"Het onderwijs aan 23+-ers legt bij de HAN steeds meer gewicht
in de schaal. De themadag op 2 november jl. vormde de afsluiting
van het tweejarige project Leven Lang Leren - Aan de maat, waarin
de HAN en 6 andere hogescholen participeren, met als doel
doorontwikkeling tot instelling voor Leven Lang Leren.
Maar dit project is slechts een eerste grote stap. Een goed
moment voor een tussenbalans, zo leek HANovatie. We vroegen College
van Bestuur-lid Kristel Baele, projectmanager LLL Bettina Willemsen
en andere betrokkenen bij de HAN naar de stand van zaken, inclusief
een terug- en vooruitblik.
Binnen de HAN is Leven Lang Leren de verzamelnaam voor alles wat
we als hogeschool doen voor 23+-ers. Deze doelgroep omvat mensen
die al een baan hebben, zich verder willen ontwikkelen of een
carrièreswitch willen maken. Zij nemen deel aan het deeltijd- en
duaal onderwijs, melden zich bij de contractafdelingen of schrijven
zich in bij HAN Masterprogramma's.
Onderwijsaanbod flexibiliseren
De HAN is in de laatste jaren druk in de weer met de
doorontwikkeling van het onderwijsaanbod voor deze gestaag
groeiende studentenpopulatie die werken en leren combineert.
Projectleider Bettina Willemsen: 'In het Aan de maat-project,
gestart in januari 2010 en af te ronden aan het eind van dit jaar,
draait het naast afstemming op de arbeidsmarkt om flexibilisering
van het onderwijsaanbod.'
College van Bestuur-lid Kristel Baele daarover: 'Het behoort tot
onze maatschappelijk opdracht om gekwalificeerde beroepsbeoefenaren
af te leveren in het hoger opgeleide segment. Zowel regionaal als
landelijk zijn er trends waarom het 23+-onderwijs aan gewicht wint:
zo werken mensen langer door.
Daarnaast is er de kabinetsagenda voor de kenniseconomie: willen
we ons welvaartsniveau handhaven, dan moeten we investeren in
menselijk kapitaal. Bovendien veroudert kennis tegenwoordig snel,
daarom moet je je kennis permanent onderhouden, ook om desgewenst
nieuwe loopbaanwegen in te kunnen slaan. Ervaring alleen is niet
genoeg, je hebt ook de juiste kwalificaties nodig.'
Wat is bereikt?
Nu het project LLL-Aan de maat per eind 2011 wordt afgerond, kan
worden vastgesteld dat er veel is bereikt en nog meer moet
gebeuren. Bettina Willemsen: 'De HAN is een van 7
Nederlandse hogescholen die als voorlopers in het hbo
subsidiegelden hebben gekregen om LLL-projecten en -innovaties te
initiëren.
Onder de vlag van het Aan de maat-project zijn er bij de
faculteiten projecten opgezet om het onderwijs voor 23+-ers
flexibeler en meer op maat te maken. Zo zijn er bij de Faculteit
Economie en Management 3 deeltijdopleidingen en enkele minoren
volledig op basis van blended learning ingericht.
Onderwijs aan de instelling wordt hierbij gecombineerd met een
aanzienlijk deel van het curriculum dat thuis of elders, dus op
afstand van de instelling, kan worden doorlopen.
Werkende lerenden hebben immers enerzijds behoefte aan contact
met de instelling, maar anderzijds ook aan de gelegenheid om de
opleiding in te passen in hun werk- en privéleven. Blended
learning voorziet daarin met een krachtig accent op online
education: hoorcolleges, proeftoetsen, opdrachten et cetera
binnen een afgeschermde digitale leeromgeving op internet.
Maatwerktrajecten voor 23+
Deze zelfde vernieuwingsslag is ook ingezet bij de Faculteit
Gezondheid, Gedrag en Maatschappij. Met subsidiegelden en eigen
gelden van de FEM is er een reeks innovaties in gang gezet om het
onderwijs online vorm te geven en aan te bieden. Ook lopen er
maatwerktrajecten die in cocreatie met het veld zijn ontwikkeld,
zoals de bachelor Management in zorg en dienstverlening.
Bij de Faculteit Techniek zijn er 3 nieuwe Associate Degrees
ontworpen. Bij zowel Bouwkunde als Werktuigbouwkunde is de
doelgroep 23+ overigens al langer goed in het vizier. Zo draait er
al meerdere jaren een goedlopende duale opleiding Bouwkunde,
waarbij de werkgeversvraag honderd procent sturend is en de
participerende werkgevers mede de opleiding hebben vormgegeven.
Afgestudeerden van die opleiding kunnen direct aan de slag in de
betrokken bedrijven.
Bij de Faculteit Educatie is het deeltijdonderwijs van het
Instituut voor Leren en School geflexibiliseerd, met vormen van
blended learning en ingekorte trajecten met een strak
geregisseerde logistiek van de bijbehorende onderwijsprocessen,
waarmee de 23+-doelgroep beter uit de voeten kan.
Verder is er in augustus voor het eerst een gezamenlijke Open
Avond geweest voor 23+-ers, die door bezoekers als heel zinnig is
ervaren.
Volwassenen die een opleiding willen volgen, stellen andere
eisen aan een voorlichtingsbijeenkomst dan 18-jarigen. Denk aan de
wijze van ontvangst, het type voorlichtingsmateriaal en de manier
waarop mensen te woord worden gestaan. Tot slot is er een
wervingscampagne gehouden en op de HAN-website een apart gedeelte
Werken en Leren gerealiseerd.'
Maar er is bij de HAN meer bereikt in de laatste jaren op het
gebied van LLL: Kristel Baele hierover: 'De kennisdeling neemt
zienderogen toe, net zoals de ontwikkeling en inzet van innovatieve
werkvormen. Bovendien is er meer bewustwording over de relevantie
en meerwaarde van het 23+-aanbod. Verder staat LLL nu hoger op de
strategische agenda, getuige het nieuwe instellingsplan in wording
en het visiedocument over dit onderwerp, waaraan het CvB momenteel
werkt.'
Ook anderen in de organisatie zien de vruchten van LLL:
directeur HAN Masterprogramma's Tjeu Verhagen: 'De totstandkoming
van ons masterinstituut heeft studenten meer duidelijkheid en
keuzerichting gegeven op hun weg naar het getuigschrift. Ze kunnen
nu meer ervaring opdoen en inbrengen. Onze studenten leren op een
leerweg die in belangrijke mate voortkomt uit de praktijk en
daardoor heel goed op diezelfde praktijk aansluit.'
Maria Putman, opleidingsmanager deeltijd en duale opleidingen
(en projectleider LLL FEM), wijst op de toegenomen en 'broodnodige'
aandacht voor de 23+'ers: 'Er is meer draagvlak gekomen. Bovendien
hebben we bij de FEM nu een platform om werkende lerenden beter te
bedienen: de afdeling Werken & Leren, die één loket biedt voor
deeltijd- en duale studenten.' Daarnaast spreekt ze de hoop uit dat
e-learning en blended leaning ook hun weg zullen
vinden naar de voltijdopleidingen.
Krimp als kans
Hans Waegemakers, opleidingscoördinator van de Master Management
en Innovatie in maatschappelijke organisaties, zegt: 'Samen met
gemeentes in de regio hebben we een variant van onze master
ontwikkeld, gericht op de lokale overheid. In het verlengde daarvan
hebben we de contacten met lokale overheden geïntensiveerd, wat al
heeft geleid tot een leertraject in de Achterhoek voor
vertegenwoordigers van gemeenten en diverse maatschappelijke
organisaties, uitgevoerd door VDO.
Uitgangspunt voor dit leertraject is een module van diezelfde
MMI. Tot slot hebben we in de Achterhoek een netwerk opgezet met
deelname van de lokale overheid, het MKB en onderwijsinstellingen,
om rond het thema "Krimp als kans" onderzoeksprojecten te
starten.'
Ondanks alle resultaten tot nu toe, is er met LLL nog een wereld
te winnen, aldus Bettina Willemsen: 'Het visiedocument dat nu in de
maak is, zal voorzien in heldere kaders en randvoorwaarden. Dat is
een grote stap vooruit. LLL dient intrinsiek deel uit te maken van
onze regionale verankering. Ook moeten we tot een heldere
positiebepaling komen ten opzichte van andere aanbieders zoals
NCOI. De uit te zetten koers dient daarnaast aan te sluiten op het
topsectorenbeleid van het kabinet en op onze UAS-ambities.'
Dat laatste benadrukt ook Kristel Baele en vult aan: 'Voorts
plaatsen we de verbinding met de regio voorop. Bovendien behoeft de
eigenheid van de 23+-groep een onderscheidende propositie. Daarmee
bedoel ik dat het onderwijs aan deze studenten anders dient te
worden georganiseerd dan ons overige onderwijsaanbod.'
Profilering en UAS
Kristel Baele wijst erop dat 23+-leren nu al verantwoordelijk is
voor ruim dertig procent van onze onderwijsomzet. Zo bezien is het
in feite reeds een profielkenmerk van de HAN. Ze vervolgt: 'De
komende jaren zal deze profilering herkenbaarder worden en met
verve worden uitgedragen, op basis van een weldoordachte visie op
werken en leren.'
Over de relatie tussen LLL en UAS zegt Kristel Baele: 'Uit
recent onderzoek naar kenmerken van UAS-instellingen in Europa
blijkt dat LLL overal een intrinsiek onderdeel van UAS is. Het
hoort gewoon bij het DNA, bij je identiteit. Dat willen we
doorvertalen naar ons profiel en productaanbod, dat we afstemmen op
de regio en ontwikkelen in samenspraak met het bedrijfsleven.
De UAS-optiek heeft verder als consequentie dat onderzoek een
prominente rol krijgt bij de te ontwikkelen propositie voor LLL en
daarmee in het curriculum aangaande werken en leren. We leiden, ook
binnen de 23+-groep, ondernemende professionals op met een
onderzoekende attitude. Daarmee dragen we bij aan de kenniseconomie
van ons land. De uitdaging is om dit in ons hele onderwijs tot
uitdrukking te brengen, van masters tot deeltijdonderwijs, waarvoor
we nieuwe varianten en werkvormen aan het ontwikkelen zijn.
Veel 23+-mensen komen uit de regio. Je dient waarde aan de regio
toe te voegen. Maar ook als HAN profiteren wij. Deze studenten
brengen hun casuïstiek in het onderwijs in; met de
onderzoeksvaardigheden die ze verwerven, voegen ze waarde toe aan
hun bedrijf. In je opleiding bouw je meerwaarde op voor zowel
studenten als bedrijfsleven, met name in de regio.'
Tjeu Verhagen voegt daar nog aan toe: 'Met het past
experience-onderwijs van de masteropleidingen worden studenten
in staat gesteld om complexe, praktische problemen op te lossen.
Dit is een uitstekend voorbeeld van hoe Leven Lang Leren aansluit
op de applied sciences waarom het gaat bij onze
UAS-ambities.'
Concurrentie
Met onze LLL-aspiraties vissen we deels in dezelfde vijver als
commerciële aanbieders zoals NCOI en LOI. De HAN heeft echter
enkele belangrijke pluspunten: de onderzoekscomponent, de regionale
verankering, de hechte samenwerking met het bedrijfsleven en de
meerwaarde van lectoren, die innovaties uitdenken en het curriculum
verrijken.
Toch heeft Kristel Baele ook een zorg: 'Nadelig voor ons is dat
wij werken binnen stringente kaders van wet- en regelgeving, die
niet gelden voor NCOI en co. We gaan er dan ook bij de politiek
voor ijveren dat we toekomstig onder eerlijke, vergelijkbare
condities kunnen opereren: a level playing field, zoals
dat heet.'
Uitdagingen
Op 16 september vond er in het kader van het project LLL-Aan de
Maat een miniconferentie plaats over arrangementen voor werkende
lerenden. Deze bijeenkomst leverde bruikbare inzichten op:
Bettina Willemsen: 'Om het 23+-aanbod te versterken en de
arbeidsmarkt beter te bedienen, moeten duale en deeltijddocenten
meer ruimte en middelen te krijgen. Dit onderwijsaanbod is nog te
vaak een stiefkindje.
Voor de HAN levert meer investeren in LLL veel op. Werkende
studenten nemen veel bagage mee naar het onderwijs: ervaringen en
inzichten van de werkvloer, actuele praktijkkennis en contacten met
werkgevers. Daar komt bij dat de populatie 23+-ers steeds
relevanter wordt voor de HAN; demografische ontwikkelingen maken
dat we in de toekomst met teruglopende studentenaantallen van doen
krijgen in het voltijdonderwijs.'
Een ander inzicht is dat er aan onze hogeschool meer
kennisdeling moet komen over LLL. Bettina Willemsen: 'We dienen
goed uit te venten, naar collega's en naar de buitenwacht, wat we
al weten, kunnen en doen. Een derde inzicht was dat onderwijs aan
werkenden andere eisen stelt aan je bedrijfsprocessen. Denk aan een
andere wijze van studentenwerving tot aan de openstelling van onze
gebouwen op andere tijden.'
Om van een Leven Lang Leren een blijvend succes te maken, zal er
nog veel moeten gebeuren. Daarover zegt Bettina Willemsen: 'Zonder
een attitudeverandering komen we er niet. Rustig afwachten totdat
studenten of bedrijven onze deuren hebben gevonden, is er niet meer
bij. We moeten de boer op en tonen wat we in huis hebben. We dienen
hen te overtuigen van onze meerwaarde, daarbij aansluitend op hun
wensen en noden. Ook dienen we de hand uit te steken en werkgevers
uit te nodigen tot cocreatie, om zo samen onderwijs te ontwikkelen
dat tegemoetkomt aan de vraag in de markt.'
Kristel Baele vult aan: 'Volwassenenonderwijs is een geheel
eigen tak van sport. Hoe bouw je een marktvraag om tot een
onderwijstraject? Hoe dient een docent een netwerkgesprek te
voeren? Of: hoe kunnen we de intake voor de 23+-groep verder
verfijnen? Een andere uitdaging ligt in de regelgeving: studenten
willen graag modulair stapelen, zodat ze gedurende hun studie niet
gebonden zijn aan tijd en plaats. Een modulair systeem waarbij je
idealiter European credits kunt behalen, zou dit
faciliteren, maar de huidige regelgeving staat dit in de weg.'
Bettina Willemsen wijst verder op het belang van goede
marktbewerking, met veel aandacht voor opbouw en onderhoud van
netwerkcontacten. 'Op meerdere plekken binnen de HAN zijn er
pareltjes op dit gebied. Tegelijkertijd valt er nog veel winst te
behalen. Als hogeschool verwachten we een onderzoekende,
zelfreflexieve houding van onze studenten, ook de 23+-ers.
Omgekeerd mogen zij en werkgevers van ons verwachten dat wijzelf
ook leren en beter worden in wat we doen. Puur een kwestie van het
goede voorbeeld geven en een rolmodel zijn.'
Leuk én leerzaam
Het is leuk én leerzaam om aan volwassenen les te geven, zo
benadrukt Kristel Baele tot slot. 'Ze zijn vaak zeer gemotiveerd om
zich verder te ontwikkelen. Ook brengen ze een schat aan
waardevolle inzichten en ervaringen uit de praktijk mee. Hun hoge
ambitieniveau brengt het beste in docenten naar boven.
Dit type onderwijs is ook voor docenten verrijkend en biedt
daarnaast een interessant carrièreperspectief. Bovendien wordt er
gewerkt met vernieuwende, creatieve onderwijsvormen die volop in
ontwikkeling zijn. Dat is aantrekkelijk voor docenten die graag
zelf actief meewerken aan de vormgeving van het onderwijs. Ze
kunnen zo, net zoals hun studenten, werken en leren op inspirerende
wijze combineren.'
Dit gesprek met Kristel Baele en Bettina Willemsen verscheen
eerder in HANovatie en is geschreven door Hans Wanningen,
communicatieadviseur bij de Hogeschool Arnhem Nijmegen
Op donderdag 26 januari 2012 van 10:00 tot 16:30 uur organiseren
zeven HBO-instellingen het nationale congres 'hbo4life' in De Fabrique te
Utrecht. De hogeschool van Amsterdam, Arnhem en Nijmegen, Fontys,
Hanzehogeschool, Zeeland, Zuyd en Windesheim werken samen aan Leven
Lang Leren.
Doel van het gezamenlijk congres is ervaringen en verworven
expertise te delen met andere hogescholen. Het congres wordt gratis
aangeboden en is bedoeld voor beleidsmakers,
onderwijsontwikkelaars, docenten en ondersteuners in het hbo, die
zich bezighouden met onderwijs aan volwassenen en met de
bedrijvenmarkt.
Programma
Aan het einde van de dag vindt de feestelijke overhandiging
plaats van het boek 'hbo4life' aan de waarnemend voorzitter van de
HBO-Raad, mw. drs. Bonhof. Het boek geeft van elke hogeschool een
representatief voorbeeld uit de levenlang leren praktijk. De
congresgangers ontvangen eveneens een exemplaar