In de Troonrede werd het hoger onderwijs helder geduid.
Reallocatie waarin verschuiving van publieke naar private middelen
de hoofdlijn is, werd bevestigd. "De eigen bijdrage" gaat
omhoog en deze inkomsten worden gestoken in beter en intensiever
onderwijs. Die tekst van de koningin klopt trouwens niet waar het
de meevallers uit die bijdragen in het kader van
de SF betreft, zowel in 2012 als 2013.
Concentratie als cruciaal doel
Spannender was de samenvatting die de Majesteit uitsprak van de
Strategische Agenda van Halbe Zijlstra. Kern daarvan noemde zij
namens het kabinet excellentiebevordering in het onderzoek, betere
aansluiting op de arbeidsmarkt en afspraken over het
onderwijsaanbod in het HO. Daar werd een zeer onthullend idioom
gebruikt.
De tekst sprak niet van 'profilering en differentiatie' à la
Veerman en evenmin van Zijlstra's eigen visie van 'minder
uniformiteit' in een 'hoogvlakte met veel meer pieken en minder
ravijnen'. Beatrix zei blunt: "de regering maakt afspraken met
universiteiten en hogescholen over concentratie van opleidingen."
Is dit de koninklijke aap die uit de vele hoeden van Prinsjesdag
kwam?
Concentratie van opleidingen als cruciaal politiek doel is niet
opgenomen in de voorstellen van zowel de Commissie Veerman als het
kabinet zelf, tot nu toe. Feitelijk zou er nu dus toch een
grote schaalvergrotingsoperatie in aantocht zijn, precies langs de
lijnen waar zowel Jasper Tuytel als Guusje ter Horst op ScienceGuide voor
waarschuwden.
Volledige HO-krimp door concentratie
Spannend is ook de gedachte dat het HO-aanbod geconcentreerd
moet worden terwijl ons land als enige met Noorwegen en Turkije een
nog stevig groeiende vraag naar HO zal kennen.
Bij minder HO-zwaartepunten met meer deelnemers zal de omvang
van de instellingen extra toenemen. Omdat de universiteiten beogen
te krimpen, zou dat inhouden dat het HBO zowel groter in omvang
wordt als nog veel omvangrijker hogescholen zal kennen. Er is nog
een andere mogelijkheid, maar daar zweeg de Troonrede over: krimp
van heel het HO aan de hand van concentratie.
Die denklijn liet staatssecretaris Zijlstra zich ontvallen bij de jaaropening van
Inholland. Daar pleitte hij voor een discussie of ons land wel
zoveel hoger opgeleiden nodig heeft, gelet op de economische
ontwikkeling en het aanstaande tekort aan vakmensen vanwege de
vergrijzing.
Concentratie van opleidingen zou dan in combinatie met WO-krimp
en meer selectiviteit, moeten leiden tot minder studenten in HBO en
WO. Dit zal alleen lukken als de doorstroomrechten van met name
MBO'ers en Havo-leerlingen nadrukkelijk worden ingeperkt.
Voorstellen in die richting zijn van minister Van Bijsterveldt, die
daar over gaat, niet bekend.