De stevige ingreep in het HO-bestel komt niet als een
verrassing. ScienceGuide publiceerde enkele weken terug al
dat deze maatregel van het kabinet aanstaande was.
Vandaag stemde ook de ministerraad in met de plannen die met name
bij sommige grote HBO-instellingen zeer zware gevolgen gaat hebben.
Geen budgetwijziging
ScienceGuide rekende al voor dat met name Fontys en de
HvA de maatregel zwaar gaan voelen. Bovendien zijn de
lerarenopleidingen, een tekortsector, de grootste verliezers bij
deeltijdprivatisering. Dat laatste wil het kabinet gaan ondervangen
met een beurzensysteem, zo laten de bewindslieden in een eerste
reactie weten.
"Deeltijdstudenten in de sectoren met een bijzonder
maatschappelijk en economisch belang, zoals onderwijs, zorg en de
topsectoren, krijgen een beurs. Daarmee kunnen zij zich inschrijven
bij de instelling met het beste aanbod." Met die maatregel
verandert er volgens het kabinet dan ook niets in het budget. "Het
geld dat nu aan bekostiging wordt besteed, wordt dan uitgekeerd in
beurzen."
Deze ingreep van het kabinet is dan ook geen netto bezuiniging
maar een fundamentele stelselhervorming zoals het hoger onderwijs
deze sinds de invoering van de WHW niet meer heeft gekend.
Leerrechten terug in beleid
Binnen het deeltijdonderwijs van HBO en WO worden door deze
ingreep twee van de meest omstreden beleidsconcepten tegelijkertijd
ingevoerd. Namelijk een open bestel van alleen geprivatiseerd
aanbod en het concept van de leerrechten, zoals dit in de jaren '80 door
Roel In 't Veld werd ontwikkeld voor minister Deetman en
enkele jaren geleden door staatssecretaris Nijs en haar opvolger
Mark Rutte opnieuw op de agenda werd gezet.
De Nederlandse Raad voor Training en Opleiding (NRTO), de koepel
van de particuliere deeltijdsector, is verheugd met de
regeringsplannen. "De staatssecretaris stimuleert met dit voorstel
dat aanbieders in zowel bekostigd als privaat onderwijs - binnen de
eisen die verbonden zijn aan erkend Hoger Onderwjis - zorgen voor
een toegankelijk, flexibel en kwalitatief goed aanbod van
deeltijdopleidingen dat aansluit op de wensen van de
deelnemers."
Meer deeltijders verwacht
De NRTO stelt dat vraagsturing de deelname aan de tekortsectoren
zal stimuleren en haalt daar een onderzoek van de SEO Economisch Onderzoek voor aan. Volgens SEO
leidt financiering van deelnemers in plaats van bekostiging van de
onderwijsinstelling zelf ertoe dat meer mensen een
(deeltijd)opleiding gaan volgen. Op dit moment loopt het aantal
deeltijdstudenten juist terug.
Stijging van het aantal werkenden dat een (deeltijd)opleiding
volgt is niet alleen een doelstelling in de Strategische Agenda
voor het Hoger Onderwijs van de staatssecretaris maar ook een
Europese doelstelling in de zogenaamde Lissabon-agenda.
UPDATE: reactie VSNU en HBO-raad
De HO-koepels laten in een reactie weten ontstemd te zijn over
de kabinetsplannen. "Het kabinet breekt feitelijk met het
recht dat elke Nederlander een door de overheid betaalde hogere
opleiding mag volgen, want dat recht wordt hiermee beperkt tot het
voltijds onderwijs," stelt HBO-raad voorzitter Thom de Graaf in een
eerste reactie.
"Wie door werk of gezin niet voltijds kan
studeren, kan alleen nog een deeltijdbeurs krijgen in de enkele
studies die de overheid voorrang geeft. De ambitie het
opleidingsniveau van Nederland te laten stijgen wordt hiermee
direct geschaad. Het idee is strijdig met de kwaliteitsagenda voor
hoger onderwijs van kabinet en
hogescholen."
Net als de HBO-raad, vreest ook de VSNU dat door het
privatiseren veel deeltijdopleidingen in gevaar gaan komen en de
deuren moeten sluiten. Volgens de WO-koepel wordt daarmee het
maatschappelijk belang van een hoog opgeleide beroepsbevolking
geschaad.
De HBO-raad merkt ten slotte nog een organisatorisch probleem op
dat heel het HBO raakt. Het deeltijdonderwijs is nu nog
verweven met het voltijdaanbod. Dat betreft 15% van het totaal; dus
zo'n 6.000 medewerkers of 4.500 hele formatieplaatsen. Het moeten
stoppen met deeltijd uit onzekerheid leidt zo tot forse
reorganisaties die ook het voltijdonderwijs direct
raken.