"Vijdag 16 maart werden de 10 nieuwe leden van de Jonge Akademie
geïnstalleerd in het Trippenhuis van de KNAW. Tegelijk werd ook het "Advies
Wetenschapscommunicatie aangeboden". Het overzichtelijke boekwerkje
"Tussen onderzoek en samenleving" is te downloaden via de site.
Wetenschap maakt dan wel deel uit van de maatschappij, maar met
de kennis en de mening over wetenschap is het helaas niet al te
goed gesteld in Nederland (zie bijvoorbeeld hier). De Jonge Akademie heeft zich gebogen
over dit probleem en brengt advies uit om de processen van
wetenschapscommunicatie en -educatie (samengevat als
wetenschapsbewustwording) te verbeteren.
De Jonge Akademie stelt voor om meer aandacht te besteden aan het
'proces' van de wetenschap. Door niet alleen mooie
onderzoeksresultaten te belichten, maar duidelijk te maken hoe
wetenschap écht werkt, kunnen mensen zich een beeld vormen van de
dagelijkse bezigheden van wetenschappers. Dit zal het vertrouwen in
de wetenschap ten goede komen, en ook de beeldvorming over
wetenschap kan hiermee veranderen, waardoor scholieren een betere
(bewustere) studiekeuze kunnen maken.
Trainen in wetenschapsbewustwording
Ook geeft De Jonge Akademie iedere betrokken beroepsgroep een
aanbeveling om het proces van wetenschapsbewustwording te
verbeteren. Voor wetenschappershoudt dit in dat ze zich open moeten
stellen voor deelnamen aan trainingen over
wetenschapsbewustwording, en het gebruiken van 'nieuwe media'
(twitter, blogs). Ook wordt hen gevraagd géén uitspraken te
doen over dingen die niet hun expertise zijn. Door wetenschappelijk
onderzoek te doen naar de meest efficiënte manier van
wetenschapsbewustwording kan het proces geoptimaliseerd worden.
Voor wetenschapsbestuurdersgeldt dat zij meer aandacht moeten gaan
besteden aan de communicatie-acitiveiten van onderzoekers. Zowel
door het aanbieden van cursussen, maar ook door het beoordelen van
wetenschappers op deze activiteiten en niet slechts op
publicaties.
Bestuurders moeten de onderzoekers aanmoedigen deel te nemen aan
optredens in de media (krant, televisie, publiekslezingen) en
hierbij ook de studenten en promovendi betrekken. Hiervoor moet 1%
van de NWO-subsidies van onderzoeksprojecten worden gereserveerd.
Ook moeten de universiteiten de continuïteit van
wetenschapsknooppunten, scholierenacademies en dergelijke
waarborgen.
Hoe werkt wetenschap?
Wetenschapsbewustwording wordt vroeg in het leven ontwikkeld,
daarom is het advies van De Jonge Akademie om wetenschappelijke
activiteiten op scholen aan te moedigen en te stroomlijnen. Door
het aanbieden van wetenschapseducatie op de Pabo's zullen docenten
vertrouwd worden met "hoe wetenschap werkt". Door hen kunnen
leerlingen vanaf het allereerste begin van hun schoolcarrière in
aanraking komen met wetenschap en techniek. Hierdoor ontwikkelen
leerlingen een sterke(re) interesse voor wetenschap.
Wetenschapsvoorlichters en journalisten moeten volgens De Jonge
Akademie in hun opleiding beter in aanraking komen met de werking
en de waarde van wetenschap. Ook zouden zij beter hun bronnen
moeten controleren voor het schrijven van een artikel.
Help, het publiek praat terug
Een dag eerder was ik aanwezig bij een bijeenkomst van de
Vereniging van Wetenschapsjournalisten (VWN) en het Platform
Wetenschapscommunicatie (PWC) waar met 100 experts werd
gediscussieerd over interactie met het publiek: "Help, het publiek praat terug" (een
samenvatting van deze middag is te vinden op Storify). Want dat er in de 21e eeuw van
internet, twitter, blogs, reaguurders en ongezouten meningen veel
aan het veranderen is, is wel duidelijk. Maar de vraag is hoe
wetenschappers, het onderwijs, voorlichters en journalisten hiermee
het beste om moeten gaan.
Wat deze middag steeds terug kwam, is dat wetenschappers zich meer
in het debat met het publiek moeten mengen. Aan de hand van bekende
voorbeelden, zoals het debacle met de vaccinaties tegen de
baarmoederhalskanker, werd geïllustreerd hoe de wetenschappers
tekort waren gekomen.
Zij communiceerden slechts in één richting (uitleg) en verwezen
naar ontoegankelijke publicaties, terwijl de oppositie gratis blogs
opende en in discussie ging met het publiek. Hierdoor was het
publiek geneigd de onderzoekers niet te geloven. Als wetenschappers
ook via twitter, blogs en andere platforms communiceren, kunnen zij
eenvoudiger het publiek voor zich winnen in dergelijke
kwesties.
Weinig onderzoekers aanwezig
De thema's tijdens beide middagen vertoonden veel overlap. Het
is goed om te zien dat zowel de wetenschappers als de voorlichters
en journalisten zien dat er iets moet veranderen in de huidige
wetenschapscommunicatie. Het was jammer dat er tijdens de
bijeenkomst van VWN en PWC zo weinig onderzoekers aanwezig waren,
maar de eerste stappen voor een gezamenlijke bijeenkomst zijn al
gezet (zie ook
een eerdere blog hierover).
Kortom, met een handzaam advies voor wetenschappers, voorlichters,
journalisten, bestuurders en scholen, en enthousiasme om
gezamenlijk op te treden, moet het toch lukken om de publieke
opinie over wetenschap te beïnvloeden. Misschien komt de hoogleraar
hiermee weer in de top-10 van hoogst aangeschreven beroepen, net
als in 1950. En niet de CEO, zoals nu het geval is."
Eerdere columns van Eva Teuling leest u hier