Het is een publiek geheim dat in het Catshuis het afschaffen van
de studiefinanciering besproken wordt. Verkiezingsbeloftes zijn er
immers om gebroken te worden en ondanks toezeggingen van de PVV en
het CDA om de studiefinanciering in zijn geheel te behouden, wordt
de beurs voor masterstudenten afgeschaft.
Student als kille rekenmachine
Nu de kopstukken van de regering al een paar weken in het
Catshuis verblijven kon het niet lang meer duren: het Centraal
Planbureau publiceerde onlangs een rapport over de vervanging van
de basisbeurs voor bachelorstudenten door een
leenstelsel.
Geen wonder dat het CPB erbij moest komen om het
bezuinigingsvraagstuk in een enkele formule samen te vatten.
Men heeft immers rechtvaardiging nodig om verkiezingsbeloftes te
breken. Helaas vergaten de economen van het CPB dat
studiefinanciering en de toegankelijkheid van het hoger onderwijs
over menselijke keuzes gaan en niet alles te herleiden is tot
economie.
Een van de vele aanames van het Planbureau is dat studenten
feilloos inschatten hoeveel ze later extra gaan verdienen. Een
hoger salaris is volgens het CPB namelijk de enige motivatie die studenten hebben om te beginnen aan een
studie.
Op die manier versimpelt het CPB het afschaffen van de
studiefinanciering tot een zogenaamdintertemporeel
verdelingsvraagstuken worden studenten neergezet als kille
rekenmachines die alleen bezig zijn met het optimaliseren van hun
toekomstig salarisstrookje. Buiten beschouwing wordt gelaten dat
veel studies maatschappelijk wenselijk zijn, maar financieel gezien
niet veel opleveren.
Leenstelsel is niet 'neutraal'
Te denken valt aan studies die opleiden tot een beroep in de
zorg of het onderwijs. Het maatschappelijk nut van een hoog
opgeleide bevolking (lagere criminaliteit, betere gezondheid en
meer innovatie) is niet gekwantificeerd en wordt dus ook niet
meegenomen in de berekening.
Sommige aannames kunnen helpen om inzicht te krijgen onder welke
omstandigheden belastingen of subsidies 'optimaal', 'efficiënt' of
bijvoorbeeld 'fiscaal neutraal' zijn. Het is echter zorgelijk hoe
die termen gebruikt worden in het publieke debat over het hoger
onderwijs en alle andere publieke taken die ter discussie
staan.
Het is teleurstellend dat een onafhankelijk maatschappelijk
instituut als het CPB beweert dat een leenstelsel 'neutraal' is,
omdat dan in de politiek de indruk van wetenschappelijke
onomstotelijkheid ontstaat. Maar wat deze economen bedoelen met
efficiënt of neutraal is heel wat anders dan wat politici
verstaan.
Bezuiniging zonder enige nuance
De auteurs van het rapport erkennen dat de wereld en deze
vraagstukken 'met onzekerheden zijn omgeven'. Maar we vragen ons af
of de auteurs begrijpen dat voor die 'onzekerheden' geen ruimte
lijkt te bestaan in het politieke debat. Begrijpen de auteurs van
het rapport dat deze notitie door politici misbruikt zal worden om
een bezuiniging zonder enige nuance te rechtvaardigen?
Studenten willen graag een goede discussie over
onderwijshervormingen, net zoals ze verwachten dat hun ouders
bereid zijn om te praten over de hypotheekrenteaftrek en
gezondheidszorg. Maar ze willen ook een eerlijke kans om mee te
praten over een rechtvaardig en sociaal stelsel en zullen
kortzichtige bezuinigingen niet zomaar accepteren. Ze willen
meepraten over een stelsel gebaseerd op meer dan één formule.
1)
Anders krijgen de onderhandelaars in het Catshuis wel heel
makkelijk een botte bijl in handen om verder op het hoger onderwijs
in te hakken. Als zij er al uit komen.
Pascal ten Have is voorzitter van de Landelijke Studenten
Vakbond (LSVb)
1) De oplettende lezer heeft natuurlijk al de scherpzinnige
voorstellen van prof. Lex Borghans (UM en Onderwijsraad) bekeken, zoals
die op ScienceGuide gepresenteerd werden met precieze
doorberekeningen.
2) U leest hier de CPB notitie.