• A
  • A
  • Kabinet, maak nu miljardenhefboom voor kennis

    - Yvonne van Rooy (UU) stelt voor het “zeer bescheiden budget” van de topsectoren creatief in te zetten “als matching voor voorstellen in Brussel. Alleen zo kunnen we daarmee een multiplier-effect creëren,” een hefboom die ons land fors kan laten oogsten. “De achterstand is hier nu al zo’n €1 miljard”, zegt Robbert Dijkgraaf.

    Bij het afscheid van AWT-voorzitter Joop Sistermans zette de Utrechtse collegevoorzitter haar visie uiteen op de kansen en bedreigingen die de kennissector op zich af ziet komen. Daarbij gaf zij een zeer scherpe boodschap. Zo viel haar op, dat ons land op allerlei punten zeer hoog scoort, maar de consequenties daarvan niet lijken door te dringen.

    Daar wringt de schoen

    "Hoe is het mogelijk, zo vraagt de THES zich af, dat een klein land als Nederland 12 universiteiten heeft bij de top 200 in de wereld? Het zijn niet alleen de Britten die de Nederlandse universiteiten hoog aanslaan. Uit de laatste Innovation Scoreboard - de jaarlijkse monitor van de Europese Unie over het innovatievermogen van de lidstaten  - scoort Nederland op 1 als het gaat om een 'open en excellent researchsystem' ."

    "Maar uit diezelfde monitor blijkt ook dat Nederland niet bij de Innovatiekopgroep hoort. Dat zijn de Nordics en Duitsland. Landen die allemaal de Lissabon-norm van 3% BNP voor R&D wel halen of er - zoals Duitsland  - dicht in de buurt zijn. Landen ook met een hoog niveau van bedrijfsinvesteringen in onderzoek en ontwikkeling. En ook daar wringt de schoen in ons land. Nederland verkeert in de onderste regionen van de Europese Unie op de parameter private R&D-uitgaven, een buitengewoon zorgelijk punt."

    70% van de economie gemist

    Ook bij het durven kiezen en volhouden van een strategie voor het kennisbeleid ziet Van Rooy een gebrek aan 'ugency' en volharding. Zij wees op de impact van Sistermans' rapport Backing winners  uit 2003. "Dat viel toen nog bij EZ op dorre grond. Maar het Innovatieplatform dat inmiddels was opgericht zag er wel heil in. De sleutelgebieden-aanpak was een eerste aanzet om keuzes te maken. Het huidige kabinet heeft die koers vervolgd, ook al zijn 10 topsectoren wel wat veel van het goede en kunnen cynici gemakkelijk beweren dat er dus niet echt gekozen wordt."

    KNAW President Robbert Dijkgraaf pakte dit punt direct op in zijn rede bij het afscheid van Sistermans. Hij wees er in scherpe bewoordingen op dat de topsectoren essentiële aspecten missen: de 'grand challenges' van de Horizon 2020 strategie waarin Europa gaat investeren en de dienstensector van onze economie. "70% van onze economie zit dus niet in de topsectoren."

    Dat heeft ertoe volgens Van Rooy geleid, dat er geen werkelijk ambitieus beleid tot stand is gekomen. "Ondanks KIA's, de ontwikkeling van de Kennisinvesteringsquote, tal van waardevolle ATW-adviezen, Kamerbreed aanvaarde moties om bij de top 5 van kenniseconomieën te behoren [de motie-Hamer red.] zijn het vooral enthousiaste beleidsvoornemens die zich niet vertalen in voldoende financieel commitment, althans niet voldoende om onze concurrenten bij te houden."

    Hogere ambitie, Duits voorbeeld

    Bij het afscheid van Sistermans had even daarvoor staatssecretaris Zijlstra al gezegd, dat hij de denklijnen van de AWT mooi vond, maar "uw ambitie ligt wat hoger dan wij kunnen waarmaken qua investeringen." Scherp wees Van Rooy vervolgens op een zeer verschillend beleid en een voorbeeld van een andere strategische benadering. Die levert meteen een tip op voor Kamerleden en bedrijven die verder willen kijken dan hun neus lang is.

    "In dit opzicht moeten wij ons spiegelen aan Duitsland  dat én financieel solide is én stevig in kennis investeert. Bezoeken aan Duitsland kunnen leerzaam zijn en bijdragen aan de sense of urgency. Dat geldt voor met Vaste Kamercommissies om kennis te nemen van de Excellenzinitiative, maar ook voor bedrijfsleven delegaties om zicht te krijgen op het hoge niveau aan bedrijfs R&D."

    Ook Dijkgraaf pakte dit punt op. "Het niveau van de investeringen blijft ver achter bij de noodzaak. De achterstand is in dit opzicht nu al zo'n €1 miljard. Het ministerie van EL&I schetst over de komende periode een positief beeld, er zou in 2015 €700 miljoen meer ter beschikking komen. Dat is een 'best case scenario', op zijn best. Wij zien signalen van gelijkblijvend en zelfs dalende effectieve onderzoeksfinanciering."

    Schep een multiplier via een hefboom

    Van Rooy wilde het bij deze vaststellingen niet laten, want "het is zaak ook pragmatisch te zijn." In Europa wordt wel stevig geïnvesteerd in kennis en het is van belang dat ons land daar optimaal op in weet te steken. Ze gaf aan dat dat ook wel moet, want "om van de Topsectoren met een zeer bescheiden budget een succes te maken, is er m.i één route die succesvol kan zijn en dat is de Brusselse route. De Europese Commissie laat met Horizon 2020 zien dat het haar ernst is om stevig te investeren in de kenniseconomie. Voor de komende jaren is een budget van 80 miljard uitgetrokken. Geen klein bier."

    Die route naar succes is niet eenvoudig geplaveid, "ondanks de goede record van Nederland bij de voorgaande kaderprogramma's." Wil ons land 'scoren' moeten de kennisinstellingen en bedrijven "voor de Europese programma's  middelen voor matching meebrengen. Met de forse bezuinigingsdruk die de universiteiten ervaren, en voor veel bedrijven geldt hetzelfde, zijn die middelen er niet." Dit maakt vindingrijk.

    Van Rooy stelt daarom voor het "zeer bescheiden budget" van de topsectoren zeer gericht in te zetten, als hefboom voor de grote bedragen vanuit Europa. "Daarom dient het EL&I-budget voor de topsectoren zo ingezet te worden dat het als matching kan dienen voor bedrijven en universiteiten die in het kader van een topsector samen voorstellen in Brussel indienen. Alleen zo kunnen we met het topsectorenbudget een multiplier-effect creëren."

    "Dat vraagt een slimme follow up van de innovatiecontracten waarbij prioriteit gegeven wordt aan voorstellen die gericht zijn op participatie in Horizon 2020. Op deze manier draagt Nederland substantieel bij aan de Europese kennisbasis, maar kan het ook oogsten!" (De publiek gemaakte inzet van EL&I en OCW op dit punt leest u hier.)

    Meer dan een rinkelende bel

    Robbert Dijkgraaf viel Van Rooy bij en onderstreepte, dat "er geen reëel alternatief is voor kennis als grondslag van de economie, wereldwijd en ook voor Nederland niet. Het is geen vrijblijvende abstractie. Het deelnemen in en initiëren van de vitale netwerken voor de kenniseconomie zijn niet vrijblijvend."

    "Slimme combinaties van generieke en specifieke acties zijn in het beleid noodzakelijk. Als daarom gesproken wordt over het adagium van 'kennis, kunde, kassa', dan moet die laatste meer inhouden dan steeds dezelfde rinkelende bel. De kenniseconomie heeft misschien geen vijanden, maar heeft hij ook vrienden?"


    Gerelateerd nieuws:
    19 september  Forza Italia!
    16 september  Nederland consolideert hoogvlakte
    12 september  Marswagen beklimt berg
    12 september  India volgt Nederland op
    10 september  Juncker instrueert zijn team
    9 september  Feiten voor beleid