De secretaris-generaal van EL&I onderstreepte als
signaal hiervan een recent voorbeeld: "Het Topteam Hightech
Systemen en Materialen trekt aan de noodbel. Tot 2014 verwacht de
sector een tekort aan 40.000 bètatechnici op WO-, HBO- en
MBO-niveau. En dat schrikbarende getal geldt dus alleen nog voor de
high tech sector…."
Daarmee geeft Buijink meteen aan, dat minister Verhagen en zijn
nieuwe EL&I-departement nadrukkelijk zich willen 'bemoeien' met
de ontwikkeling van het hoger onderwijs. Met name de langere
termijn doelen van het tosectoren beleid, de daarop af te stemmen
profilering van HBO en WO en de tekorten aan bèta's op alle
niveau's en van vele (nieuwe) richtingen krijgen hierin een zwaar
accent.
Razend snel
Buijink zette het hoger onderwijs beleid in een context van de
brede sociaal-economische ontwikkelingen, de innovatie-aanpak via
de topsectoren en de wereldwijde uitdagingen voor ons land en zijn
economie. "De concurrentieverhoudingen verscherpen: de opkomende
economieën ontwikkelen zich razend snel, ze opereren steeds
internationaler en hun producten en diensten worden steeds
hoogwaardiger. Tegelijkertijd hebben we te maken met grote
maatschappelijke vraagstukken: de toegang tot voldoende energie,
voedsel en grondstoffen. De stijgende CO2-uitstoot, de zorg voor
het behoud van natuur en biodiversiteit. De vergrijzing.
Er liggen voor Nederland enorme kansen in die nieuwe
snelgroeiende economieën. Daarnaast is er een enorme vraag naar
oplossingen voor de maatschappelijke vraagstukken die ik net
noemde. Dít zijn de groeimarkten van morgen. Die kansen moeten we
pakken."
Kies focus, nóg beter
Bij de profileringskeuzen van de hogescholen en universiteiten
zullen zij scherp en doordacht moeten opereren, "want zoals de
financiële bijsluiter zegt: 'successen uit het verleden bieden geen
garantie voor de toekomst'. Zo'n doel voor Saxion en Twente zou wat
mij betreft groei en impact zijn.
Er zijn hier veel startende ondernemers die kleine bedrijfjes
opzetten. Maar nog te veel van deze ondernemingen komen na hun
start niet verder. En dat is jammer, want juist groeiende bedrijven
leveren een belangrijke bijdrage aan innovatie en
productiviteitsgroei. Daar ligt een kans voor Kennispark Twente,
waar 330 bedrijven zijn verzameld en bijna 6000 mensen werken.
Ondernemers hebben er toegang tot talent en expertise, baanbrekend
onderzoek en diverse vormen van financiering en coaching."
Buijinks dringende raad is daarom: "Kies als hogeschool voor
focus. Door te doen waar je goed in bent, en dan nóg beter. Dat
doen jullie [bij Saxion] door te kiezen voor nanotechnologie,
mechatronica en smart materials. Een terechte keuze, want de wereld
schreeuwt om duurzame technologieën in producten en diensten. In de
zorg, veiligheid, bouw, energie."
U leest de volledige rede van de SG van EL&I
hier.
'Een nieuw hogeschooljaar, een nieuw geluid. Het klinkt als het
gedicht van Herman Gorter over de lente, en laten we eerlijk zijn:
daar lijkt het ook wel een beetje op.
Want we vieren vandaag de start van een ontluikend, fris
hogeschooljaar. Het voelt als een nieuw begin. Dat weet ik nog van
vroeger. De opwinding om aan het eind van je vakantie de
schoolboeken voor het eerst door te bladeren. Al die nieuwe kennis,
al die geheimen en avonturen. Alles wat nog ontdekt kan worden. Dat
gevoel heb ik nog steeds aan het eind van de zomer, maar nu vanwege
Prinsjesdag. September is en blijft voor mij wat januari is voor
anderen. Een nieuw jaar.
Het doet me veel plezier om vandaag het hogeschooljaar te mogen
openen. Het hogeschooljaar van Saxion.
De Amerikaanse filosoof Ralph Waldo Emerson zei ooit: 'De wereld
is vol met poorten. Vol met kansen. Vol met aaneenschakelingen van
spanning die erop wachten benut te worden'. Die poorten en kansen
zie ik ook, als secretaris-generaal van het ministerie van
Economische Zaken, Landbouw en Innovatie. Ik zie kansen voor de
Nederlandse economie. Ik zie kansen voor ondernemers, voor
kennisinstellingen en voor onderzoekers. Ik zie kansen voor
studenten.
Maar, om even in voetbaltermen te spreken: het zijn geen schoten
voor open doel. Geen inkoppertjes. Het speelveld verandert. We
krijgen te maken met nieuwe, steeds sterkere tegenstanders. En dat
vereist schaven aan onze techniek, tactiek en teamwork. Voor die
uitdaging kunnen we niet weglopen. Want Nederland staat voor grote
opgaven. Nu en in de toekomst. We opereren in een internationaal
krachtenveld dat snel verandert. Met opkomende economieën zoals
China, India, Turkije en Brazilië.
De concurrentieverhoudingen verscherpen: de opkomende economieën
ontwikkelen zich razend snel, ze opereren steeds internationaler en
hun producten en diensten worden steeds hoogwaardiger.
Tegelijkertijd hebben we te maken met grote maatschappelijke
vraagstukken: de toegang tot voldoende energie, voedsel en
grondstoffen. De stijgende CO2-uitstoot, de zorg voor het behoud
van natuur en biodiversiteit. De vergrijzing.
Er liggen voor Nederland enorme kansen in die nieuwe
snelgroeiende economieën. Daarnaast is er een enorme vraag naar
oplossingen voor de maatschappelijke vraagstukken die ik net
noemde. Dít zijn de groeimarkten van morgen. Die kansen moeten we
pakken. En het mooie is: ondernemende Nederlanders zijn door de
eeuwen heen altijd geweldig geweest in het grijpen van kansen.
Juist in tijden van verandering. We zijn een pionierend volk, en
dat zie je terug in de cijfers. We zijn 5e exporteur van de wereld,
5e investeerder in het buitenland, 8e ontvanger van buitenlandse
directe investeringen.
In 2009 was Nederland de 3e investeerder in de VS, na Canada en
Japan. We staan in de top-3 van agrarische exporteurs en op de 6e
plek van meest welvarende landen ter wereld. En dan te bedenken dat
ons land qua grootte op de 134e plek staat. Hoe een klein land
groot kan zijn!
Volgens diverse internationale instituten zoals de Economist
Intelligence Unit, het World Economic Forum en de World Trade
Organization is ons zakelijk klimaat 'top of the bill'. Door onze
open economie, onze internationale oriëntatie, onze strategische
ligging, onze goede infrastructuur, onze hoogopgeleide meertalige
bevolking en onze hoge productiviteit. Het zijn allemaal
ingrediënten voor succes.
Maar de belángrijkste bijdrage aan dat succes wordt geleverd
door ál die mensen die durven te pionieren, onderzoeken en
vernieuwen. Ongeacht de plek waar ze werken. Of het nu gaat om het
MKB, het grootbedrijf, een hogeschool of een ziekenhuis.
In deze tijd gaat het meer dan ooit om het vermogen met de
omgeving mee te veranderen, ideeën te ontwikkelen en risico's te
nemen. Ondernemerschap, lef en doorzettingsvermogen. De wil om te
slagen. Dát is de basis van onze sterke positionering! Om die
positie in de wereld vast te houden moet Nederland alle kennis en
kunde optimaal ontwikkelen én benutten.
In het bedrijfsleven, bij kennisinstellingen en bij overheden.
Als we dat slim en innovatief weten te doen kunnen we zowel
maatschappelijke problemen oplossen als duurzame economische groei
bevorderen.
Het kabinet, het bedrijfsleven en kennisinstellingen hebben
daarom samen ambitieuze plannen voor negen topsectoren ontwikkeld.
Voor energie, water, high tech, logistiek, creatieve industrie,
life sciences, chemie, agro-food en tuinbouw. We staan aan de
vooravond van de uitvoering van die plannen: de start van een
ontluikend, fris begin.
Dames en heren,
Het hoger onderwijs is in vele opzichten de brandstof van de
kenniseconomie: er worden hoogwaardige nieuwe technologieën
ontwikkeld én er worden excellente kenniswerkers opgeleid. Zo
zetten hogescholen zich in voor het leveren van voldoende,
kwalitatief hoogstaand personeel. Voor de arbeidsmarkt in het
algemeen en de topsectoren in het bijzonder. En dat is hard nodig,
vanwege het verwachte tekort aan arbeidskrachten.
Dat is één van de grootste uitdagingen de komende jaren. Dat
hoor ik dagelijks in het land, bij bedrijven van groot tot klein.
Het komt ook terug in een onderzoek van Price Waterhouse Coopers,
waarin bestuursvoorzitters werd gevraagd wat ze als grootste
bedreiging zien voor economische groei.
Hun antwoord? Gebrek aan kennis en kunde.
Een voorbeeld: Topteam Hightech Systemen en Materialen trekt aan
de noodbel. Tot 2014 verwacht de sector een tekort aan 40.000
bètatechnici op WO-, HBO- en MBO-niveau. En dat schrikbarende getal
geldt dus alleen nog voor de high tech sector… Ik zal straks ingaan
op de specifieke situatie in Twente.
Een andere uitdaging voor hogescholen is het kiezen van een
duidelijker profiel. Dat betekent doen waar je goed in bent, en
niet doen wat anderen beter doen. Het is ook daarom dat in de
Strategische Agenda Hoger Onderwijs van staatssecretaris Zijlstra
en minister Verhagen de focus wordt gelegd op kwaliteit,
profilering en specialisatie van kennisinstellingen, en op de
daarvoor zo noodzakelijke samenwerking in de driehoek onderwijs,
onderzoek en ondernemerschap. Daarbij moet de vraag uit de
arbeidsmarkt centraal staan.
Daarvoor is het nodig dat onderwijs en bedrijfsleven afspraken
maken over de manier waarop ze duurzame partners kunnen worden.
Partners die ieder vanuit de eigen expertise en faciliteiten een
bijdrage leveren aan het onderwijs. De betrokkenheid van het
bedrijfsleven moet verder gaan dan het aanbieden van stageplaatsen:
bedrijven moeten heel duidelijk maken waar ze behoefte aan hebben.
Dán kun je pas samen met onderwijsinstellingen kijken hoe je zorgt
voor een onderwijsprogramma dat daarbij aansluit.
Dat kan leiden tot afspraken over de aanpassing van curricula of
zelfs de start van nieuwe opleidingen. Maar ook tot uitwisseling
van personeel, stages en praktijkopdrachten, en het gebruikmaken
van elkaars faciliteiten. Mooi voorbeeld is het project Innoleren
van Saxion en Bronkhorst High Tech; innoveren en leren tegelijk.
Studenten zetten onder begeleiding een eigen bedrijf op, waarbij ze
vervolgens alle fasen van productontwikkeling doorlopen. Van idee
tot productspecificatie, van marketing tot ontwerp.
Inspirerend!
Een ander mooi initiatief vind ik de Centers of Expertise. Deze
centra vormen netwerken van ondernemers, wetenschappers, docenten
en studenten. Er wordt door hen samen naar oplossingen voor
innovatievraagstukken gezocht. Zo verbindt je hoger
beroepsonderwijs, wetenschap en bedrijfsleven op een concrete
manier. Je werkt immers aan iets waar vraag naar is en wat gebruikt
gaat worden.
In de sectoren Water, Chemie en High Tech zijn al 3 Centers of
Expertise gestart, en de voorlopige geluiden zijn heel positief.
Daarom maakt het kabinet het mogelijk dat ook in de andere
topsectoren een Center of Expertise wordt gevormd. Iedereen weet
elkaar zo beter te vinden, en die kruisbestuiving leidt tot nieuwe
inspiratie, ideeën en kennis!
Wat we nodig hebben is een studiecultuur die draait om
uitdaging; het maximale uit je studie en je eigen vermogens halen.
De lat mag hoog liggen, en de student die daar niet overheen kan
springen zal zijn ambities moeten bijstellen. Niet iedereen kan het
niveau van het hoger onderwijs aan.
Afstuderen binnen de daarvoor gestelde norm moet de normaalste
zaak van de wereld worden. En het is in het belang van de studenten
én de maatschappij dat we afscheid nemen van de 6'jes cultuur. We
hebben ambitieuze afgestudeerden nodig die maatschappelijke
vraagstukken kunnen oplossen.
En dat is nodig, juist hier.
In Twente groeit de arbeidsproductiviteit minder hard dan in de
rest van Nederland, en is het Bruto Regionaal Product lager dan
gemiddeld. Het opleidingsniveau is relatief laag. Tegelijkertijd
zorgt de groei van de wereldhandel ook hier voor groei in
arbeidsplaatsen. Functies waarvoor minimaal MBO, maar vaak nog een
hogere opleiding nodig is. De groeiende vraag wordt nog vergroot
doordat steeds meer mensen met pensioen gaan.
De grotere bedrijven in Twente hebben aangegeven tot 2020 te
maken te krijgen met 30% uitstroom van werknemers door de
vergrijzing. En de jonge innovatieve bedrijven zullen in diezelfde
periode een verwachte groei van 100% doormaken! Beiden krijgen dus
een groot probleem om de vacatures te vullen. In heel Twente worden
de komende jaren 30.000 vacatures verwacht. En zoals iemand zei:
'die kunnen niet worden gevuld met mensen uit de kaartenbakken van
het UWV!'.
De grootste sociaaleconomische uitdaging voor Twente wordt dus
de match van vraag- en aanbod op de arbeidsmarkt.
Dames en heren,
Er is ook genoeg goed nieuws.
Twente is een innovatieve regio, heel belangrijk voor de
Nederlandse kenniseconomie. Mondiale spelers zoals Grolsch, Norit,
TenCate, Stork Fokker en Boeing hebben hier hun basis, of betrekken
hun kennis en producten uit Twente. Er zijn hier zo'n 750 high
tech- en kennisintensieve bedrijven, waar ruim 26000 mensen
werken.
En omdat je hier in Twente nu eenmaal met één been in Duitsland
staat, wordt veel samengewerkt met de oosterburen. Het is niet voor
niets dat het begrip Euregio hier is uitgevonden! Er wordt over de
grenzen gekeken, en er wordt volop geïnnoveerd.
De R&D loonkosten per werknemer liggen in Twente ver boven
het landelijk gemiddelde. Het aantal aanvragen voor de WBSO is de
afgelopen jaren met ruim 80% toegenomen. In 2009 is er in het kader
van de WBSO 167 miljoen euro aan loonkosten voor R&D toegekend.
Innovatie is hier hot!
En wat zo mooi is: veel van de nieuwe generatie ondernemers uit
Twente behoren tot de snelst groeiende bedrijven in Nederland. Dat
zie je bijvoorbeeld aan de Deloitte Technology Fast 50, een
jaarlijks terugkerende verkiezing van de 50 snelst groeiende
technologiebedrijven in Nederland. Dik 10% komt uit Twente.
Er gaat al veel goed. In Twente én bij Saxion.
Saxion werkt nauw samen met het bedrijfsleven, en vice versa.
Bedrijven komen met gastdocenten in de school. Een vierjarige
opleiding bestaat voor 8 tot 10 maanden uit stages. Studenten
werken aan concrete opdrachten in bedrijven, zodat de praktijk echt
gaat leven. En dat wérkt.
Neem nou Enerdeco, één van de 'helden' van Saxion. Twee jongens
die hier werktuigbouwkunde studeerden zijn in '99 een eigen
bedrijfje begonnen. Ze gaven energieadvies vanuit een kantoortje in
Saxion. Inmiddels werken ze met 20 medewerkers aan energiebesparing
van gebouwen. Een mooie spin-off van Saxion, en zo zijn er meer
voorbeelden.
Wat hier gebeurt op het gebied van samenwerking
onderwijs-arbeidsmarkt verdient een pluim. Het is een voorbeeld van
hoe het moet. Een compliment dus voor Saxion, het bedrijfsleven, de
regionale overheid, de Kamers van Koophandel en alle betrokken
studenten, docenten, lectoren en ondernemers. Het swingt hier! Dat
is ook terug te zien in Saxions' resultaten uit 2010.
Een bovengemiddelde studenttevredenheid, de uitverkiezing als
beste hogeschool voor deeltijdonderwijs en de beste werkgever in
het onderwijs. Toch draait het nu, aan het begin van een nieuw
hogeschooljaar niet alleen om het vieren van behaalde successen.
Het gaat juist ook om heldere doelen voor de toekomst. Want zoals
de financiële bijsluiter zegt: 'successen uit het verleden bieden
geen garantie voor de toekomst'. Zo'n doel voor Saxion en Twente
zou wat mij betreft groei en impact zijn. Ik zal dat uitleggen.
Er zijn hier veel startende ondernemers die kleine bedrijfjes
opzetten. Maar nog te veel van deze ondernemingen komen na hun
start niet verder. En dat is jammer, want juist groeiende bedrijven
leveren een belangrijke bijdrage aan innovatie en
productiviteitsgroei. Daar ligt een kans voor Kennispark Twente,
waar 330 bedrijven zijn verzameld en bijna 6000 mensen werken.
Ondernemers hebben er toegang tot talent en expertise, baanbrekend
onderzoek en diverse vormen van financiering en coaching.
Een unieke samenwerking tussen bedrijfsleven, onderwijs
-Saxion!- en onderzoek. Het is een mooie uitdaging voor de partners
van het Kennispark er voor te zorgen dat deze bedrijven de komende
jaren flink gaan groeien. En daar komt Saxion weer in beeld. Want
waar halen de bedrijven in en buiten het Kennispark hun ambitieuze
werknemers vandaan?
Hoe zorgt Twente voor genoeg 'gouden handjes en hoofdjes' die
die groei mogelijk gaan maken? Juist. Al die afgestudeerde toppers
van Saxion, maar ook van de Universiteit Twente, van vmbo's en
mbo's, zijn straks hard nodig. Ook daarom moet de samenwerking
tussen bedrijven en kennisinstellingen zo hecht mogelijk zijn.
Laat zien wat je nodig hebt als bedrijf, laat zien wat je kan
als student en beginnend ondernemer. Kies als hogeschool voor
focus. Door te doen waar je goed in bent, en dan nóg beter.
Dat doen jullie door te kiezen voor nanotechnologie,
mechatronica en smart materials. Een terechte keuze, want de wereld
schreeuwt om duurzame technologieën in producten en diensten. In de
zorg, veiligheid, bouw, energie. Daar kan Saxion voor gaan zorgen,
samen met het bedrijfsleven, andere kennisinstellingen en partners
uit de regio. Zodat de maatschappelijke vraagstukken van vandaag,
de kansen van morgen worden. Op weg naar een uitstekende brede
kennisinstelling die een profiel kiest, excellentie stimuleert en
toekomstbestendig is.
Voor een economisch toonaangevend Nederland, waar welvaart en
welzijn hand in hand gaan. Ik denk, nee: ik wéét, dat Saxion daar
een belangrijke bijdrage aan kan leveren. Laten we met elkaar
zorgen voor een nieuw hogeschooljaar, een nieuw geluid! Voor
Saxion, voor Twente, voor Nederland.'