Het was in het rapport-Veerman noch in de Strategische Agenda
van Zijlstra te vinden. Niettemin wil het kabinet een grote
wijziging aanbrengen in het stelsel van hoger onderwijs. Het
deeltijdse HO-aanbod van de universiteiten en hogescholen zal niet
meer publiek gefinancieerd worden. Het upgraden en bijspijkeren van
het opleidingsniveau van burgers moet voortaan door henzelf of
sociale partners bekostigd worden.
Ongelovige reacties
Daarmee legt OCW voor de zware 'tussenbalans' van de
begroting, die de coalitie de komende weken gaat uitvoeren,
een concrete bezuiniging op tafel. Deze ingreep zou zo'n €300 mln
op kunnen leveren, zo rekenen Financiën en OCW voor. Een
belangrijk aspect is bovendien dat het geen aantasting of inperking
hoeft te zijn van kwaliteit en investeringen in de voltijdse
opleidingen aan hogeschool en universiteit.
ScienceGuide verneemt dat in de kring van ingewijden
van deze maatregel met ongeloof is gereageerd toen de eerste
berichten hierover binnen kwamen bij de grote organisaties van
academisch en professioneel onderwijs. Voor een stevig beleid van
Leven Lang Leren bevordering lijkt de ingreep een ernstige
tegenvaller. Tevens vraagt men zich af welke gevolgen dit
zal hebben voor het stimuleren van de aanwas van meer leraren,
mensen in de zorg en andere maatschappelijke tekortvakken.
De opbrengst van zo'n €300 mln zal niet evenredig verdeeld
worden over HBO en WO. Vanwege het aanzienlijke aanbod in deeltijd
bij de hogescholen zal het HBO moeten rekenen op een bezuiniging
van ongeveer €250 mln, terwijl de universiteiten zo'n €50 mln
kwijt zouden raken.
Wie heeft dit bedacht?
Waar de gedachte van deze ingreep in het HO-bestel vandaan komt?
Precies een jaar geleden stelde de Nederlandse Raad voor Training
en Opleiding, dat de overheid op dit terrein aanzienlijke besparingen kan realiseren. "Private
instellingen zijn uitstekend in staat maatwerkopleidingen te bieden
aan werkenden, ook als dit gaat om Bachelor en Master opleidingen.
Daarbij spelen zij in op de leer- en opleidingswensen van
volwassenen en leveren zij een belangrijke bijdrage aan Leven Lang
Leren en de wens van de vakorganisaties en werkgeversorganisaties
tot het bevorderen van de zogenaamde 'employability van
werknemers."
De private opleiders in deze Raad zagen toen al "voor de
overheid mogelijkheden om te besparen op (post-initieel) hoger
onderwijs. Zo zou de overheid er voor kunnen kiezen om deeltijd
hoger onderwijs niet langer te bekostigen. Als hiertoe besloten
wordt, dan levert dit een structurele besparing op voor de
belastingbetaler van € 0,5 miljard per jaar."
De Raad bepleitte dat het deeltijd-HO aan zijn leden, de
niet-bekostigden, overgelaten wordt. Men wilde daar met het kabinet
ook wel een convenant over sluiten. Pikant: lid van deze lobby zijn
ook hogescholen die commercieel deeltijdaanbod verzorgen, zoals
Avansplus en ook het taalcentrum van de VU en de UM.
Vanuit de HO-koepels werd vorig jaar nog wat meewarig gereageerd op deze voorzet.
"Laten we maar eens zien dat wij als land op het niveau van onze
buurlanden weten te komen, of nog beter, de ambitie durven te
kiezen om hier op het niveau van de Scandinavische landen te
komen," zei de HBO-raad bijvoorbeeld. Om dit waar te maken
"moeten we allemaal ons erg inspannen, dat is wel duidelijk. Daar
moeten ook de niet-bekostigden aan mee doen, graag zelfs. In plaats
dat zij dit te kleine taartje van Leven Lang Leren nog
weer herverdelen, kunnen we beter een grotere taart
bakken."
Krijgt HO de opbrengst straks terug?
De vraag die snel op tafel zal komen is: 'Vloeit de opbrengst
van de ingreep niet terug naar het HO om de kwaliteit te
versbeteren?' Dit was in het regeerakkoord namelijk de hoofdlijn
bij de herschikkingen die binnen de OCW-begroting werden
aangebracht.
"Bij die 18 miljard staat onderwijs er buiten. Er wordt niet
bezuinigd op het onderwijs om dat bedrag te halen," onderstreepte
minister De Jager tijdens zijn gastcollege bij Avans. "De
onderwijsspecialisten wilden bij die '0' bij de bezuinigingen
niettemin op verschillende posten wel extra uitgaven realiseren.
Dat kon ook, vond ik. Zij hebben daar zelf de ruimte voor gemaakt.
Die collegegeldmaatregel voor langstudeerders hebben ze zelf
bedacht, zodat er op andere posten meer geïnvesteerd kon
worden."
Aangezien bij de nu voorliggende ingreep in het deeltijd-aanbod
echter geen verschuiving van uitgaven, maar beëindiging van
bekostiging aan de orde zal zijn, mag verwacht worden dat de
opbrengst hiervan niet terugvloeit naar (de rest van) het hoger
onderwijs. Het zou de bijdrage vanuit OCW zijn aan het aanvullende
pakket van bezuiniging, dat het kabinet de komende weken moet
invullen.
Nebenbei de langstudeerboete
Voor staatssecretaris Zijlstra heeft deze besparing nog een
plezierig neveneffect. Dit lost meteen een netelig probleem bij de langstudeerboete op. De
deeltijdstudenten zullen daar voortaan helemaal buiten vallen: zij
schrijven zich immers straks in voor niet-bekostigd HO-aanbod en
betalen een kostendekkend collegegeld.
"Ik zou niet willen dat deeltijdstudenten in disproportionele
mate worden getroffen door de langstudeerdersmaatregel," zei de
bewindsman tegen de hierover zeer kritische Eerste Kamer. Dat maakt
hij via een heel aparte omweg nu dus feitelijk wel waar.