De val van Rutte-I schudt de kaarten opnieuw, maar voor het
hoger onderwijs nauwelijks. De zichtbare cijfers en lijnen in het
Kunduz-akkoord zijn nu helder, dankzij de brief aan de Europese
Commissie waarin Nederland zijn sanering en hervorming vastlegt.
ScienceGuide verneemt dat tevens 'uitwerkingsbijlagen'
zijn opgesteld voor de precieze invullingen, die niet meegestuurd
hoefden te worden.
De inhoud van deze vertrouwelijke documenten en de informatie
over de inhoud van de onderhandelingen van de 5 fracties zijn nogal
verhelderend voor het beeld van wat HBO en WO de komende jaren nog
mogen verwachten. Daaruit blijkt, dat wie nu achterover willen
leunen na Zijlstra's voortijdig gestruikelde politieke sprint, zich
ernstig vergissen.
1] Het krediet van de sector is beperkt
De salarisbevriezing van alle ambtenaren is een restant van het
bijna-Catshuisakkoord van VVD, PVV en CDA. Daarin werden alle
inkomens, ook in de markt en bij sociale uitkeringen, op nul gezet.
Nu worden de marktinkomens, de uitkeringen en de zorgsector niet
bevroren. Het onderwijs zit dus bij de 'verliezers': de ambtenaren
die het relatief zo goed gaat in crisistijd dat dit offer van hen
gevraagd mag worden.
De uitzonderingen voor de zorg en de uitkeringstrekkers zijn een
signaal naar PVV, SP en PvdA, dat hun kritiek al vooraf
ongeloofwaardig moet maken. De marktinkomens behouden hun
noodzakelijke flexibiliteit, ook om de binnenlandse bestedingen
niet nog scherper af te remmen. Het onderwijs wordt elders
voldoende tegemoet gekomen, menen de 5 fracties: met de schrapping
van de passend onderwijs ingreep waar nog een hele Arena vol tegen
te hoop liep. Zelfs D66, GL en CU vonden dat de sector daarmee
adequaat bediend was voor 2013.
2] SF buiten beeld
Het hoger onderwijs krijgt twee signalen uit het nieuwe akkoord;
ten eerste is er geen sprake van verlamming van het beleid gericht
op versterking van kwaliteit, ten tweede is er geen concreet
uitzicht op extra investeringen vanuit de invoering van een sociaal
leenstelsel. Alle partijen houden de kaarten tegen de borst nu de
bezuinigingsopbrengst à €2 miljard van een leenstelsel voor de
meerjarenramingen (nog) niet direct nodig blijkt.
Dit is attractief voor alle betrokkenen. Het CDA en CU kunnen
hun voorkeur voor behoud van de basisbeurs overeind houden. In de
komende campagne kunnen zij de gezinnen in de lagere en
middeninkomens hiermee als betrouwbare verdedigers van hun positie
en koopkracht aanspreken. VVD, D66 en GL kunnen hun verschillende,
eigen varianten van een leen- en studietax-stelsel aan de man
brengen. SP, PVV en PvdA vinden ook hier weinig aanknopingspunt om
zich te profileren tegenover de 5 fracties als geheel, maar zijn
hier wel sterk verdeeld.
De liberale onderhandelaars moeten dit in eigen kring nog wel
uitleggen. ScienceGuide verneemt, dat binnen de VVD verbazing
heerst, dat het leenstelsel als hervormingswinst uit het Catshuis
akkoord opeens verspoeld is, terwijl met D66, GL en CU erbij nu een
snelle aanpak mogelijk was geweest. Vooral d66 lijkt hier de
liberalen zeer teleur te stellen, omdat men hier het CDA een kans
op herprofilering heeft gelaten.
3] Funest triomfalisme
Sommigen in het HO hebben direct na de val van Rutte-I zich te
snel in de kaart laten lijken. Te vroeg juichen blijkt een signaal
van politiek onbenul. De prestatieafspraken zijn allerminst van
tafel.
Geen van de 5 fracties ziet iets in het lamleggen van de
vertaling van 'Veerman' in kwaliteitsbeleid. Geen van hen wil
bovendien de koepels het plezier gunnen zand in de machine te
kunnen strooien. Van Vughts Reviewcommissie moet vooral doorgaan
met haar werk, zodat de nieuwe bewindslieden een vliegende start
kunnen maken, voorzien van misschien wel €1 miljard extra
'smeermiddel' uit een sociaal leenstelsel per 1-9-2014.
De VVD zegt zelfs expliciet tegen ScienceGuide, dat
opgetogen tweets als die van Fontys/Amarantis-voorman Marcel
Wintels over een einde aan zijlstra's beleid -dankzij Wilders- voor
haar reden te meer is, om niet te versagen. "Wij zijn nog lang niet
klaar," zegt HO-woordvoerder Anne-Wil Lucas bijvoorbeeld. "Dat
victorie kraaien van Wintels, dat gaat ze in het HBO en bij de
HBO-raad nog lelijk opbreken!"
Binnen het HBO heeft het triomfalisme ook slechts beperkte
steun. Inholland wil bijvoorbeeld niet weten van een verlamming van
het beleid. Deze hogeschool en vele andere rekenen juist op de
dynamiek van profileringsafspraken. Zij hebben er geen behoefte
aan, dat zwaartepuntverdelingen die zij met 'buren' in HBO en WO
inrichten en die steun uit bedrijfsleven, topsectoren en OCW
verwerven, nu worden stil gelegd. Men hoopt zelfs dat het
wetsvoorstel voor de aanscherping van de besturing en
kwaliteitsbewaking niet controversieel verklaard zal worden, als de
Raad van State daar naar verwachting mild over zou oordelen, zo
verneemt ScienceGuide.
4] Verborgen bezuinigingen
In de vertrouwelijke bijlagen bij het Kunduz-akkoord staan voor
het onderwijs enkele akelige boodschappen. In totaal moet nog zeker
€1 miljard aan besparing ingevuld worden op de
begrotingen. Alleen al €875 mln door
'efficiencyvergroting' in onderwijs en zorg, en nog eens zo'n €500
mln op de rijksbegroting in enge zin, dus ook op OCW-uitgaven.
Onderwijs zal hier naar verwachting een stevig deel van moeten
ophoesten. Voor de zorg zijn al in een andere bijlage precieze
uitwerkingen opgeleverd voor aanvullende kostendempingen. Zo
wordt een petproject van Fleur Agema van de PVV van enkele
honderden miljoenen deels geschrapt, deels uitgesmeerd over meer
jaren. Onder meer omdat de daarvoor noodzakelijke extra
personeelsleden in de zorg voorlopig nergens te vinden zullen
zijn.
Een efficiencykorting van enkele honderden miljoenen zal daarom
in 2013 de scholen, HBO en WO nog overvallen. Onhelder is nog of
deze ingevuld wordt door een kaasschaaf over allen of door een
prijscompensatiebeperking. Dat laatste zou echter weinig opleveren
voor de schuldreductie, omdat de inflatie in Europa hardnekkig laag
blijft, ondanks de massale 'pump-priming' door de ECB met
bijna gratis kredieten. En zo wordt dan het sauveren van het
passend onderwijs feitelijk gedekt door een salarisbevriezing en
kaasschaaf in enigerlei vorm.