"Maatregelen om de prestaties van beroepsonderwijs te verbeteren
zijn tot nu toe vooral gezocht in een strengere aanpak van verzuim
en uitval. In extra begeleiding, zorg en nauwgezet toezicht op
prestaties. Onmisbare maatregelen, maar ze bewegen zich bijna alle
in de periferie van het onderwijs en hebben niet opgeleverd wat
ervan wordt verwacht in de samenleving."
Pedagogische relatie centraal
Piet Boekhoud, lector pedagogiek in het beroepsonderwijs, laat
in zijn openbare les zien dat kwaliteit van onderwijs staat of valt
met de kwaliteit van de pedagogische relatie. Leraren moeten deze
relatie op kwalitatief hoogwaardige wijze aangaan om talent tot
wasdom te laten komen. Het lectoraat moet daarom volgens Boekhoud
gezien worden als 'reisleiderschap'.
"Ik wil leraren en andere betrokkenen meenemen naar vreemde,
maar soms ook bekend gebieden van de pedagogiek van het
beroepsonderwijs."
De openbare les van Boekhoud is tot stand gekomen in nauwe
samenwerking met Marja Liefaard met wie Boekhoud het lectoraat
vormgeeft. Liefaard en Boekhoud betogen dat het leraarschap veel
meer behelst dan het goed kunnen overbrengen van de lesstof. "Zowel
de talentvolle jongeren als de leerlingen die de school en de
maatschappij de rug dreigen toe te keren, hebben recht op de
aandacht van een leraar. Een leraar die in staat en bereid is een
pedagogische relatie met de jongere aan te gaan."
Begeleiden naar volwassenheid
De taak van het beroepsonderwijs, zo stellen Boekhoud en
Liefaard, is tweeledig. Zij moet jongeren afleveren die hun vak
verstaan, maar tegelijkertijd ook beseffen welke rol dit vak speelt
in hun leven. 'Vorming' is hierin de centrale taak van de docent:
"het proces in de mens dat leidt tot de ontwikkeling van een eigen
identiteit en een bewuste plaatsbepaling in het leven."
Vorming wordt echter te vaak als een vak of geplakt aan
specifieke leergebieden. Boekhoud en Liefaard zien het pedagogische
aspect breder in de vorm van ontwikkeling van burgerschap. "In de
term pedagogiek ligt meer de opvoedende taak van het onderwijs
besloten: de begeleiding van jongeren naar de volwassenheid."
De rol van de leraar
De pedagogische rol van de leraar is er één die naast het
beheersen van de vakkennis in het beroepsonderwijs van groot belang
is. Boekhoud en Liefaard gevenbeschrijven daarom in de tekst van de
hun openbare les een lijst met competenties die een leraar moet
beheersen om de leerling goed te begeleiden.
Onder meer de bereidheid verwachtingsvol naar een leerling te
blijven kijken, respect voor zelfstandigheid en gevoel van
eigenwaarde van de leerling te hebben, voorbeeldgedrag als vakman
en als mens te tonen en het uitdagen tot nieuwe perspectieven, zijn
aspecten van de rol die de leraar op zich moet nemen in interactie
met de leerling.
"Onmisbaar in de pedagogisch-didactische vaardigheden zijn
persoonlijke eigenschappen zoals empathie, liefde, bewogenheid,
nieuwsgierigheid, maar ook je mogelijkheden om je zintuiglijke
waarneming adequaat in te zetten."
Aspecten die zo ziet het lectoraat, niet expliciet aan de orde
komen in de lerarenopleidingen en ook niet gemakkelijk te leren
zijn. Het pedagogisch-didactische aspect van het leraarschap is
volgens hen dan ook niet aan te leren, maar wel te beïnvloeden.
"Leraren die vertrouwen hebben in hun vakmanschap en bereid zijn
dit te blijven ontwikkelen, zijn geïnspireerde leraren. Het zijn
docenten die zich niet laten leiden door de laatste trends in
onderwijsland, maar weloverwogen keuzes maken voor wat nodig is
voor de ene leerling op dat specifieke moment."
Benadering op grensvlak van disciplines
Op de openbare les van 28 september in Rotterdam prees panellid
dr. Renk Roborgh, Directeur Generaal Hoger onderwijs,
Beroepsonderwijs, Wetenschap en Emancipatie, Boekhoud en Liefaard
voor hun geslaagde benadering van een weerbarstig
praktijkvraagstuk. Als oud hoogleraar beoordeelde hij hun
gedachtegoed op maatschappelijke en wetenschappelijke
relevantie.
"De maatschappelijke relevantie staat buiten kijf. Er worden tal
van vooral instrumentele maatregelen genomen om het
beroepsonderwijs te verbeteren. Boekhoud is erin geslaagd om de
hele bak aan ervaring die hij heeft opgedaan in zijn werkzame leven
te integreren in een benadering waarbij hij tot de slotsom komt dat
een kwalitatief hoogwaardige pedagogische relatie tussen leraar en
leerling het meest essentieel is."
De manier waarop de argumentatie wordt opgebouwd vond Roborgh
een vondst. "De wetenschappelijke relevantie van deze openbare les
bestaat uit het feit dat Boekhoud en Liefaard erin zijn geslaagd om
een descriptieve taal te vinden waarin de pedagogische relatie
wordt beschreven."
"Bovendien schromen zij niet om prescriptief in te gaan op wat
een leraar volgens hen moet hebben: kennis, kunde en karakter. De
benadering die zij daarbij volgen bevindt zich bovendien op de
grensvlakken van vele disciplines: pedagogische wetenschap,
onderwijswetenschap, maatschappijwetenschap, sociologie en
psychologie. Echt een vondst!"
De openbare les die Piet Boekhoud uitsprak op 28 september
op de RDM Campus in Rotterdam is hier te bestellen.