Om de discussie op scherp te stellen, lanceerde een groep
informatieprofessionals, academici, bibliothecarissen en hackers
onlangs de website http://www.openbibliotheken.nl/. Hierop kun je
zoeken naar boeken, muziek, films en andere media, uit open bronnen
die in de reguliere catalogi van openbare bibliotheken vaak niet
worden ontsloten.
Bibliotheken kunnen op dit moment nauwelijks digitale content
aan mensen uitlenen. Technisch is dit prima mogelijk, maar uit
angst voor dalende omzet, staan rechthebbenden dit niet toe. Een
van de gevolgen hiervan is dat de bibliotheken van sommige
universiteiten en hogescholen zich de licenties van belangrijke
tijdschriften niet meer kunnen veroorloven. Dit is des te vreemder
wanneer het betreffende onderzoek uit publieke middelen is
betaald.
Huysmans: "We kijken het al een tijdje aan, maar het wil niet
vlotten. Je ziet de illegale sites als paddenstoelen uit de grond
schieten, maar de uitgeverswereld beweegt nauwelijks en
bibliotheken maken zich er kennelijk niet druk om."
Experimenteren met publiceren in open
access
Professor Frank Huysmans stelt dat de bestaande orde hoe dan ook
op de schop zal gaan. "Er moet worden aangehaakt bij nieuwe
verdienmodellen die aansluiten bij het open en vrije karakter van
het internet." Door sommige uitgeverijen wordt al wel
geëxperimenteerd met publiceren in open access. De kosten worden
dan door de auteur of een fonds vooraf vergoed of met een
inzamelingsactie onder sympathiserende gebruikers gedekt.
Volgens Huysmans zijn alternatieven mogelijk. "Ik sta er niet zo
in dat bibliotheken te allen tijde overeind moeten blijven. Ik
redeneer vanuit het algemeen belang. De open toegankelijkheid van
informatie is in dat algemeen belang. Op dit moment is er in veel
landen wetgeving in de maak die - onder druk van een industriële
lobby - intellectuele eigendomsrechten zoveel mogelijk probeert te
beschermen ten koste van de toegankelijkheid van creatieve
producten voor de burger."
Overtredingen actief opsporen
Met het in werking treden van de controversiële anti-piraterijwetten en
-verdragen (PIPA, SOPA en ACTA) zouden burgerrechten als vrijheid
van meningsuiting en bescherming van privacy in gevaar komen,
onder meer omdat internetdienstverleners ertoe gedwongen worden het
up- en downloadgedrag van hun klanten te monitoren en bij
wetsovertreding zelf in te grijpen. Ook YouTube, Facebook en
Wikipedia zouden op hun platforms inbreuken op intellectuele
eigendomsrechten actief moeten gaan bestrijden. Zo niet, dan gaan
ze op zwart.
Frank Huysmans vindt dat politici zich meer met de materie
moeten gaan bemoeien. "In het Europees Parlement is D66-politica
Marietje Schaake druk bezig de ratificering van ACTA tegen te gaan. Precies om de openheid van
informatie te waarborgen. Europa heeft in eerste instantie
ingestemd met dit pakket; in tweede instantie zouden politici er
tóch tegenin moeten gaan."
Ligt hier ook eigenlijk geen rol voor consumentenorganisaties?
Huysmans: "Voor zover ik weet komen consumentenorganisaties niet
genoeg op voor informatievrijheid. Wij proberen nu de bibliotheken
tot actie te bewegen." De website is het begin van een reeks acties
die Huysmans cum suis in de pijplijn hebben. Het 'open
access-activisme' zal voorlopig nog niet uitdoven.