De profielschets en "kernopdrachten" die het
executive search bedrijf Van der Kruijs hanteert bij het zoeken
naar een opvolger van Guusje ter Horst als voorzitter voor de
hogescholenkoepel, zijn bijzondere lectuur voor de fijnproevers van
hoger onderwijsbestuur en -beleid, HBO-ontwikkelingen en de
machtsverhoudingen in politiek en ambtelijk Den Haag.
SWOT
De beschrijving van de vacature van de opvolger van Guusje ter
Horst - en eigenlijk vooral van Doekle Terpstra - leest als een
SWOT-analyse met de nadruk op de W en T. Ze schetst een context van
grote zorg, verdeeldheid en bijna paniek. Het HBO en zijn koepel
presenteren zich als een sector die de greep kwijt lijkt op zijn
meest relevante omgeving en relaties.
Tussen de hogescholen zijn de verschillen en belangenconflicten
sterk toegenomen. Verschillende van hen, en ook allerlei
deelgroepen van hogescholen, zijn zich gaan verenigen in aparte
overleggen en clubs, op afstand en zelfs los van de HBO-raad. "De
kunstenopleidingen overleggen separaat met het ministerie, de
hogescholen in de grote steden hebben te maken met specifiek
randstedelijke problematiek en de monosectorale Pabo's staan als
sector voor andere uitdagingen," aldus de profielschets over de
ontwikkelingen in de sector.
Het wordt zo steeds moeilijker de voorheen krachtige
gezamenlijkheid van het HBO vitaal te houden en de koepel effectief
namens het collectief van de hogescholen te laten optreden. Dit zal
"de komende tijd alleen maar versterkt en verder zichtbaar worden,"
erkent men. En dat moet onvermijdelijk "leiden tot een oriëntatie
op een nieuwe, gemeenschappelijk gedeelde basis" en de vraag naar
wat "de collectieve belangen van en meerwaarde voor de leden van de
HBO-raad" eigenlijk nog inhouden.
'Schaduwregelgever'
Daarbij heeft men moeten constateren dat de HBO-raad geen groot
vermogen tot zelfkritische vernieuwing kent. Dit wordt verfijnd
geformuleerd als het besef dat "het zelfkritisch vermogen van de
HBO-raad als vereniging versterking behoeft." De afstand tot wat er
speelt in en rond de hogescholen is in dat verband te groot
geworden. "De HBO-raad heeft zich in de afgelopen jaren wellicht te
veel ontwikkeld tot een soort 'schaduwregelgever', als verlengstuk
van het ministerie."
Een dergelijke fundamentele kritiek op de ontwikkeling van de
eigen koepel en sector wordt nog zorgelijker, omdat de actuele
situatie en maatschappelijke context van het HBO bepaald negatief
is. "Iedereen in de sector" moet namelijk "op korte termijn werken
aan herstel van vertrouwen in de kwaliteit van het HBO", zonder
tegelijk "het langere termijn perspectief" uit het oog te
verliezen.
Herstel van vertrouwen
De profielschets laat zien dat de nood zeer hoog is in dit
verband. De nieuwe voorzitter wordt ingeprent dat deze
"kernopdrachten […] op korte termijn het werken aan het herstel van
vertrouwen in de sector [vergen] bij stakeholders in het algemeen
en de politiek in het bijzonder."
Anders gezegd: in den brede is bij de stakeholders van het HBO -
zoals de beroepspraktijk, de studenten, docenten en
maatschappelijke partners - het vertrouwen zwaar beschadigd en moet
met spoed tot een herstel daarvan worden gekomen. En dat geldt a
fortiori voor de stakeholders in 'de politiek' als het ministerie
van OCW, bewindslieden, de Kamer en dergelijke.
Het kan niet verbazen dat voor de opvolging van Guusje ter Horst
gezocht wordt naar een "vertrouwenwekkende persoonlijkheid,
in bezit van de gunfactor en handelend op basis van kennis en
gezag." Pikant is ook dat expliciet wordt aangegeven dat men iemand
zoekt die "gezagsvol opereert naar de wereld van de universiteiten
en kennisorganisaties." Dat werd de voorbije jaren dus duidelijk
gemist.
De poppetjes
Zoals gebruikelijk in het Haagse gaat de mallemolen van namen en
geruchten al flink rond. Wat voor preses wil het HBO: een interne
gezagsfiguur of een externe aanjager? Zou men vooral in eigen kring
orde op zaken willen stellen, dan valt de naam van HAN-voorzitter
Ron Bormans, voormalig lid van de commissie
Veerman.
Bij een externe 'opschudder' van organisatie en sector werd
ScienceGuide gewezen op het feit dat AWT-voorzitter Joop Sistermans
binnenkort vertrekt bij deze adviesraad. Als lid van 'de 3'
kennistoppers die Halbe Zijlstra van advies voorzagen over de
invoering van Veerman zit hij volledig in de materie waar juist het HBO nu zo mee worstelt.
Als voorzitter van de RAAK-beoordelingscommissie is hij bovendien
goed geïnformeerd over de valorisatierollen van de hogeschlen en
hun beleid. Als voormalige topper uit het bedrijfsleven heeft
hij bij die relevante stakeholders eveneens toegang en gezag.