Het congres van GroenLinks heeft de lijn van deze partij ten
aanzien van de toekomst van de studiefinanciering fundamenteel
bijgesteld. De paars-plus coalitie voor een sociaal leenstelsel
lijkt in duigen, nu GL de partners van VVD, PvdA en D66
op dit punt terzijde schuift. Na de diepe twijfel bij de PvdA op dit punt sinds enige weken lijkt alleen
D66 nog onverkort voor een sociaal leenstelsel. Voortschrijdend
inzicht
"Dit soort voortschrijdend inzicht kunnen wij alleen maar
toejuichen," zegt HO- en SF-specialist in de Tweede Kamer namens de
SP, Jasper van Dijk, tegen ScienceGuide. Hij telt net als
alle andere kenners op dit terrein inmiddels zijn
knopen. De leden van de GroenLinks hebben namelijk hun
verkiezingsprogramma uit 2010 feitelijk ingetrokken en eisen nu een
'studietax' als alternatief voor de huidige studiefinanciering.
Hier zal zeker de VVD weinig of niets voor voelen, maar ook D66 zal
het als onderscheidend punt ter profilering van electoraal
concurrent GroenLinks niet snel overnemen.
Voor de SP is nog een tweede aspect van belang hier: het links
blok met GL en PvdA kent op het punt van het hoger onderwijs en de
SF nu liefst drie opvattingen tegelijk: sociaal leenstelsel (PvdA
met toenemende reserves en onrust), behoud SF (SP) en studietax
(GL). Die verdeeldheid biedt niet alleen obstakels, maar ook
mogelijkheden.
VVD in isolement
Binnen de regeringscoalitie is alleen de VVD nog pleitbezorger
van een leenstelsel. Gedoogpartner PVV voelt er niets voor en het
CDA heeft in de formatie zo'n bijstelling van de SF weten te
beperken tot de masterfase. Door de schuldencrisis zijn velen - ook
internationaal - inmiddels veel kritischer gaan denken over het ongeremd
garanderen van leningen en schulden maken door burgers met steun
van de belastingbetaler. Studenten merken dat een studieschuld nu
al een grote belemmering gaat vormen op bijvoorbeeld de
woningmarkt. Zo raken de hypergevoelige dossiers van het H-woord en
het HO elkaar ineens.
Net op dat moment wil het kabinet de VVD-wens van een sociaal
leenstelsel voor de masterfase toch doorvoeren. Jasper van Dijk
zegt tegen ScienceGuide met enig gevoel voor
understatement dat dit "komt op een buitengewoon ongelukkig moment.
Door de schuldencrisis hebben banken geen trek meer in studenten
met hoge schulden. Een hypotheek wordt steeds moeilijker
verkrijgbaar."
Ook bedrijfsleven faliekant tegen
Daar bovenop komt de zorg van juist het bedrijfsleven en de
boegbeelden van de topsectoren van Verhagen, dat zo'n extra
stimulans tot studieschulden juist de bèta-tech studenten
onevenredig gaat treffen en zo het tekort aan zulk talent een
ongewenste impuls gaat leveren. "Door de aangekondigde maatregelen
van Zijlstra dreigen deze studies nu minder aantrekkelijk te
worden. Als Zijlstra jongeren wil uitdagen om een studie te kiezen
met perspectief dan zal hij dit moeten doen op basis van kwaliteit
en door studies die er toe doen goedkoper te maken en niet juist
duurder. Als de overheid hier niet snel mee aan de slag gaat,
dreigt het onlangs ingevoerde topsectorenbeleid te mislukken," foetert bijvoorbeeld het Koninklijk Genootschap
van Ingenieurs.
FME-voorzitter Jan Kamminga heeft Verhagen zelfs al eerder
expliciet aangeraden het voorbeeld van zijn Europese geestverwant
Angela Merkel te volgen. "Terwijl in Nederland de
studiefinanciering wordt ingeperkt en de collegegelden worden
verhoogd, komen er in Duitsland extra beurzen voor studenten die
excellent presteren. Die beurzen stellen deze knappe koppen in
staat zich volledig aan hun studie en onderzoek te wijden; met zo'n
beurs hoeft een bijbaantje immers niet meer."
"Bij de recente verkiezingen hebben in diverse deelstaten
partijen gewonnen die afschaffing van het collegegeld hoog in het
vaandel hebben staan. Het klinkt mij als muziek in de oren. Laten
we in Nederland het collegegeld afschaffen voor alle aan
economische groei relateerde studies, in elk geval de bèta-studies.
Dat kan een enorme stimulans zijn voor het beperken van de
schaarste aan arbeid en aan talent. Want een structureel tekort aan
goed opgeleid personeel zal de komende jaren (mogelijk decennia)
onze grootste zorg zijn."
Onverwacht krediet voor Verhagen?
Ook de SP vestigt nu haar hoop op het CDA. Deze partij wil
vanuit de coalitie via hervormingen de economie nieuw elan geven en
niet gedwongen worden tot kaalslag-bezuinigingen die de groei en
daarmee de tekortreductie zouden ondermijnen. Dat is ook het
indringend advies dat ons land krijgt vanuit het IMF, de OECD en
andere internationale economendenktanks. Jasper van Dijk reikt
daarom nu openlijk de hand naar Maxime Verhagen en zijn
partijgenoten. Onderdeel van die hervormingen moet immers een
impuls zijn voor investeringen in de kenniseconomie, zo
onderstreept hij.
"Nu heeft het CDA verklaard 'geen heilige huisjes' te hebben in
de aanloop naar de nieuwe bezuinigingsronde. Dat klinkt
hoopgevend," onderstreept hij. Volgens de SP zou dat loslaten
van heilige huisjes zeker moeten gelden voor de SF en de
gedachte dat jongeren daarin meer in plaats van minder
schulden zouden moet gaan maken.
"Mijn suggestie aan Verhagen is daarom de volgende: schrap het
leenstelsel voor de masterfase. Ruil zo'n bezuiniging in voor een
eerlijke aanpak van de hypotheekrente aftrek." Als kennisminister
zou de vice-premier op EL&I daar bij velen krediet mee krijgen,
vermoedt Van Dijk bovendien. "In studentenkringen zal men niet
gauw uitgepraat raken over 'die dag in 2012' waarop het CDA weer
koos voor studenten en ook de kenniseconomie nieuw leven werd
ingeblazen."