"De staatssecretaris [heeft] in zijn strategische agenda,
'Kwaliteit in verscheidenheid' uitgesproken dat het wenselijk is de
externe legitimering van examens beter te borgen en de
toetsingspraktijk te versterken. Dit zal volgens de
staatssecretaris 'moeten gebeuren door per opleiding gebruik te
maken van landelijke toetsing van één of meer kernvakken, dan wel
gebruik te maken van externe examinatoren indien landelijke
toetsing niet goed mogelijk is.'
"De HBO-raad heeft in haar eerste reactie op de strategische
agenda reeds haar twijfels op dit punt aan de minister kenbaar
gemaakt. Tegen de achtergrond van de maatschappelijke en politieke
discussie over diplomakwaliteit, begrijpen wij het streven van de
staatssecretaris op zichzelf genomen wel. Het is echter de
vraag of deze borging het beste kan plaatsvinden door voor alle
kernvakken van hbo-opleidingen (vormen van) landelijke toetsing in
te voeren. De HBO-raad is er beducht voor dat een dergelijke
ontwikkeling vooral zal leiden tot het ontstaan van kostbare,
bewerkelijke en starre instrumenten."
Brisante politieke stap
Deze toelichting op de benoeming van de commissie-Bruijn geeft
direct aan hoe brisant deze stap politiek genoemd mag worden. De
hogescholen hebben de zwaarste VVD-adviseur en -denker over
onderwijsbeleid en - vernieuwing bereid gevonden om dit heikele
thema uit te diepen en tot een houdbare en uitvoerbare uitweg te
komen.
De HBO-raad schetst met nauwelijks verholen weerzin, dat "niet
alleen heeft het hbo recent concrete reputatieschade geleden,
tegelijkertijd is er óók sprake van een situatie waarin in meer
algemene zin het vanzelfsprekende gezag van gevestigde instituten
als de wetenschap, de medische stand, het onderwijs en zelfs de
rechterlijke macht onder druk staan."
Wantrouwen en consequenties
"Voor de hogescholen concretiseert dit zich thans in een zekere
mate van wantrouwen ten aanzien van de autonomie die zij bezitten
om - zelfstandig en onafhankelijk - een oordeel te vellen over de
vraag of een student het beoogde eindniveau heeft bereikt. Dit
wantrouwen leidt er toe dat door politiek en samenleving wordt
aangedrongen op objectiveerbare toetsingskaders die het mogelijk
maken dat 'neutrale waarnemers' er op toe kunnen zien dat
hogescholen gewetensvol met hun verantwoordelijkheden omgaan."
"In die perceptie is het invoeren van (vormen van) landelijke
toetsing een manier om zo'n 'objectief toetsingskader' te
realiseren. Men vergeet hierbij echter dat landelijke toetsing,
indien het als enig middel voor kwaliteitsborging wordt ingezet,
verschillende niet bedoelde consequenties kan hebben." De commissie
moet daarom de vraag ten diepste beantwoorden "waar de balans
ligt tussen objectieve, transparante en neutrale diplomakwaliteit
enerzijds, en anderzijds de hoogwaardige inhoudelijke kwaliteit van
de opleiding in kwestie, de praktijkgerichte oriëntatie en de
maatschappelijke verantwoordelijkheid (waaronder het element van
kosten/baten) die van het hbo mogen worden verwacht."
Boeiende samenstelling
Naast de nieuwe AWT-voorzitter en VVD-prominent zitten in de
commissie onder meer ook Marianne Dunnewijk, de vroegere voorzitter
van Hogeschool Zuyd, die het NVAO-panel trok dat 'de alternatieve
afstudeertrajecten' in het HBO moest uitkammen en Frans van
Kalmthout, langjarig HBO-bestuurder van onder meer Avans, die
recent op ScienceGuide uiteenzette hoe het zijn hogeschool
wel lukt hoge waardering te ontvangen voor de geleverde
kwaliteit.
Vertekening en uitvergroting van signalen doen hun werk, stelde
hij vast in dat interview. "Ik durf best te zeggen dat
Inholland in grote delen een prima hogeschool is. Maar de
generalisaties van wat daar mis ging, neem je daar niet zomaar mee
weg." Dat neemt niet weg dat de grote hogescholen zich ook
zelfkritisch moeten benaderen, onderling en intern. Lerende
organisaties zijn zij nog nauwelijks, aldus Van Kalmthout.
"We leren zo slecht van elkaar! Dat gaat op voor heel het hoger
onderwijs, geen misverstand. Daar moet je in je hogeschool gewoon
flink op sturen, want het 'not invented here'-gevoel is altijd
flink aanwezig. In het HBO zeker. We doen wat cursussen voor het
middenmanagement om bij elkaar rond te kijken in HBO-land en dat is
dan."