• A
  • A
  • Braziliaanse lessen

    - Brazilië bruist en kijkt naar Europa. Komt de Unie uit de politiek-financiële crisis? Professor Sylvester Eijffinger (UvT) zag een dynamisch land dat met ‘polderen’ en kennisinvesteringen snel opbloeit en Nederland kan inspireren.

    Een reeks gastcolleges en gesprekken in de B van de BRIC-naties heeft de Tilburgse econoom veel gegeven om te doordenken in gesprek met ScienceGuide. Zijn gastheren van de Fundaçao Getulio Vargas gaven een brede, open toegang tot wat het Brazilië van nu zoveel dynamiek geeft. Bovendien bleek uit de gesprekken wat dit land boeit, trekt en zich doet bezinnen voor zijn toekomst.

    Geen politieke belemmeringen

    "Je beleeft in Brazilië een echte 'catching up economy'. Er is een grote dynamiek die gedragen wordt door een snel groeiende, zich ontplooiende middenklasse. Dit stimuleert de lager opgeleide bevolkingsgroepen om de zichtbare kansen door scholing en bedrijvigheid te gaan pakken. De sociale mobiliteit is er groot en dat was in de vroegere, meer feodale samenlevingen in Latijns Amerika heel anders. Typisch bij zo'n 'inhaal-economie' is ook dat de inflatie nog vrij hoog is, maar men heeft deze nu veel beter in de hand dan voorheen.

    Deze dynamiek wordt ook niet dwars gezeten door politieke belemmeringen als die in China, waar het 1-kind beleid de economie en samenleving niet positief beïnvloedt. Brazilië stimuleert zelfs dat ondernemende, dynamische mensen zich in het land komen vestigen, zowel Aziaten als Europeanen. Opvallend is hoeveel Duitsers en mensen met een Duitse immigrantenachtergrond er actief zijn geworden. Het land is dan ook op weg een van de meest bevolkte landen ter wereld te worden.

    De rol van het hoger onderwijs is hierbij zeer prominent. Men profiteert erg van de hoge kwaliteit en van nieuwe, meestal web-based mogelijkheden die het hoger onderwijs biedt. Docenten en Braziliaanse alumni van de beste Amerikaanse universiteiten worden waar mogelijk in het eigen land van herkomst plaatsen aangeboden om die kwaliteit nog verder te stimuleren. Publiek-private instellen als de Fundaçao ontwikkelen vervolgens allerlei nieuw aanbod, waarbij online VO en HO zich richt op massale 'volksverheffing'.

    Katalysator van economische bloei

    Vernieuwing en 'upgrading' via zulk hoger onderwijs aanbod is een cruciale katalysator van de economische bloei geworden. De Braziliaanse regering en de 'polder' instituties van het land zetten zwaar in op onderwijsinspanningen op alle niveaus van primair tot en met hoger onderwijs voor alle lagen van de bevolking. Het online aanbod voor bijscholing en upgrading maakt snelle toegang daarvan overal in het land mogelijk.

    Brazilië doet niet toevallig aan Duitsland denken. Men kijkt nadrukkelijk naar de hoog ontwikkelde Europese landen en legt de nadruk op 'deugden' als inzet en dynamiek, arbeidsethos en discipline. Ook het Rijnlandse 'polderen' wordt aangemoedigd, zoals in de publiek-private stimulansen van onderwijs en volksverheffing. Het bijeenbrengen van stakeholders voor een gezamenlijke strategie van overheid, bedrijven en civil society vertegenwoordigers wordt door instituties als de Fundaçao bevorderd en georganiseerd.

    Die aandacht voor Europese 'modellen' hangt samen met de behoefte van Brazilië minder eenzijdig georiënteerd te zijn op de USA. Men wil ook minder afhankelijkheid van de dollar als basisvaluta. Om die reden volgt men nauwgezet de eurocrisis. Voortdurend werd mij gevraagd naar de achtergronden en de perspectieven: 'gaat men er doorheen komen?'

    Ingedut en zelfvoldaan

    Van groot belang is dat met de regering-Monti het vertrouwen dat Italië 'gered' is sterk is toegenomen. De Griekse situatie hangt vooral van de vraag af of de Grieken zelf nog wel verder willen. De Brazilianen kijken als vanouds naar Zuid-Europese ontwikkelingen, maar nu ook sterk naar Duitsland en de andere succesvolle 'Rijnlandse' staten in Europa. Zij voelen zich steeds meer verwant met de open samenlevingen, civil society en economie van ons model.

    Voor Nederland is dit een wezenlijk signaal. Wij zijn toch wat ingedut en zelfvoldaan geworden. De dynamiek in Brazilië met zijn belangstelling voor een economie en samenleving naar open, Europees model zou ons moeten inspireren. En ook zorgen maken, want hun dynamiek en optimisme steekt af tegenover de traagheid hier.

    Het is daarom er goed dat mijn universiteit niet alleen met de LSE of Bocconi intensieve relaties onderhoudt, maar ook met de Fundaçao. Het is inspirerend naar beide kanten en het port ook op. Hun visie op de emancipatie en dynamiek via het voluit inzetten op onderwijs is ons bovendien niet vreemd. In ons land zijn zowel de VU, de UvT als de Erasmus Universiteit en allerlei andere kennisinstellingen ontstaan vanuit diezelfde gedrevenheid. Als we daar via Brazilië weer iets van terugwinnen is dat zeer de moeite waard."


    Gerelateerd nieuws:
    1 september  Kabinet eert Joep Lange
    1 september  Gecontroleerd ruimte geven
    28 augustus  Bussemakers staanplaats
    22 augustus  UMC's grote bron van kennis
    22 augustus  NVAO waarschuwt universiteiten
    22 augustus  Lerende docenten gezocht