Uiteraard zal dit door velen als 'voorbarig' worden afgedaan. Zo
hoort dat ook in het Haagse. Tegelijk maken alle partijen zich nu
al op voor vervroegde verkiezingen voor het geval dat Geert Wilders
geen andere vlucht naar voren meer zal zien. Op cruciale
terreinen is zijn partij geraakt: van Europa tot en met
pensioenen en financiën. Zelfs de SP beweegt zich nu opzichtig naar
het midden als regeringskandidaat, om hieraan te ontkomen.
Kraamkamer van de macht
Bij de drie partijen van het centrum zijn kandidaten voor het
lijsttrekkerschap aanwezig die hun faam op OCW vestigden: VVD, PvdA
en nu ook CDA. Wie had gedacht dat de Hoftoren zich zou ontpoppen
tot een soort kraamkamer van de macht? Elk van de drie is tevens
kandidaat voor het premierschap, aangezien coalities gevormd zullen
moeten rond combinaties vanuit het midden. Een politiek
versplinterd Nederland moet immers à la carte consensus zoeken om
te kunnen regeren.
Bij de VVD is het helder. Voormalig OCW-staatssecretaris Mark
Rutte volgt zichzelf op als lijsttrekker en kandidaat-premier. De
enige alternatieve kandidaat is Henk Kamp die zich als nuchtere en
bekwame staatsman ontplooit, maar geenszins als 'Rita-achtige'
concurrent van de macht.
Rutte liet op OCW al zien wat hij later als premier
vervolmaakte. Met elke stakeholder kan hij een deal
sluiten, niemand duwt hij grimmig opzij. Tegelijk houdt hij zoveel
mogelijk à la carte opties open voor zijn eigen agenda. Als je je
door iedereen immers laat gedogen, van de PVV tot de SGP en van
GroenLinks tot en met Ferrier, dan ben je tegelijkertijd niemands
slaaf en ieders maatje.
PvdA: 2 ex-OCW'ers
Bij de PvdA is niet alleen Ronald Plasterk als voormalig
OCW-bewindsman in beeld. Ook Job Cohen is begonnen als
staatssecretaris op datzelfde ministerie. Hij werd na zijn bewind
in 1993-94 door VSNU-voorzitter Willy van Lieshout bij
een diner als volgt uitgezwaaid: "Job, het beste wat je gedaan
hebt, is dat je zo weinig gedaan hebt."
Plasterk als lijsttrekker zou een signaal van vernieuwing voor
de PvdA zijn, zonder dat het al te onberekenbaar zou lijken.
Belangrijke factor daarbij zal zijn of de ego's van
partijvoorzitter Spekman en die van de nieuwe lijsttrekker niet te
zeer zouden botsen. "This town ain't big enough for the both of
us", is een gevoel dat wel vaker in de PvdA-top speelde,
immers.
Op OCW deed Ronald Plasterk cruciale ervaring op voor een breder
kabinetsbeleid. Hij was met Wouter Bos lid van de Zeshoek van het
kabinet die het financieel-economisch beleid moest uitwerken.
Als emancipatiebewindsman leerde hij dat dit schijnbaar populaire
dossier vooral financiële narigheid opleverde, zoals bij de 'gratis
kinderopvang'. Belangrijke lessen voor een man die nu als
financieel woordvoerder laat zien meer te kunnen en te ambiëren dan
een rol als vakminister.
'Momenteel geen ambitie'
Bij het CDA tracht men de kaarten dicht tegen de borst te
houden. Maar de manoeuvre van Verhagen laat zien, dat men ook daar
tot conclusies wil komen over het toekomstig leiderschap met het
oog op komende verkiezingen. Je weet maar nooit tenslotte. Van de
huidige voorlieden die beschikbaar kunnen zijn, is de
minister van OCW binnen de partij en ver daarbuiten het meest
gezien. Als oud-partijvoorzitter wordt Marja van Bijsterveldt in
het CDA nog altijd op handen gedragen en dat is binnen politieke
partijen bepaald geen usance. Denk maar aan mensen als Lilian
Ploumen of Peter van Heeswijk.
Uiteraard onderstreept de OCW-minister dat zijn momenteel
helemaal de ambitie niet heeft partijleider te worden. Dat is goed
gebruik in de Haagse politiek. Tegelijk is merkbaar, dat zij zich
politiek steeds krachtiger ontplooit. Heel 'Den Haag' heeft
bijvoorbeeld genoteerd hoe zij als eerste van de bewindslieden er
in slaagde een PVV-akkefietje in de Kamer zo van repliek te dienen,
dat deze partij ineens opvallend langdurig opvallend stil
bleef.
Ook als OCW-minister heeft zij zich in het voorbije jaar meer en
meer 'laten horen' op de hoofdlijnen van het beleid. Dat maakt
bijvoorbeeld haar rede in Leiden over de toekomstige uitdagingen
aan de universiteit en haar betoog tegen de leidse studenten over
de uitvoering van de motie-Hamer juist nu weer
extra interessant.
Hetzelfde geldt voor de uitkomsten van het beraad in coalitie en
kabinet over de komende financiële perikelen. Slaagt Van
Bijsterveldt daarin een investeringsbeleid in kennis à la Merkel
door te zetten in plaats van een kaasschaaf-aanpak, dan is
duidelijk wie binnen het CDA de beste papieren heeft voor een
toekomstig leiderschap.