• A
  • A
  • Moet kennisbeleid bloeden?

    - Barroso en Van Rompuy dringen er op aan dat Nederland slim saneert “door de uitgaven op gebieden die van rechtstreeks belang zijn voor de groei zoals onderzoek en innovatie, onderwijs en opleiding, te ontzien.” Wat is het actuele scenario van Rutte en de zijnen?

    De coalitie staat voor een schijnbaar hopeloze taak. Voor  zo'n €10 miljard versoberingen via de kaasschaaf aanbrengen levert te weinig te laat op en kan het gevaar van verergering van de recessie via Colijnachtig 'kapotsparen' oproepen. Dat is niet het slim saneren dat Verhagen voor ogen staat. De Duitse minister van Financiën Schäuble doet nu al het omgekeerde: hij verlaagt belastingen en investeert extra in kennis en onderwijs. Dat dempt de groeiterugval en vooral ook de werkloosheid die de publieke uitgaven alleen maar op zou jagen.

    Sterker nog: In Duitsland kon kennisminister Annette Schavan in december al bekend maken dat WO, HBO en KUO €400 mln extra krijgen om te investeren in de kwaliteit van de onderwijsprogramma's. Dit is de tweede ronde uit een extra pakket van €2 miljard om de sterke toestroom naar het HO op te vangen en niet ten koste te doen gaan van de intensiteit en kwaliteit van hun onderwijs en curricula.

    Europese top geeft Nederland dringend huiswerk

    Ook de woorden van EU-chef Barroso in gesprek met ScienceGuide geven aan, dat een beleid van saneren om te saneren niet de indruk van een doordachte en hoogwaardige visie zal weten te wekken, ook niet in Brussel en elders in de G20. Die woorden bouwen voort op het strenge advies van Van Rompuy en de financiële experts van de EU aan ons land. Zij dringen er zeer op aan dat Nederland onderwijs en kennis duidelijk ontziet bij de bezuinigingen.

    Ons land moet "ervoor zorgen dat het corrigeren van het buitensporig tekort houdbaar en groeivriendelijk is, door de uitgaven op gebieden die van rechtstreeks belang zijn voor de groei zoals onderzoek en innovatie, onderwijs en opleiding, te ontzien." De deeltijders in het HO zullen het met instemming en zorg lezen.

    Ook moet Nederland van Van Rompuy  "de arbeidsmarktparticipatie vergroten door de negatieve fiscale prikkels om te werken voor verdieners van een tweede inkomen te verminderen en maatregelen op te stellen om de meest kwetsbare groepen te ondersteunen en hen te helpen opnieuw de arbeidsmarkt te betreden." Bovendien moeten wij "innovatie, particuliere investeringen in O&O en nauwere banden tussen wetenschap en bedrijfsleven bevorderen door het geven van de juiste prikkels in het kader van het nieuwe bedrijfsleven beleid."

    Het besparingsmenu in het Catshuis

    Wat kan Rutte nu nog doen? En wat gaat hij doen? Voor het hoger onderwijs mag verwacht worden dat hervormingen diep gaan ingrijpen. De uitvoering van 'Veerman' en de prestatieafspraken bieden daar mooie aangrijpingspunten voor aan De Jager en Zijlstra. De voorziene ingreep in de HO-deeltijd is een voorproefje van de extra hervormingen binnen het bestel die het kabinet helpen de uitgaven structureel te reduceren. Deze voorzet geeft namelijk aan, dat OCW bereid is binnen het HO-bestel tot vergaande herschikkingen te komen, ook ver voorbij het rapport-Veerman.

    Het besparingsmenu van het kabinet  voor HO-hervormingen die ook op lange termijn de staatsschuld helpen reduceren zou de volgende componenten bevatten:

    1.)       Invoering sociaal leenstelsel SF

    Dit zou geschieden met een terugsluizen van ongeveer 30% van de opbrengst om de HO-profilering in de bekostiging in hoog tempo te verhogen van 7% naar bijvoorbeeld 25%. 'Veerman-ambitie' wordt zo beloond uit de beurs voor de student, die daar meer uitdaging, kwaliteit en intensiever HO voor terug krijgt. Hiermee is het verzet van het CDA tegen deze ingreep te overwinnen.

    2.)       Aanscherping sociale zekerheid voor de kennissector

    Het kabinet kan overwegen de langstudeerboete voort te zetten binnen de sociale zekerheid. Jongeren die als HO- en MBO-uitvallers op arbeidsmarkt komen, zouden een ongunstige positie in de sociale zekerheid gegeven kunnen worden. De samenleving hoeft niet op de draaien voor forse werkloosheidskosten van jong talent dat niet werkt en niet voldoende studiesucces wilde behalen. De impact hiervan op het HO-rendement kan weleens zeer aanzienlijk zijn in tijden van snel oplopende werkloosheid.

    3.)       Herinvoering van de kenniswerkersregeling van Balkenende IV

    Deze geste past bij de aanscherping onder punt twee als stimulans voor talent dat zich wel wil inzetten. Tevens helpt dit het verzet van het CDA tegen de 'SF-regeling' overwinnen.

    4.)       Taakverdeling en concentratie

    Deze zullen volgens het model van Deetman tijdens het kabinet Lubbers-I gekoppeld kunnen worden aan de implementatie van 'Veerman'. Het kabinet zou HBO en WO een lange termijn herschikking van het aanbod opleggen, waarvan zij een deel van de opbrengst (zo'n 30% bijvoorbeeld) kunnen 'terugverdienen' door deze zelf te implementeren. Dit biedt ook de mogelijkheid om de ergste schrik over de HO-deeltijd-ingreep te verzachten.

    Het WO wil toch al krimpen en zal daar nu direct aan gehouden worden. Het HBO krijgt de kans de overmaat aan niet goed afgestemd 'groei-aanbod' te saneren en door ook nog geld aan over te houden. De door De Jager in september al aangekondigde herijking van het geld voor de Academische Ziekenhuizen gaf reeds aan hoe ver de scenario's op dit terrein al klaar kunnen liggen. De omvang van de uitkomst van die herijking zal meteen een aardige indicatie zijn van het soort herschikking en concentratie dat het kabinet voor ogen staat.

    5.)       Enkele specifieke ingrepen in bestuurskosten

    Hiermee zouden zo'n €200 miljoen besparingen op lange termijn kunnen ontstaan. Naar voorbeeld van Inholland zou alle HO-instellingen opgelegd worden 20% te besparen op hun beleidskosten. In demografische krimpregio's kan een versnelde aanpassing van het HO-aanbod worden doorgezet, inclusief fusies van HBO- en WO-instellingen tot nieuwe kennisclusters.

    Opbrengst en contrapunt

    Volledige uitvoering van een menu als deze vijf punten levert ruim €2 miljard op die het kabinet zou kunnen besparen voor de langere termijn, zowel door directe ingrepen als via hervormingen. Hiervan zit ongeveer €1,5 miljard in de SF, enkele honderden miljoenen in taakverdeling, zo'n €200 miljoen in de specifieke ingrepen en p.m. in de sociale zekerheid.

    Als contrapunt zou het kabinet extra gerichte investeringen kunnen doen in toptalent.  Ook zou de gedachte van UU-voorzitter Van Rooy over de slimme inzet van matchinggelden in Brussel een forse extra impuls kunnen opleveren zonder dat OCW en EL&I extra uitgaven moeten doen. Bovendien sluit dit sterk aan op de oproepen van Barroso en Van Rompuy tot een krachtiger inzet op kennis en innovatie door ons land. 

    Bezuinigingen op 2e/3e studies en het Huygensprogramma en dergelijk toptalentstimulansen zouden teruggedraaid kunnen worden als signaal van inzet tegen zesjescultuur en voor excellentie en ambitie (kosten zo'n €50 miljoen). Zo'n signaal van ambitie en 'drive' is bovendien precies wat vele studenten bepleiten, zo laat recent PBT onderzoek zien. Het zo voor een deel terugsluizen van de besparingen via investeringen zou een omvang hebben van €250 miljoen via SF, 30% van de opbrengst via taakverdeling en €50 miljoen via gerichte talentstimulering.

    Visie vanuit regeringspartij CDA

    De financiële en pensioenen specialist van regeringsfractie CDA, Pieter Omtzigt, schetst in zijn meest recente column op ScienceGuide de context voor de aanpak die de coalitie de komende weken zal moeten invullen. "De komende weken zal het regeerakkoord daarom fors worden bijgesteld in een Catshuissessie. Waarom zo'n haast? Nou, Nederland heeft het vertrouwen van de financiële markten. Dat is wel zo fijn als je €400 miljard schuld hebt. Daardoor betaalt ons een ongekend lage rente op die schuldenlast van minder dan 3%.

    Zouden we dat vertrouwen verliezen, betaal je zo 1% of 2% extra rente, inderdaad €4 tot €8 miljard. Extra, per jaar. Geld dat dus niet kan gaan naar scholen, hoger onderwijs, onderzoek en evenmin aan ziekenhuizen, maar naar uitlenende banken. Dat vind ik geen briljant idee.

    Nog een reden om nu snel duidelijkheid te geven is, dat Nederland nogal streng is geweest voor andere landen. Ook voor collega lidstaten in de EU die het heel zwaar hebben zoals Griekenland. Je kunt dan niet zomaar zeggen: 'maar wij nu even niet'.

    Want Nederland bevindt zich in de oncomfortabele positie dat het tekort blijft hangen op 5%, terwijl andere landen het tekort wel weten terug te dringen. Zo lijkt het Duitsland te gaan lukken om de begroting ongeveer in evenwicht te krijgen, midden in een crisisperiode. En wij trekken ons graag aan Duitsland op en terecht."


    Gerelateerd nieuws:
    17 november  Kabinet maant Senaat tot haast
    13 november  40 punten over studievoorschot
    13 november  Rumspringa voor de leraar
    11 november  WO studieschuld wordt afbetaalprobleem
    3 november  Jet Deetman
    3 november  Minister Pijlman (D66)?