• A
  • A
  • Bibliotheken voeren guerrilla aan

    - Terwijl informatie-piraterij welig tiert, staat de openheid van kennis steeds meer onder druk. UvA-hoogleraar Bibliotheekwetenschap Frank Huysmans: “Je ziet de illegale sites als paddenstoelen uit de grond schieten. Er is een politieke en economische strijd gaande die vrijheden bedreigt.”

    Om de discussie op scherp te stellen, lanceerde een groep informatieprofessionals, academici, bibliothecarissen en hackers onlangs de website http://www.openbibliotheken.nl/. Hierop kun je zoeken naar boeken, muziek, films en andere media, uit open bronnen die in de reguliere catalogi van openbare bibliotheken vaak niet worden ontsloten.

    Bibliotheken kunnen op dit moment nauwelijks digitale content aan mensen uitlenen. Technisch is dit prima mogelijk, maar uit angst voor dalende omzet, staan rechthebbenden dit niet toe. Een van de gevolgen hiervan is dat de bibliotheken van sommige universiteiten en hogescholen zich de licenties van belangrijke tijdschriften niet meer kunnen veroorloven. Dit is des te vreemder wanneer het betreffende onderzoek uit publieke middelen is betaald.

    Huysmans: "We kijken het al een tijdje aan, maar het wil niet vlotten. Je ziet de illegale sites als paddenstoelen uit de grond schieten, maar de uitgeverswereld beweegt nauwelijks en bibliotheken maken zich er kennelijk niet druk om."

    Experimenteren met publiceren in open access

    Professor Frank Huysmans stelt dat de bestaande orde hoe dan ook op de schop zal gaan. "Er moet worden aangehaakt bij nieuwe verdienmodellen die aansluiten bij het open en vrije karakter van het internet." Door sommige uitgeverijen wordt al wel geëxperimenteerd met publiceren in open access. De kosten worden dan door de auteur of een fonds vooraf vergoed of met een inzamelingsactie onder sympathiserende gebruikers gedekt.

    Volgens Huysmans zijn alternatieven mogelijk. "Ik sta er niet zo in dat bibliotheken te allen tijde overeind moeten blijven. Ik redeneer vanuit het algemeen belang. De open toegankelijkheid van informatie is in dat algemeen belang. Op dit moment is er in veel landen wetgeving in de maak die - onder druk van een industriële lobby - intellectuele eigendomsrechten zoveel mogelijk probeert te beschermen ten koste van de toegankelijkheid van creatieve producten voor de burger."

    Overtredingen actief opsporen

    Met het in werking treden van de controversiële anti-piraterijwetten en -verdragen (PIPA, SOPA en ACTA) zouden burgerrechten als vrijheid van meningsuiting en bescherming van privacy in gevaar komen, onder meer omdat internetdienstverleners ertoe gedwongen worden het up- en downloadgedrag van hun klanten te monitoren en bij wetsovertreding zelf in te grijpen. Ook YouTube, Facebook en Wikipedia zouden op hun platforms inbreuken op intellectuele eigendomsrechten actief moeten gaan bestrijden. Zo niet, dan gaan ze op zwart.

    Frank Huysmans vindt dat politici zich meer met de materie moeten gaan bemoeien. "In het Europees Parlement is D66-politica Marietje Schaake druk bezig de ratificering van ACTA tegen te gaan. Precies om de openheid van informatie te waarborgen. Europa heeft in eerste instantie ingestemd met dit pakket; in tweede instantie zouden politici er tóch tegenin moeten gaan."

    Ligt hier ook eigenlijk geen rol voor consumentenorganisaties? Huysmans: "Voor zover ik weet komen consumentenorganisaties niet genoeg op voor informatievrijheid. Wij proberen nu de bibliotheken tot actie te bewegen." De website is het begin van een reeks acties die Huysmans cum suis in de pijplijn hebben. Het 'open access-activisme' zal voorlopig nog niet uitdoven.