• A
  • A
  • Rode loper voor buitenlands talent?

    - Docenten, ouders, studentdecanen, werkveld… allen raden studenten aan eens een jaartje in het buitenland te studeren. Ondertussen stellen universiteiten veel in het werk om internationaal talent aan te trekken. Waarom plaatsen diverse landen dan versperringen op weg naar kennismigratie?

    Afgaande op recente, regulerende beleidswijzigingen in Zwitserland, Australië, Engeland en Zweden zou je kunnen concluderen dat deze landen niet staan te springen om een grote toestroom van buitenlands talent. Alle vier lijken afschrikken hoger in het vaandel te hebben staan dan aantrekken. De push-strategie van de BRIC-landen neemt ondertussen steeds grotere vormen aan.

    Quota in Zwitserland

    Het Zwitserse equivalent van de VSNU, de CRUS, publiceert binnenkort een rapport waarin het de universiteiten de mogelijkheid biedt om een limiet te stellen aan het aantal niet-Zwitserse studenten. Ook moeten zij een hoger collegegeld betalen dan de 'eigen' studenten.  De Zwitsers vrezen overlopen te worden door Duitse studenten die uitwijken naar de zuiderburen vanwege een capaciteitstekort in het Duitse hoger onderwijs.

    Op politiek niveau kan CRUS rekenen op steun van de conservatief rechtse Schweizerische Volkspartei SVP die minder uitnodigend is dan de afkorting doet vermoeden. Hun anti-immigratie standpunt lijkt zich al te hebben genesteld in het beleid van de Universiteit van St. Gallen. Het elite-instituut heeft een quota ingesteld dat het aantal plaatsen voor niet-Zwitsers in de collegebanken drastisch terugdringt.

    De universiteit staat nog enkel toe dat maximaal 25% van het totaal aantal studenten niet-Zwitsers is, dus ook EU-studenten vallen onder het quota. Dit staat haaks op de afspraken van het Bologna Proces.

    Strikter visa-beleid Australië

    Ook Australië is strenger geworden. Hier is de afgelopen twee jaar het percentage van verstrekte visums voor internationale studenten teruglopen met maar liefst 80% (van 20.000 naar 4000 studenten). Een reden die hier wel eens voor wordt genoemd is een afname van aanmeldingen vanwege de slechte reputatie die Australië heeft gekregen naar aanleiding van meerdere raciale geweldsplegingen tegen Indische studenten. Belangrijker echter, is een restrictiever beleid van overheidswege.

    In Australië is twee jaar geleden een belangrijke nieuwe visa-regeling doorgevoerd. Deze bepaalt dat studenten van overzee aan strengere taaleisen moeten voldoen. Tegelijkertijd implementeerde de Aussies een selectiebeleid waarbij buitenlandse applicaties op basis van studiekeuze werden beoordeeld. Volg je een ingenieurs- of ICT-opleiding dan ben je uiterst welkom, aangezien deze  onderdeel uitmaken van de skills shortage list die in Australië gehanteerd wordt.

    De gevolgen van dit beleid van Down Under zijn zeer groot. Niet alleen de universiteiten lopen veel inkomsten mis door de daling van 80%, ook de nationale schatkist heeft er onder te leiden. Volgens onderzoek van Deloitte leverden de internationale studenten met $16,5 miljard in 2009 nog een aanzienlijke bijdrage aan de Australische economie.

    Selecteren en de prijs opvoeren: UK en Zweden

    Niet alleen Australië selecteert aan zijn eilandpoort. Ook Groot-Brittannië gaat zijn toelatingseisen voor buitenlandse studenten strenger naleven. Zij worden zo de dupe van David Camerons verkiezingsbelofte van een strenger immigratiebeleid. Het land telt momenteel zo'n 215.000 buitenlandse talenten maar verwacht tot 2015 88.000 minder visums te verstrekken dan voorheen.

    Een kleine tegemoetkoming hebben de Britten ingesteld voor de absolute top. Een nationaal expertpanel zal uit de aanmeldingen uit India en andere niet-Europese landen 1000 high potentials selecteren. Zij zullen onder een nieuwe visa-regeling terechtkomen die het voor hen makkelijker maakt om in de UK te blijven.

    Ook andere beleidswijzigingen kunnen van grote invloed zijn op de instroom van internationaal talent. In Zweden zal komend studiejaar voor het eerst aan buitenlandse studenten een aanzienlijke afdracht van collegegeld gevraagd worden.

    "It is not reasonable to expect Swedish taxpayers to sponsor foreign students', aldus de onderbouwing van de Zweedse HO-minister Tobias Krantz. De bedragen die buitenlandse studenten nu in Zweden moeten gaan betalen liggen tussen de €11.000 en €25.000. Dat laat zich voelen. De verwachting is dat het aantal internationale studenten dat naar Zweden gaat komen met 90% zal teruglopen.

    Nederland hoopt op brain gain

    Zwitserland, Zweden, Australië en Groot-Brittannië zijn landen die bekend stonden als populaire bestemmingen voor internationaal talent vanwege de uitstekende reputatie in onderwijs en wetenschap dan wel een goedkoop aanbod van goed hoger onderwijs. Nu het aantal internationale studenten dat daarheen mag en wil gaan zal afnemen, zullen zij nieuwe plekken opzoeken. De routes zullen verlegd worden.

    Wie kan daarvan profiteren? Of is het de vraag, gezien bovenstaande voorbeelden, wie daarvan wíl profiteren? Nederland? In de notitie 'Internationale positionering van de Nederlandse onderwijs- en Kennisinstellingen' (2009)  geeft OCW aan zich sterk te maken voor een beleid om de 'brain gain' die buitenlandse hoogopgeleiden aan Nederland toevoegen te versterken. Hierin wordt ook gesproken over het uitleggen van een 'rode loper' om buitenlandse studenten te verwelkomen.

    ScienceGuide-columnist Jonathan Mijs toonde al eerder aan dat dit hard nodig is. Het percentage buitenlandse studenten op het totaal aantal studenten ligt in Nederland onder het EU-gemiddelde. Volgens Mijs liggen de hoge onderwijskosten en typisch Nederlandse cultuurfactoren hieraan ten grondslag.

    Korten op de rode loper

    Onlangs maakte OCW zich bij monde van staatssecretaris Halbe Zijlstra, in tegenstelling tot de Zwitsers, al sterk voor de Duitse studenten in Nederland en hield hij een pleidooi voor internationalisering. "De arbeidsmarkt vraagt om afgestudeerden met internationale bagage. Dit kan door studenten geheel of gedeeltelijk een opleiding in het buitenland te laten volgen of door het creëren van een internationale leeromgeving in Nederland via het aantrekken van buitenlandse studenten. Dat heeft positieve effecten op de onderwijskwaliteit."

    Toch is ook in Nederland gekort op de lengte van de rode loper. De financiële maatregelen zijn weliswaar niet zo drastisch als die in Zwitserland en Zweden, maar staan wel lijnrecht tegenover bovenstaande uitspraak van de staatssecretaris.

    Zo is er bezuinigd op organisaties die zich inzetten voor de internationalisering van het Nederlandse hoger onderwijs en besloot het kabinet de stekker te trekken uit het Huygens-programma en het Libertas-noodfonds (dat zich richtte op politiek geëngageerde topstudenten uit dictatoriale landen zoals Wit-Rusland en Zimbabwe). Via beide fondsen worden buitenlandse studenten een kans geboden in het Nederlandse hoger onderwijs.

    Een nieuwe ambitieboete

    Het stopzetten van het Huygens-programma is tevens een teleurstelling voor ruim 100 ambitieuze Nederlandse studenten die naar het buitenland willen. NEWS, het netwerk voor Nederlandse studenten in het buitenland, noemde de bezuiniging al ' een nieuwe ambitieboete'.

    "Het afschaffen van de Huygens Beurzen heeft verstrekkende gevolgen voor de positie van Nederland als mondiale kenniseconomie. Dankzij de Huygens Beurs kunnen wij als Nederlandse student op dit moment aan prestigieuze instellingen als de Columbia Universiteit in New York, de London School of Economics of de Universiteit van Oxford studeren."

    "Het afschaffen van de Huygens Beurs levert een besparing op van drie miljoen euro per jaar. In feite is het kapitaalvernietiging. Om dat te begrijpen hoef je niet eens aan Oxford te hebben gestudeerd", aldus NEWS.

    BRIC blijft 'pushen'

    In BRIC-landen lijken ze de waarde van programma's à la Huygens wel goed te begrijpen. Deze landen stimuleren jaarlijks vele duizenden talenten om internationaal te leren en kennis te vergaren. China heeft bijna een half miljoen studenten in het buitenland, India bijna 200.000. Vorige week kondigde Brazilië aan een programma te starten dat 10.000 keer zo groot was als Huygens.

    De Braziliaanse minister van wetenschap, Aloizio Mercadante, maakte bekend dat hij beurzen aan 100.000 studenten zal verstrekken om in het buitenland Science and Engineering te gaan studeren. Brazilië kampt met een groot tekort aan bètawetenschappers (de laatste tien jaar groeide het aantal afgestudeerden in de alfawetenschappen met 66%, bèta slechts met 1%) en dat vormt volgens Mercandante een rem op de innovatiemogelijkheden.

    Westerse ambivalentie

    De interesse van de Britten was direct gewekt. Zij sloten een deal met de Brazilianen waardoor 10.000 Braziliaanse studenten met een toelage van €21.200 van hun eigen land een plek in het Britse HO krijgen.

    Dit lijkt illustratief voor de ambivalente houding van het Westen ten opzichte van buitenlandse studenten. Aan de andere kant hopen landen nog steeds te verdienen aan de potentiele economische waarde die de high potentials aan brain gain vertegenwoordigen en het geld dat zij, zoals ook het geval bleek in Australië, opleveren voor de nationale schatkist.

    Maar gelijktijdig groeit de populariteit van een strenger immigratiebeleid, ook voor studenten, en heerst er onwil om te investeren in internationaal talent in tijden van nationale bezuinigingen. Lees de quote van de Zweedse minister er nog maar eens op na.

    Een brede rode loper of een simpele deurmat voor een enkeling?


    Gerelateerd nieuws:
    21 november  Rutte als boegbeeld voor Alfa’s
    6 november  Prestatieafspraken werken door
    31 oktober  Uit de LLL-impasse
    30 oktober  HO moet onder wijzen
    29 oktober  Humboldt is verwaterd
    28 oktober  Terug naar de bron