1. Halbe Zijlstra
"Het lukt hem nu eenmaal wel het debat te domineren en zijn
voorgangers zelden." Dit commentaar van een HO-strateeg maakt
meteen helder dat Zijlstra niet een obligate ' nummer 1' is in
2011. "Hij luistert, ook als hij eigenwijs is en dat vind ik,
eerlijk gezegd, wel aardig." Aldus een van de meest ervaren
WO-voorzitters.
De staatssecretaris is niet bang, hij vierde zijn
verjaardagspartijtje op 21 januari op het Malieveld. Hij is geen
slechte verliezer, zie het inslikken van een fors deel van zijn
langstudeerboete. En hij is geen doetje. Zijn publieke steun voor
Inholland contra de populisten en de Duitse studenten contra de
VVD-fractie geven daar duidelijk signaal van.
2012 wordt het jaar van Halbe Zijlstra. Als de gedoogcoalitie de
Euroredding overleeft zal hij met zijn reviewcommissie de echte,
feitelijke doorvoering van profilering en differentiatie moeten
entameren. Twee eeuwen na Napoleons verovering van Moskou staat
Zijlstra aan de vooravond van zijn slotoffensief. Lukt het hem? Of
wordt het toch een koude aftocht over de Berezina?
(foto: Inholland/Ivo Geskus)
2. Lieteke van Vucht Tijssen
Een invalster op twee. De oud-UU-bestuurder levert na haar
formele pensionering een onverwachte meesterproef af als
'crisisbestuurder' van Inholland. Velen zeiden tegen
ScienceGuide dat haar benoeming - met die van
VU-penningmeester Kees Rutten - wellicht Doekle Terpstra's grootste
verdienste voor heel het HBO zal blijken te zijn.
Zelf zei Terpstra over Van Vucht Tijssen
dit: "Sommige opleidingen zijn soms zo klein dat zij niet
kunnen voldoen aan eisen van de WHW. We kunnen dus eigenlijk niet
garant staan voor de waarde van de diploma's als we hier geen
verandering in aanbrengen. Lieteke van Vucht-Tijssen zegt dat
altijd heel scherp: 'Wij gaan deze hogeschool WHW-proof maken'. Dat
was voor mij een eye-opener in de voorbije maanden. Je moet heel
anders durven denken over de wet. De WHW is geen belasting of
beperkend instrument dat van bovenaf wordt opgelegd, maar de norm.
Die neem je serieus, een norm accepteer je. De WHW is het kader
waarbinnen het hoger onderwijs zijn professionele ruimte inhoud
geeft. De wet is het HBO, daarmee begint de professionaliteit."
Met die visie zette zij puur op inhoud de makkelijke denigratie
en scheldpartijen op haar nieuwe werkplek schaakmat. Lukt het haar
te saneren, het onderwijs bij Inholland te herdefiniëren en een
WHW-proof HBO te herstellen? Zo ja, dan is plaats twee misschien
toch nog te laag geweest.
(foto: SGP.nl)
3. Kees van der Staaij
Eén zetel en een diepe overtuiging verpakt in grote politieke
behendigheid zijn genoeg. De SGP-leider heeft meer invloed bedongen
op het HO-beleid dan elk ander Kamerlid, gespeeld via de band van
de Senaat. Chapeau.
De reformatorische fracties hebben het guillotinetouw in de hand
waarmee zij Rutte en Verhagen kunnen onthoofden. Elke principiële
aantasting van de constitutionele bescherming van het onderwijs zal
de liberalen daarom de kop kosten. De rechtszekerheid van de
student werd gezien als een thema om bij te waarschuwen. Prompt kon
de langstudeerboete best een jaartje later ingaan.
Centrale HBO-examens liet de VVD inmiddels de facto ook al snel
wegmoffelen. Onderschat de SGP nimmer als het gaat om stevige
machtspolitiek vanuit een minderheidspositie. Orthodoxe gelovigen
weten immers niet beter om te overleven. Dat Benedictus XVI recent een SGP-achtige visie op
de fundamentele waarde van kennis en hoger onderwijs hield, mag dan
ook niet verbazen. Een glimlach om nota bene deze eensgezindheid is
wel toegestaan.
(foto: UU.nl)
4. Yvonne van Rooy
Wie alle tien edities van de ScienceGuide Top 10 bij elkaar
optelt zal moeten constateren dat de UU-voorzitter over dit
decennium genomen de nummer 1 is getuige haar constante hoge
scores. "2011 is het weer raak", zucht een jaloerse
collegabestuurder.
Terwijl andere universiteiten worstelen en bestuurscrises
beleven om hun strategische 'Veerman-profiel' keuzen, zette Van
Rooy al bij haar nieuwjaarsreceptie de lijnen uit en de seinen op
groen. Een alliantie met de TU/e die de 3TU de facto
opblies was haar scoop. Een verdere uitbouw van het SciencePark met
een reeks topinstituten rond het UU-profiel volgde.
De herbevestiging van een positie bij de bovenste vijftig in de
Shanghai-ranking van de WO-wereld was de kers op de taart. Van Rooy
koppelt de slimste regio ter wereld aan de hoogste gerankte
Nederlandse universiteit. De rest poogt haar hijgend bij te
houden.
(foto: Mathijs Voordenberg)
5. Sander Breur
Wat de kwaliteitsexperts niet lukten, lukte de LSVB wel. Sander
Breur, voorzitter van de studentenvakbond, overtuigde OCW dat de
nieuwe accreditatie van het HO een serieuze verbetersystemastiek
ontbeerde. Op de valreep werd die ingevoegd, met dank aan zijn
artikel terzake op ScienceGuide. NVAO-voorzitter Karl Dittrich
zwaaide hem - en de open mind van Halbe Zijlstra - alle lof toe tijdens het Onderzoeksmaster Congres
waar de ingreep werd onthuld.
De maanden daarop bleek nog eens dat zo'n scherpe extra
aansporing tot snelle herijking van de onderwijskwaliteit
essentieel is. De aanpak van de HBO-perikelen is nu al ondenkbaar
zonder zo'n verbetertraject, onderlinge vergelijkbaarheid en de
benchmarking van opleidingen en hun prestaties. Sanders erfenis is
daarmee van groter betekenis dan die van vele studentenleiders
sinds Van Poelgeest.
(foto: KNAW)
6. Mark Bovens
De Utrechtse hoogleraar bestuurskunde verdient een plek in de
Top 10 om twee redenen. Allereest vanwege het oppoken van het debat
over maatschappelijke breuklijnen. Wat maakt Henk en Ingrid zo
bang, ontredderd en rancuneus? Waar komen al die tokkies toch
ineens vandaan? Bovens' betoog over de diplomademocratie is voor de
niet-getatoeëerde bovenklasse ongemakkelijke stof, maar zet aan tot
nadenken over de vraag wat er toch zo boeiend blijkt te zijn aan
een Dion Graus, Jan Smit, Patty Brard of Rita Verdonk.
De tweede reden is een recent klusje. Naar verluidt heeft Bovens
de nieuwe ministerploeg een soort spoedcursus 'besturen in
crisissituaties' gegeven. Niet onnodig na de serie ongelukjes van
juist de professor-specialist op dit terrein, Uri Rosenthal. "Je
mag dat niet publiceren, hoor", aldus een betrokken bestuurder
tegen ScienceGuide. Waarvan akte.
7. Joop Sistermans
Dit najaar vertrekt de AWT-voorzitter. Maar niet na een reeks
paukenslagen in het orkest van de kennissector te laten klinken.
Over Europa als topinvesteerder in Nederlands
vernuft. Over de essentie van eScience. Over de innerlijke
inconsistentie van het gedoogakkoord. En, bovenal, als de
duvelstoejager van 'de 3' die Veerman mochten concretiseren. De
WO-top was not amused over zijn demontage van hun
bekostigingsdromen. Gaat hij nu vervolgens HBO ook nog even een
tijdje ontnuchteren na de Theo-route? "Joop gaat toch niet echt met
pensioen?", raadselt een insider in het Haagse dan ook.
(foto: Algemene Bestuursdienst)
8. Koos van der Steenhoven
Hij was nog niet weg als hoogste ambtenaar van OCW of Van der
Steenhoven werd de tsaar van Amsterdam. Officieel noemen UvA en HvA
hem ' formateur'. In die rol moet hij een nieuwe
samenstelling van de Raad van Toezicht regelen en zoeken naar een
nieuwe voorzitter van het CvB om de vertrokken Karel van der Toorn
op te volgen. In de kern draait zijn zoektocht om de vraag: wat is
de combinatie UvA-HvA eigenlijk? Welke koers moeten zij varen en
welke vrouwen en mannen hier met overtuiging en elan aan het roer
staan?
Zou Van der Steenhoven als echte kabinetsformateur zelf
vervolgens de minister-president worden? Of zou hij zijn
vorige baas Ronald Plasterk, verleiden te ontsnappen aan zijn
financieel woordvoerderschap in de Kamer? Of keert
oud-HvA-bestuurder Ron Bormans terug in Amsterdam? De
grachtengordel gonst.
9. Anne-Wil Lucas
Geen Kamerlid laat zich zo manmoedig en veelal opgewekt in
allerlei zaaltjes uitfoeteren voor het beleid van de
gedoogcoalitie. Dat doet ze vurig en opvallend dualistisch. En
bijna altijd alleen. Haar coalitiecollega's in de Kamer waren vaak
in geen velden of wegen te bekennen als het onderwijsbeleid
toegelicht, bediscussieerd of flink bekritiseerd werd. Lucas toont
niet alleen parlementaire toewijding, maar ook de openheid die voor
een volksvertegenwoordiger zowel plicht als eer dient te zijn. Zij
wel.
Met eigen voorstellen komt Lucas bovendien als aanvullingen
en zo nodig als correcties op het kabinetsbeleid. Monisme
lijkt haar tot nu vreemd, zoals blijkt bij haar strijd voor scholarships in de masterfase. Ook dat is een
goed parlementair gebruik.
10. Paul Rüpp
De Avans-voorzitter zat in het ongeziene oog van de HBO-storm.
Vanuit zijn CvB werd de kachel aangemaakt met het optreden van de
leiding van de HBO-raad tijdens de kwaliteitscrisis. Vanuit zijn
hogeschool werd de tegenbeweging in gang gezet van HBO-docenten
contra 'de mediahype'.
Gelet op de jarenlange hoge scores van Avans bij studentenquetes
kon Rüpp in zijn optreden geloofwaardig acteren. Hij hielp de
bestuurscrisis binnen de perken te houden, maar zorgde er mede voor
dat de HBO-raad nu voor een fundamentele reorganisatie en
herdefinitie van zijn rol is geplaatst.
Halbe Zijlstra en alle medewerkers van Avans overhandigde Rupp
het boek dat werd geschreven door de
initiatiefnemers van de tegenbeweging. Het HBO wilde niet meer
wegkruipen in de hoek waar de slagen vielen. Het offensief vanuit
Brabant is begonnen.
Wie wint de Top 10 prijs?
Voor de origineelste bijdrage aan de Top 10 en Tip 5 van 2011
bood ScienceGuide een vrijkaart voor het Nationaal Hoger Onderwijs
Congres. De winnaar kan er in discussie met
toppers als Dirk van Damme, Martin Paul, Kristel Baele en nummer 7
in de ScienceGuide Top 10 Joop Sistermans! Wie is die winnaar?
Voor het eerst in 10 jaar: iemand die zélf in de lijst staat,
Sander Breur. Zijn betoog over de
impact van een van de HO-toppers op het beleid van de
gedoogcoalitie was zeer oorspronkelijk, zeer goed geïnfomeerd en
helaas beslist niet quotable.
De Tip 5 van 2011 vindt u hier.