Het duivelse dilemma dat ScienceGuide twee weken
geleden kon onthullen, zit de gedoogcoalitie van VVD, CDA en PVV
nog steeds dwars. De klappen die de koopkracht in 2012 kan
verwachten, konden niet op een slechter moment komen. De
conjunctuur en het consumentenvertrouwen staan aan de rand van het
ravijn. Negativisme over de euro wreekt zich nu in
extra vreesachtigheid bij burgers om die gezamenlijke valuta te
besteden in onzekere tijden. Ingrepen uit het regeerakkoord dreigen
dit beeld bovendien verder te verslechteren voor grote groepen
burgers 'aan de onderkant'.
Bijtende beperkingen en lastenverzwaringen
Een reeks beperkingen in de sociale uitgaven en een reeks
lastenverzwaringen voor burgers gaan juist nu 'bijten'. De
groeivertraging krijgt zo onbedoeld een extra aanjager door de
effecten van het kabinetsbeleid. Dat is niet wat de coalitie
wil. Rutte moet de SGP en Raad van State daarom eigenlijk
erkentelijk zijn dat zij opschorting van de langstudeerboete
bewerkstelligden. Deze is immers precies zo'n lastenverzwaring die
leiden zou tot aanzienlijke extra besparing en hand-op-de-knip bij
burgers die het treft uit concrete vrees voor hun koopkracht.
Maar niet alleen - of primair - de studenten gaan fors inleveren
door lastenverzwaring, zoals het einde van de SF voor de
masterfase, een nieuwe ambitieboete. Het zijn de docenten,
onderzoekers en medewerkers van HBO, WO en R&D die de minst
verwachte 'slachtoffers' zijn van het inkomensbeleid.
Links inkomensbeleid
De coalitie kiest ervoor om reeds nu de gezinnen met de lagere
inkomens te beschermen tegen de hardste gevolgen van haar eigen
beleid. Dat geschiedt door hogere inkomens zwaarder te belasten.
Daarvan zijn er in maar weinig maatschappelijke sectoren zoveel als
in het hoger onderwijs en onderzoek. Zowel bij de kinderbijslag als
het toptarief van de belastingen zullen de hogere inkomens sneller
in de zwaarste categorie van de lastenopbrengst gaan komen. Gelet
op de grote hoeveelheid relatief hoge salarissen in de kennissector
- en de extra verhogingen daarvan dankzij het plan 'Leerkracht' van
de commissie Rinnooy Kan - zal juist daar deze nivellering door VVD
en CDA onevenredig doorwerken.
Aangezien de inflatie nog steeds laag is en eerder een
hardnekkige 'Japanse' stagnatie dreigt in de eurozone,
zullen de gebruikelijke technische compensatiemiddelen bij de
overheidsuitgaven nauwelijks werken. Inflatiecorrectie-toevoegingen
aan de OCW- en EL&I-begrotingen zullen
bijvoorbeeld minimaal zijn en wegvallen in de €18 miljard
ombuigingsoperaties. De salarissen maken ook daarom opnieuw een pas
op de plaats, terwijl de lasten verzwaard worden naar mate die
salarissen een hoger segment bereiken.
VVD in isolement
Haags-politiek is het boeiend te constateren, dat het CDA zich
nadrukkelijk als de koopkrachtkampioen voor de lagere inkomens en
gezinnen positioneert. Net als bij het EU-beleid zet deze partij
zijn tocht van de rechterzijde naar het midden verder voort. De PVV
houdt haar SP-achtige sociaaleconomische visie gaande, ongeacht de
steun voor de bezuinigingen. Beide partijen houden bovendien hun
kruit droog voor 2012, want de denivellerende doorwerking van het
regeerakkoord zal dan ongetwijfeld zich versterkt aandienen.
De grootste regeringspartij, de VVD, staat hierdoor onverwacht
geïsoleerd binnen het Haagse en zou als partij van de denivellering
eigenlijk alleen D66 als supporter kunnen winnen. Dat bleek al bij
de onderhandelingen over Paars+, hoewel deze mislukten. Of de
liberalen het premierschap als afkoopsom voor een links
inkomensbeleid, het grootscheeps snijden in defensie en het helpen
redden van de EU nog steeds zo de moeite waard
zullen vinden?