Op 12 en 13 januari bezocht de wereldberoemde evolutie-bioloog
en atheïst Richard Dawkins onze mooie stad Groningen. De reden voor
zijn bezoek was de opening van het nieuwe Life Sciences gebouw van
de RUG, de Linnaeusborg, en daarnaast gaf hij een publieke
lezing. De kaartjes hiervoor waren op de dag van verkoop, 6 weken
eerder, in no time
uitverkocht.
Een kerk: 'a splendid location'
Ik was wél een van de gelukkigen die een kaartje wist te
bemachtigen, en door de enorme populariteit kwam de universiteit
kwam een hoop mensen tegemoet door de lezing live te streamen naar
3 collegezalen in Groningen, en in Uppsala, Göttingen en
Gent.
Richard Dawkins gaf zijn lezing op een toepasselijke locatie: een
kerk, "a splendid location" in zijn woorden. Hij was blij dat hij
in ons land gewoon in het Engels kon spreken. In tegenstelling tot
wat veel mensen verwachtten, had Dawkins deze avond niet zijn
atheïstische pet op en maakte hij weinig woorden vuil aan het
creationisme.
In plaats daarvan vertelde hij een prachtig samenhangend verhaal
over de geschiedenis van de ontdekking van natuurlijke selectie.
Darwin was namelijk niet de eerste die hiermee kwam, zoals veel
mensen denken, maar wél de eerste die het aan een groot publiek
probeerde uit te leggen. Wetenschapscommunicatie dus.
Bestaan God voor Darwin onomstreden
Tot de tijd van Darwin was het bestaan van een God onomstreden.
"If it looks designed, it must be designed" - zoals toen werd
uitgelegd door aan de hand van de complexiteit van een horloge door
onder andere de Britse Christelijke filosoof William Paley. Dit gold dus ook voor al het
leven op aarde. Zo complex, dat móet wel ontworpen zijn. Door pure
kans kan zoiets ingewikkelds nooit ontstaan. Daar had Paley gelijk
in, maar op dat moment was er geen alternatief voor design. Tot de
ontdekking van natuurlijke selectie.
Verschillende naturalisten gingen Darwin voor in hun beschrijving
van natuurlijke selectie: Patrick Matthew, Edward Blyth en Alfred Wallace. Echter, alleen de laatste zag
in dat deze nieuwe inzichten erg belangrijk zouden worden voor de
wetenschap. Hij publiceerde zijn bevindingen in 1855, voor Darwins
"On the origin of species" (in 1859).
Heeft Darwin zijn werk dan gekopieerd van Wallace?
Hoogstwaarschijnlijk niet, het lijkt erop dat beide heren hun
bevindingen onafhankelijk van elkaar deden. Darwin kwam zelfs
eerder met het idee, maar publiceerde er nog niet over. Kwam dat
door zijn religie (of die van zijn vrouw), was hij afgeleid door
ander onderzoek waar hij mee bezig was, of was hij een zodanige
perfectionist dat hij het idee eerst helemaal wilde uitwerken? Dat
zal één van de mysteries van de wetenschap blijven.
Darwin succesverhaal van
wetenschapscommunicatie
Natuurlijke selectie is dus niet alleen door Darwin beschreven,
maar hoe heeft hij het dan toch voor elkaar gekregen om alle
credits hiervoor te krijgen? Dat komt, volgens Dawkins, doordat
Darwin van alle hierboven genoemde naturalisten de enige was die
zowel de impact van de ontdekkingen realiseerde, als dat hij het
belangrijk vond om nieuwe bevindingen uit te leggen aan het grote
publiek.
Darwin zorgde ervoor, door zijn boek "On the origin of species"
dat iedereen over natuurlijke selectie kon lezen. Hierdoor konden
de ideeën geaccepteerd worden in de maatschappij. En dat is waarom
wij nu allemaal weten wat evolutie is en niet geloven in het
scheppingsverhaal of creationisme.
Er is nog winst te halen
Darwin is hét voorbeeld dat breed communiceren van nieuwe ideeën
ontzettend belangrijk is voor publieke acceptatie hiervan. En hij
wordt hierin opgevolgd door voorbeeldfiguren zoals Richard Dawkins.
In deze lezing gaf Dawkins keihard historisch en wetenschappelijk
bewijs dat wetenschapscommunicatie door Darwin ervoor gezorgd heeft
dat wij nu massaal niet meer in het scheppingsverhaal
geloven.
Helaas is, zeker in de VS, de publieke acceptatie van evolutie
nog niet tot de hele bevolking doorgedrongen. Sinds de jaren '80
zijn daar de percentages van mensen die in het scheppingsverhaal
geloven niet meer gedaald en in de UK signaleert Dawkins een trend
van moslim-studenten die vinden dat evolutie niet verenigbaar is
met de Koran. Winst op dit gebied is volgens Dawkins nog te halen
in het uitleggen van de werkelijkheid aan nog meer mensen. Zeker in
de VS gebeurt dit bijvoorbeeld in het onderwijs nog niet
genoeg.
De stijf uitverkochte lezing illustreerde dat mensen wetenschap
wel degelijk interessant vinden en dat door goede voorbeeldfiguren
zoals Dawkins popularisering van de wetenschap zeker geen
onbegonnen werk is. Wie wordt de Nederlandse Dawkins?
Eerdere columns van Eva Teuling leest u hier.