikkeling in andere sectoren, en dat is voor jonge medewerkers geweldig boeiend. Bovendien is de impact van ons werk maatschappelijk zo bijzonder, dat trekt mensen met een drive."

    Dit interview verscheen eerder in '25 jaar perspectief', het jubileum van Hogeschool Leiden. Voor meer info over dit boek en het jubileum zie hier.