Een reeks gastcolleges en gesprekken in de B van de BRIC-naties
heeft de Tilburgse econoom veel gegeven om te doordenken in gesprek
met ScienceGuide. Zijn gastheren van de Fundaçao Getulio
Vargas gaven een brede, open toegang tot wat het Brazilië van nu
zoveel dynamiek geeft. Bovendien bleek uit de gesprekken wat dit
land boeit, trekt en zich doet bezinnen voor zijn toekomst.
Geen politieke belemmeringen
"Je beleeft in Brazilië een echte 'catching up economy'. Er is
een grote dynamiek die gedragen wordt door een snel groeiende, zich
ontplooiende middenklasse. Dit stimuleert de lager opgeleide
bevolkingsgroepen om de zichtbare kansen door scholing en
bedrijvigheid te gaan pakken. De sociale mobiliteit is er groot en
dat was in de vroegere, meer feodale samenlevingen in Latijns
Amerika heel anders. Typisch bij zo'n 'inhaal-economie' is ook dat
de inflatie nog vrij hoog is, maar men heeft deze nu veel beter in
de hand dan voorheen.
Deze dynamiek wordt ook niet dwars gezeten door politieke
belemmeringen als die in China, waar het 1-kind beleid de economie
en samenleving niet positief beïnvloedt. Brazilië stimuleert zelfs
dat ondernemende, dynamische mensen zich in het land komen
vestigen, zowel Aziaten als Europeanen. Opvallend is hoeveel
Duitsers en mensen met een Duitse immigrantenachtergrond er actief
zijn geworden. Het land is dan ook op weg een van de meest bevolkte
landen ter wereld te worden.
De rol van het hoger onderwijs is hierbij zeer prominent. Men
profiteert erg van de hoge kwaliteit en van nieuwe, meestal
web-based mogelijkheden die het hoger onderwijs biedt. Docenten en
Braziliaanse alumni van de beste Amerikaanse universiteiten worden
waar mogelijk in het eigen land van herkomst plaatsen aangeboden om
die kwaliteit nog verder te stimuleren. Publiek-private instellen
als de Fundaçao ontwikkelen vervolgens allerlei nieuw aanbod,
waarbij online VO en HO zich richt op massale
'volksverheffing'.
Katalysator van economische bloei
Vernieuwing en 'upgrading' via zulk hoger onderwijs aanbod is
een cruciale katalysator van de economische bloei geworden. De
Braziliaanse regering en de 'polder' instituties van het land
zetten zwaar in op onderwijsinspanningen op alle niveaus van
primair tot en met hoger onderwijs voor alle lagen van de
bevolking. Het online aanbod voor bijscholing en upgrading maakt
snelle toegang daarvan overal in het land mogelijk.
Brazilië doet niet toevallig aan Duitsland denken. Men kijkt
nadrukkelijk naar de hoog ontwikkelde Europese landen en legt de
nadruk op 'deugden' als inzet en dynamiek, arbeidsethos en
discipline. Ook het Rijnlandse 'polderen' wordt aangemoedigd, zoals
in de publiek-private stimulansen van onderwijs en volksverheffing.
Het bijeenbrengen van stakeholders voor een gezamenlijke strategie
van overheid, bedrijven en civil society vertegenwoordigers wordt
door instituties als de Fundaçao bevorderd en georganiseerd.
Die aandacht voor Europese 'modellen' hangt samen met de
behoefte van Brazilië minder eenzijdig georiënteerd te zijn op de
USA. Men wil ook minder afhankelijkheid van de dollar als
basisvaluta. Om die reden volgt men nauwgezet de eurocrisis.
Voortdurend werd mij gevraagd naar de achtergronden en de
perspectieven: 'gaat men er doorheen komen?'
Ingedut en zelfvoldaan
Van groot belang is dat met de regering-Monti het vertrouwen dat
Italië 'gered' is sterk is toegenomen. De Griekse situatie hangt
vooral van de vraag af of de Grieken zelf nog wel verder willen. De
Brazilianen kijken als vanouds naar Zuid-Europese ontwikkelingen,
maar nu ook sterk naar Duitsland en de andere succesvolle
'Rijnlandse' staten in Europa. Zij voelen zich steeds meer verwant
met de open samenlevingen, civil society en economie van ons
model.
Voor Nederland is dit een wezenlijk signaal. Wij zijn toch wat
ingedut en zelfvoldaan geworden. De dynamiek in Brazilië met zijn
belangstelling voor een economie en samenleving naar open, Europees
model zou ons moeten inspireren. En ook zorgen maken, want hun
dynamiek en optimisme steekt af tegenover de traagheid hier.
Het is daarom er goed dat mijn universiteit niet alleen met de
LSE of Bocconi intensieve relaties onderhoudt, maar ook met de
Fundaçao. Het is inspirerend naar beide kanten en het port ook op.
Hun visie op de emancipatie en dynamiek via het voluit inzetten op
onderwijs is ons bovendien niet vreemd. In ons land zijn zowel de
VU, de UvT als de Erasmus Universiteit en allerlei andere
kennisinstellingen ontstaan vanuit diezelfde gedrevenheid. Als we
daar via Brazilië weer iets van terugwinnen is dat zeer de moeite
waard."