"De top der toppen is aangebroken. Nu moet het gebeuren. Een
totaaloplossing voor de financiële crisis in Europa, zo werd
het ongeveer aangekondigd. De laatste dagen is er wel wat aan
verwachtingenmanagement gedaan door de deelnemers.
Immers, de resultaten van de toppen in juli en oktober (zeg maar
de toppen met de onderhandelingsresultaten) zijn nu niet bepaald
geïmplementeerd: de Griekse schuld is nog steeds niet formeel
afgeboekt en het ESM verdrag wordt nu al herzien voordat het aan de
parlementen is voorgelegd. En beide besluiten zijn toch in juli al
genomen.
Een ongetemd probleem
Waarom duurt dit allemaal zo lang? Dat heeft twee redenen. Ten
eerste is het probleem een zogenaamd ongetemd probleem. We kennen
wel een aantal van de oorzaken, maar er is geen consensus over de
oplossingsrichting. Niet onder economen, niet onder politici en
niet onder kiezers.
Ten tweede is het besluitvormingsproces vrij hopeloos. Bijna
alles moet per unanimiteit of een supermeerderheid besloten worden.
En een eventueel nieuw verdrag moet aan alle parlementen worden
voorgelegd. Sommige landen zullen ongetwijfeld een referendum gaan
houden. Ierland is dat zelfs verplicht. Afspraken zonder verdrag
zouden natuurlijk ook kunnen, maar het track-record van het nakomen
van afspraken zonder sancties is niet heel erg goed.
Pauselijke verkiezingen
De Europese besluitvorming lijkt nog steeds ontzettend op de
verkiezingen van een paus. Ook daar is eeuwenlang geen eenduidig
besluitvormingsproces geweest. Er was in de regels altijd een
tweederde meerderheid of zelfs unanimiteit nodig. En dat kon lang
duren, heel lang duren.
De verkiezing in Viterbo in 1268-1272 duurde meer dan drie jaar.
Het was een puur machtsconflict tussen de Italiaanse en de Franse
kardinalen. Beide groepen konden effectief de benoeming van een
ander blokkeren. Zeg dus maar kamp-Merkel en kamp-Sarkozy van de
dertiende eeuw. De middelen die toen uit de kast gehaald werden,
zijn wel de moeite van het bestuderen en kopiëren waard.
Allereerst werden de kardinalen opgesloten. Dat was in die tijd
al traditie, ook al hielp het niet. Vervolgens werden ze op water
en brood gezet en tot slot ging het dak eraf: dan kon de heilige
geest - die het proces toch niet zo heel goed gestuurd leek te
hebben - er beter bij. Die combinatie van dieet en een open
dak lijkt mij een goede, zeker met het gure weer in December in
Brussel.
Tot slot kwam men eruit doordat de zeventien overgebleven
kardinalen (twee stierven tijdens de verkiezing) zes kardinalen
aanwezen die het besluit moesten nemen. Ze gaven dus macht uit
handen.
Een totaal nieuwe oplossing
En wat deden de kardinalen? Ze kozen een diaken (geen kardinaal
), die was op dat moment op kruistocht Bij terugkomst moest hij
snel gewijd worden tot priester en tot bisschop. Een totaal nieuwe
oplossing was geboren. Overigens was de negende kruistocht wel de
laatste en vielen de bolwerken van de kruisvaarders in het Midden
Oosten toen één voor één. Daarna is overigens wel het proces
langzaam veranderd en versoepeld: er kamen conclaven met duidelijke
regels. Die zijn in Europa nu wel heel erg gewenst.
De Poolse paus Johannes Paulus II legde zelfs vast dat er na een
fors aantal stemrondes met eenvoudige meerderheid een opvolger
gekozen kon worden. Een van de eerste wapenfeiten van de huidige
Duitse paus was dat hij juist die regel weer terugdraaide naar 2/3
meerderheid."
Dr.
P.H. Omtzigt is lid van de Tweede Kamer en
econometrist. Hij houdt op ScienceGuide een vaste column bij over
zijn ervaringen in de eigenzinnige werelden van politiek en
wetenschap, hun wederzijdse beïnvloeding en hun
confrontaties.