• A
  • A
  • Ingreep kabinet in HO-bestel

    - Universiteit en hogeschool moeten zich richten op voltijdse studies. Deeltijd-aanbod wordt geprivatiseerd. Dat levert een bezuiniging van €300 miljoen op.

    Het was in het rapport-Veerman noch in de Strategische Agenda van Zijlstra te vinden. Niettemin wil het kabinet een grote wijziging aanbrengen in het stelsel van hoger onderwijs. Het deeltijdse HO-aanbod van de universiteiten en hogescholen zal niet meer publiek gefinancieerd worden. Het upgraden en bijspijkeren van het opleidingsniveau van burgers moet voortaan door henzelf of sociale partners bekostigd worden.

    Ongelovige reacties

    Daarmee legt OCW voor de zware 'tussenbalans' van de begroting, die de coalitie de komende weken gaat uitvoeren, een concrete bezuiniging op tafel. Deze ingreep zou zo'n €300 mln op kunnen leveren, zo rekenen Financiën en OCW voor. Een belangrijk aspect is bovendien dat het geen aantasting of inperking hoeft te zijn van kwaliteit en investeringen in de voltijdse opleidingen aan hogeschool en universiteit.  

    ScienceGuide verneemt dat in de kring van ingewijden van deze maatregel met ongeloof is gereageerd toen de eerste berichten hierover binnen kwamen bij de grote organisaties van academisch en professioneel onderwijs. Voor een stevig beleid van Leven Lang Leren bevordering lijkt de ingreep een ernstige tegenvaller. Tevens vraagt men zich af welke gevolgen dit zal hebben voor het stimuleren van de aanwas van meer leraren, mensen in de zorg en andere maatschappelijke tekortvakken.

    De opbrengst van zo'n €300 mln zal niet evenredig verdeeld worden over HBO en WO. Vanwege het aanzienlijke aanbod in deeltijd bij de hogescholen zal het HBO moeten rekenen op een bezuiniging van ongeveer €250 mln, terwijl de universiteiten zo'n €50 mln kwijt zouden raken.

    Wie heeft dit bedacht?

    Waar de gedachte van deze ingreep in het HO-bestel vandaan komt? Precies een jaar geleden stelde de Nederlandse Raad voor Training en Opleiding, dat de overheid op dit terrein aanzienlijke besparingen kan realiseren. "Private instellingen zijn uitstekend in staat maatwerkopleidingen te bieden aan werkenden, ook als dit gaat om Bachelor en Master opleidingen. Daarbij spelen zij in op de leer- en opleidingswensen van volwassenen en leveren zij een belangrijke bijdrage aan Leven Lang Leren en de wens van de vakorganisaties en werkgeversorganisaties tot het bevorderen van de zogenaamde 'employability van werknemers."

    De private opleiders in deze Raad zagen toen al "voor de overheid mogelijkheden om te besparen op (post-initieel) hoger onderwijs. Zo zou de overheid er voor kunnen kiezen om deeltijd hoger onderwijs niet langer te bekostigen. Als hiertoe besloten wordt, dan levert dit een structurele besparing op voor de belastingbetaler van € 0,5 miljard per jaar."

    De Raad bepleitte dat het deeltijd-HO aan zijn leden, de niet-bekostigden, overgelaten wordt. Men wilde daar met het kabinet ook wel een convenant over sluiten. Pikant: lid van deze lobby zijn ook hogescholen die commercieel deeltijdaanbod verzorgen, zoals Avansplus en ook het taalcentrum van de VU en de UM.

    Vanuit de HO-koepels werd vorig jaar nog wat meewarig gereageerd op deze voorzet. "Laten we maar eens zien dat wij als land op het niveau van onze buurlanden weten te komen, of nog beter, de ambitie durven te kiezen om hier op het niveau van de Scandinavische landen te komen," zei de HBO-raad bijvoorbeeld. Om dit waar te maken "moeten we allemaal ons erg inspannen, dat is wel duidelijk. Daar moeten ook de niet-bekostigden aan mee doen, graag zelfs. In plaats dat zij dit te kleine taartje van Leven Lang Leren nog weer herverdelen, kunnen we beter een grotere taart bakken." 

    Krijgt HO de opbrengst straks terug? 

    De vraag die snel op tafel zal komen is: 'Vloeit de opbrengst van de ingreep niet terug naar het HO om de kwaliteit te versbeteren?' Dit was in het regeerakkoord namelijk de hoofdlijn bij de herschikkingen die binnen de OCW-begroting werden aangebracht.

    "Bij die 18 miljard staat onderwijs er buiten. Er wordt niet bezuinigd op het onderwijs om dat bedrag te halen," onderstreepte minister De Jager tijdens zijn gastcollege bij Avans. "De onderwijsspecialisten wilden bij die '0' bij de bezuinigingen niettemin op verschillende posten wel extra uitgaven realiseren. Dat kon ook, vond ik. Zij hebben daar zelf de ruimte voor gemaakt. Die collegegeldmaatregel voor langstudeerders hebben ze zelf bedacht, zodat er op andere posten meer geïnvesteerd kon worden."

    Aangezien bij de nu voorliggende ingreep in het deeltijd-aanbod echter geen verschuiving van uitgaven, maar beëindiging van bekostiging aan de orde zal zijn, mag verwacht worden dat de opbrengst hiervan niet terugvloeit naar (de rest van) het hoger onderwijs. Het zou de bijdrage vanuit OCW zijn aan het aanvullende pakket van bezuiniging, dat het kabinet de komende weken moet invullen.

    Nebenbei de langstudeerboete 

    Voor staatssecretaris Zijlstra heeft deze besparing nog een plezierig neveneffect. Dit lost meteen een netelig probleem bij de langstudeerboete op. De deeltijdstudenten zullen daar voortaan helemaal buiten vallen: zij schrijven zich immers straks in voor niet-bekostigd HO-aanbod en betalen een kostendekkend collegegeld.

    "Ik zou niet willen dat deeltijdstudenten in disproportionele mate worden getroffen door de langstudeerdersmaatregel," zei de bewindsman tegen de hierover zeer kritische Eerste Kamer. Dat maakt hij via een heel aparte omweg nu dus feitelijk wel waar. 


    Gerelateerd nieuws:
    18 september  Good politics versus bad economics
    17 september  Groen HO levert in
    11 september  Ruimtevaart in de lift
    2 september  Impuls voor innovatief MBO
    28 augustus  Slechte modellen, slecht beleid
    28 augustus  Bussemakers staanplaats