'De politieke revolutie in Italië is groot en interessant. Na
Griekenland is dit het tweede bedreigde eurozone-lid dat een
regering krijgt van 'mensen van gezag', die niet noodzakelijkerwijs
hun sporen in de dagelijkse politiek verdiend hebben. De politieke
flanken zetten zichzelf daarbij buitenspel.
De grote en kleine middenpartijen weten dat in Italië alles te
winnen valt door de crisis echt op te lossen. Een land in
faillissement leidt alleen tot chaos. Niet uitbetaalde
ambtenarensalarissen, gesloten scholen en waardeloze pensioenen,
dat zijn geen fraaie vooruitzichten voor burgers en betekenen dat
elke verantwoordelijke partij elk vertrouwen zou verliezen. Dat
beseft elke gezonde politicus.
Bij de vorming van het kabinet-Monti is het goed scherp op te
letten. Niet Berlusconi's partij belandt in de oppositie, maar
diens vaste bondgenoot tot nu toe, de Lega Nord van de separatisten
van Umberto Bossi. Die kan zijn tijd nu gaan gebruiken om eens bij
te praten met Bart de Wever van de Nieuwe Vlaamse Alliantie.
Want ook hun kernpunt -het kiesdistrict Brussel/Halle/Vilvoorde en
een aantal Brusselse randgemeenten- is als eerste gedevalueerd in
de Eurocrsisis. Dat probleem is opgelost, terwijl de N/VA niet mee
wil regeren in Brussel.
Krachtig middenbeleid
De nieuwe Italiaanse regering lijkt in dat opzicht op de
constructie in België. Monti leunt op het de middengroepen uit de
centrum-rechtse coalitie én die van de centrum-linkse combinatie en
de zogenaamde 'derde pool', zoals de herrijzende
christendemocratische unie. Hij legde inmiddels een stevig pakket
bezuinigingen op tafel. De pensioenleeftijd gaat stapsgewijs en
snel omhoog naar 66 voor iedereen in 2018. Let wel: die ligt dan
dus hoger dan in Nederland door Rutte c.s. met steun van de PvdA
zal worden gerealiseerd. En als er nog iets tegenwind is, dan zal
Monti het hoge BTW tarief naar 23% verhogen per 1 September 2012,
bij ons is dat 19%.
Het Italiaanse minimumpensioen (een AOW plus bedrijfspensioen
van €473 per persoon per maand) wordt geïndexeerd, maar de hogere
pensioenen van ten minste €946 per maand worden volledig bevroren.
De AOW voor alleenstaanden bedraagt in Nederland €991 per maand,
ter vergelijking.
Bij zulke ingrepen is de vraag gewettigd om te stellen hoe
'slecht' het eigenlijk met Italië gat. De staatsschuld is hoog,
maar het begrotingstekort is met 4% nog gematigd: Ons land kent een
tekort van 4,5% dit jaar. Voor de rentebetalingen is er sprake van
een zogenaamd primair overschot en dat kunnen weinig landen
zeggen.
Een verloren generatie
Wat gaat de Italiaanse regering doen? Het financiële gedeelte
hebben ze naar buiten gebracht. Over maatregelen voor het onderwijs
stond er helaas niets in, net zomin als over een ander zeer ernstig
probleem: de arbeidsmarkt. In Italië is het totaal onmogelijk
iemand te ontslaan bij een groot bedrijf, waardoor jongeren
nauwelijks een passende baan vinden, een vast contract krijgen en
daarom heel lang thuis moeten blijven wonen en zo de rekening
betalen.
Het gevolg is een dramatisch hoge jeugdwerkloosheid n een enorme
braindrain van jong talent dat kansen ziet in andere landen,
dankzij hun vaak uitstekende opleidingen. Dat is overigens een
groot probleem aan het worden in heel Zuid Europa. De
jeugdwerkloosheid in Spanje en Griekenland is al boven de 40%
gestegen en ook daar is emigratie van talent aan de orde van de
dag. Een hele generatie lijkt volstrekt verloren te gaan en dat is
buitengewoon slecht voor Europa en die landen.
Ooit een Dutch disease, nu…..
Ik vermoed aan het begin van deze zeer spannende week voor heel
Europa in elk geval dit: de komende jaren beleven we nog een paar
heel interessante en onverwachte discussies. Enkele landen met nu
wellicht plotseling sterke centrumregeringen, zoals in Italië en
misschien ook België, kunnen orde op zaken stellen, waar andere
regeringen dat veel moeilijker zullen vinden. Dan denk ik aan
Spanje en Griekenland bijvoorbeeld. En Frankrijk? Dat spoort
vooral andere landen aan, maar doet zelf nog steeds opvallend
weinig.
Dit laat nog eens zien hoe snel in de globale economie van nu
het beeld en de positie van landen kan veranderen. Nederland was
een probleemgeval met zijn Dutch disease, Duitsland een
verouderd, statisch land met enorme schulden uit de hereniging met
de DDR en Spanje was een paar jaar geleden nog het wonder van
innovatie en creativiteit van Europa.
Een voorspelling? Italië en België gaan als een Europees
reddingsplan slaagt én nu vooral ook echt wordt nagekomen een
aantal Noord Europese landen een spiegel voorhouden. Hun vraag
klinkt dan zo: "Wij hebben de zaak up tempo op orde gebracht:
wanneer volgen jullie?" En dan volgt na een Eurotop ineens een
helder ander beeld: een vileine blik richting Frankrijk, nu tussen
de Kanzlerin en de premier van Italië.
Dr.
P.H. Omtzigt is lid van de Tweede Kamer en
econometrist. Hij houdt op ScienceGuide een vaste column bij over
zijn ervaringen in de eigenzinnige werelden van politiek en
wetenschap, hun wederzijdse beïnvloeding en hun
confrontaties.