Er is sinds de verkiezingen van juni 2010 een Kamermeerderheid
voor een ingrijpende besparing en herschikking van de
studiefinanciering. Met een volledig leenstelsel zijn aanzienlijke
bezuinigingen mogelijk, zelfs als middelen teruggeploegd worden in
het hoger onderwijs. Het VVD-CDA kabinet zou hier dekking kunnen vinden voor de financiële nood
van de begroting. Maar het CDA was daar niet voor, tot nu toe.
CDA wijkt niet voor leenstelsel
De panelen lijken inmiddels schuiven. Voor zover er al
meevallers waren in de SF verdwijnen deze in de grote tegenvallers van
minister Schippers bij de zorguitgaven, in strijd met de
begrotingsregels van het kabinet zelf. Het CDA wil bovendien niet
wijken voor een leenstelsel dat de gezinnen uit de middengroepen in
hun koopkracht akelig zal treffen. De invoering van zo'n
leenstelsel voor de masterfase - dus bij de universitaire studenten
primair - is het uiterste waartoe men vanwege het
regeerakkoord toe bereid blijft, zo stelde Kamerlid de Rouwe bij de
Haagse Studentenvakbond in debat.
Nog groter is de druk vanuit en op de PvdA. Deze was in 2010
voor een leenstelsel. Nu blijkt dit een molensteen om haar nek. De
schuldencrisis maakt het zeer onaantrekkelijk om onnodig meer
schulden te laten maken door burgers en deze ook nog door overheden
te laten garanderen. Dat speelt ook in de woningmarkt, waar de PvdA
juist af wil van de hypotheekschuld en bescherming via de fiscus.
Het omgekeerde dus van de lijn bij de studiefinanciering.
Hard is bij de PvdA nu aangekomen dat een hoge studieschuld
juist in de woningmarkt tot verdere ontwrichting en verlamming
dreigt te leiden. Afgestudeerden met hoge schuldafbetalingen zullen
namelijk geen hypotheken kunnen afsluiten en moeten tegelijkertijd
buiten de huursector geplaatst worden vanwege hun inkomensniveau.
De PvdA blijkt hier geen weerwoord of analyse op te hebben
ontwikkeld.
PvdA in het nauw
In hetzelfde Nieuwjaarsdebat bij de HHS werd HO-woordvoerder
Tanja Jadnanansing fors aangepakt op dit punt. Zij erkende dat dit
aspect voor haar een ernstig, niet eerder uitgewerkt dilemma vormt.
Ook GroenLinks beweegt zich weg van het leenstelsel. Beide partijen
benutten nu de invoering van de langstudeerboete om te redeneren
dat een extra schuldenopbouw bij de student daar bovenop niet meer
verantwoord zou zijn.
Aangezien de SP de SF sowieso wilde handhaven - hoewel het een
inkomenssubsidie is aan de middengroepen en hogere inkomens - is in
het nieuwe bondgenootschap ter linkerzijde daarmee de steun voor
een leenstelsel snel afgebrokkeld. Alleen D66 blijft daar voor
pleiten, met de VVD, zodat deze partij zich van links kan
onderscheiden.
Financiële tijdbom en downgrade van
schulden
Internationaal is er nog een waarschuwing aan Nederland te horen
als reden tot grote terughoudendheid merkbaar. Het Britse
leenstelsel - gekoppeld aaneen zeer forse verhoging van de
collegegelden bovendien - blijkt te leiden tot aanzienlijke fiscale
risico's. Het opschuiven van de afbetaling van studieschulden via
een fiscale garantie tot een latere datum blijkt een tijdbom. De
Britse rijksbegroting loopt het risico zo'n £9 miljard mis te
lopen.
Waarom? Als de inkomensontwikkeling door de financiële crisis en
schuldenproblematiek blijft tegenvallen, zal de afbetaling via de
fiscus op de inkomens van afgestudeerden aanzienlijk minder
opleveren.
Dan kan de minister van Financiën slechts twee dingen doen: de
'polisvoorwaarden' achteraf aantasten en de opbrengsten opschroeven
bij nu relatief armere alumni van HBO en WO, óf het tekort laten
oplopen, dan wel elders dekken. Een reeds nu dreigend gat van
£9 miljard in de ramingen van de begroting van Chancellor of the
Exchequer George Osborne lekte dit weekend uit. Zijn collega Jan
Kees zal wel extra opletten, en met hem zijn partij.
In de USA wordt al langer gewaarschuwd voor een
HO-schulden-bubble. De verwachte afbetaling door goed verdienende
alumni is gebaseerd op weinig realistische projecties van groei en
welvaart. De ratingsagencies die Eurozone-landen streng behandelen,
doen inmiddels in de USA hetzelfde met de financiële instellingen
voor studieleningen. U leest hier wat
Moody's hierover heeft gepubliceerd.