• A
  • A
  • Noodscenario De Jager contra SF

    - 2012 wordt het ‘crunch-year’ voor Rutte en zijn VVD-CDA-coalitie. Men is in diep geheim al bezig aan grote, structurele ingrepen tegen de staatsschuld. Ook zonder Grieks bankroet gaat de studiefinanciering er aan.

    Minister Jan Kees de Jager heeft de voorbije weken bijna achteloos de richting voor de komende jaren uitgezet. In crisistijden is dat altijd het privilege van de schatkistbewaarder van een kabinet. Ten eerste stelde hij als feit vast, dat de PVV ten aanzien van de Europese reddingsoperaties "volstrekt een oppositiepartij" is. Verhagen sprak zelfs van een lat-relatie waarin partners regelmatig vreemd gaan. Het CDA daagt hiermee de gedoogpartner openlijk, maar impliciet uit zijn relatie tot het kabinet te herzien.

    Ten tweede heeft dit minderheidskabinet een reeks noodscenario's in aanbouw die doen denken aan wat Onno Ruding in de jaren 80 graag boven de markt liet zweven.

    Fundamenteel is de keuze voor het afzien van gedurige 'franje-reductie' bezuinigingen als die in kunst of op 'passend onderwijs'. Deze leveren  veel fuzz en hier en daar een paar honderd miljoen op, maar leveren geen fundamentele bijdrage aan de trend tot veel lagere staatsschulden. Dat vergt natuurlijk veel doordachtere en dieper doorwerkende, structurele bijstellingen in de publieke financiën en hun verdeling.

    Zachte voorwaarden

    ScienceGuide verneemt, dat De Jager kijkt naar kostbare, weinig productieve beleidsdomeinen én naar groeibevorderende uitgavenposten annex inkomstenpatronen. Rijk Nederland zal bijvoorbeeld rekening moeten houden met drastische inperkingen van uitzonderingen in de fiscale regels die hun feitelijke lastendruk ver onder het toptarief houden. Meteen draagt zo'n aanpak bij aan versimpeling, transparantie en ontbureaucratisering. De oppositie én rechts staan hier machteloos tegenover, zo is de inschatting.

    In de onderwijsfinanciën zit een onderdeel, dat 'rijp' is voor structurele ingrepen die zouden bijdragen aan een Lange termijn beleid van forse schuldreductie: de studiefinanciering.

    Met het prestatiebeursstelsel van oud- PvdA-minister Jo Ritzen bouwt de overheid al jaren een aanzienlijk pakket uitstaande leningen op die tegen 'zachte voorwaarden' afbetaald worden. De basisbeurs en aanvullende beurs vormen daarin een giftdeel, in de zin van een kwijtschelding onder voorwaarden van studiesucces.

    De grote groei van het aantal studenten - een gewenst beleidsdoel voor het groeipotentieel van een hoogwaardige, vergrijzende kenniseconomie - zet extra druk op zulke uitgaven en schulden. Erger nog: als de langstudeerboete echt zou werken, gaat het studiesucces flink omhoog.  Dan moet OCW veel meer schuld/lening kwijtschelden, met dank aan het welslagen van het eigen HO-beleid.

    Dreigende Bubble

    De ramp zou voor De Jager niet te overzien zijn. Hij moet dan in zijn meerjarenbeeld niet alleen de grote kosten van de vergrijzing incalculeren, maar ook grote giften aan hoogopgeleide en veelal flinke inkomens verwachtende jongeren. Leg dat Henk en Ingrid maar eens uit.

    De SF zorgt derhalve voor twee in de staatsschuldencrisis ongewenste patronen. Ten eerste voor inkomenssubsidie aan relatief goed tot zeer goed verdienende burgers. Uitgaven dus die niet principieel noodzakelijk lijken. Ten tweede voor een sterk toenemende schulden 'bubble' in de publieke sfeer, waarbij de overheid bijdraagt aan de risico beperking van de particuliere leninghouders. Dat is een extra verhoging van de publieke schulden, die op gespannen voet staat met de noodzaak de staatsschulden van de EU-staten drastisch te reduceren.

    In de USA hebben ratingagencies hier de stormbal al gehesen. Daar worden de studieschulden en leningen om deze te dekken als zeer negatieve factoren in de financiële markten voor de lange termijn gezien.

    "The long-run outlook for student lending and borrowers remains worrisome… There is increasing concern that many students may be getting their loans for the wrong reasons, or that borrowers - and lenders - have unrealistic expectations of borrowers' future earnings." Er is dus alle reden voor Europese overheden om de eigen staatsschulden niet verder op te voeren door zulke negatief beoordeelde leningen in stand te houden of voort te zetten.

    Nieuwe coalitie

    Voor ons land zou dit betekenen, dat de overheid een aangescherpte variant van een zogeheten 'sociaal leenstelsel' in de studiefinanciering in enkele snelle stappen zou doorvoeren. In de Kamer is daar een coalitie voor te vinden: VVD, PvdA, D66 en GL. Anderen, met name PVV, SP, CDA en CU voelen hier niet voor.

    Het CDA is door De Jager en Van Bijsterveldt wel tot andere gedachten te brengen. Zeker als op enkele andere posten het onderwijsbeleid van de minister extra ruimte krijgt, ter ondersteuning van ouders en scholen. De 'Euro-coalitie', 'Pensioen-coalitie' en 'Kunduz-coalitie' zou zich zo verder ontwikkelen.

    Maar De Jager zal zo'n 180 graden wending bij de SF nog verder moeten doorzetten. De leningen zal hij zo veel mogelijk buiten de publieke uitgaven willen plaatsen, opdat zij niet langer een soort pinautomaat voor slim, jong volk bij de staatsschulden suggereren. Privatisering van de leningen met een minimale 'sociaal risico' afdekking is dus aan de orde. Dat was ook het oorspronkelijke plan van CDA-minister Deetman bij de invoering van de WSF in 1986 en daar kan De jager dus op voortbouwen.

    Meest actuele prognoses

    Een gloednieuwe Europese analyse geeft nog aanvullende argumenten om de SF te herzien. De vergelijkende studie van collegegelden en beurzen in Europa door Eurydice laat zien, dat Nederland relatief veel van zijn HO-investeringen steekt in studiebeurzen. Bovendien lijkt dat van vergelijkbare 'noordelijke kennisnaties' alleen olierijk Noorwegen meer hiervoor is gaan uitgeven.

    Finland en Zweden laten een langzaam dalende investering in SF zien. Denemarken heeft met de recente rechts-gedoogde coalities zelfs een forse daling doorgezet bij de uitgaven voor studiebeurzen.

    De Jager en Van Bijsterveldt zullen de meest actuele prognoses van de SF-uitgaven in dit licht met alarm hebben gelezen. Een meevaller in 2012 en 2013 is al opgeslokt door de gaten van Edith Schippers. Voor de jaren nadien voorziet de rijksbegroting tegenvallers bij SF.

    Zou de langstudeerboete inderdaad leiden tot vlotter afstuderen, dan moeten OCW en Financiën ook nog meer giften uitdelen dan is voorzien. Meer goedkope kredieten én meer giften dus aan jongeren die na hun studie goed gaan verdienen, dankzij de vergrijzende arbeidsmarkt. Dat is een uitgavenpatroon dat bij de scenario's voor versnelde, forse staatsschuldreductie zeer gauw het rode potlood zal tegen komen.


    Gerelateerd nieuws:
    17 november  Kabinet maant Senaat tot haast
    13 november  40 punten over studievoorschot
    13 november  Rumspringa voor de leraar
    11 november  WO studieschuld wordt afbetaalprobleem
    3 november  Jet Deetman
    3 november  Minister Pijlman (D66)?