De metaalvoorzitter en voormalig liberaal Kamerlid, Ineke
Dezentjé, kent haar VVD-klassiekers, zo veel is duidelijk. Het
verminderen van het gebrek aan techneuten is door de liberalen al
vaker gezocht in het manipuleren van het HO-prijsmechanisme en de
tarieven. Gedachten als 'voordelige' collegegelden zijn
regelmatig uit deze kring naar voren gekomen.
Onzalig plan uit 2003
Zo legde partijleider Gerrit Zalm in de kabinetsformatie van
2003 het voorstel op tafel om de bèta-instroom te verhogen door de
collegegelden kwijt te schelden. In de discussies met CDA en D66
werd hem duidelijk gemaakt hoe onzalig zijn plan was. Alleen al
psychologisch: blijkbaar zijn zulke studies de eigen bijdrage van
de student eigenlijk niet waard.
Nog andere argumenten gaven toen aan, waarom dit idee onberaden
is. Het enige directe effect zou immers zijn dat de 3TU en de
andere bèta-aanbieders een groot deel van hun inkomsten zouden
verliezen, ook als er niet 1 student zich extra zou
inschrijven. Dat verloren bedrag zou vervolgens elders uit de
rijksbegroting bijgepast moeten worden, zonder enig gunstig
instroomeffect. Zou de kortingsregeling voor de bètastudent een
groot succes blijken, dan zouden de kosten alleen maar verder uit
de hand lopen.
Marktverstoring risico voor rendement
Zulk 'succes' zou nog andere effecten hebben. Een gratis
inschrijving an sich levert helemaal geen extra bèta's op. Alleen
meer uitstroom zorgt daarvoor. Het kunstmatig, door
'marktverstoring' oppompen van de instroom in opleidingen vormt
allerminst een garantie van meer, renderende uitstroom van
gediplomeerden naar bèta-technische bedrijven, zoals de leden
van de FME. Het risico is aanzienlijk dat niet alleen de inkomsten
uit het collegegeld voor deze opleidingen zouden verdwijnen, maar
ook hun rendement fors omlaag zou gaan.
De impact daarvan is in het nieuwe bekostigingsconcept van
VVD-bewindsman Halbe Zijlstra zeer slecht voor opleidingen. De
bèta-instellingen en -faculteiten lopen dus groot risico bij het
oude VVD-idee van de FME. Zij verliezen er grote inkomsten door en
worden afgerekend in hun financiering op verslechterende
rendementen. Dat laatste dreigde al bij de invoering van de
langstudeerboete en werd op de valreep voorkomen door het advies
van de Raad van State en de bijstelling van het wetsvoorstel.
Toen Zalm in 2003 met zijn voorzet kwam, legde CDA-HO-specialist
Camiel Eurlings in de formatiebesprekingen een alternatief op
tafel. In plaats van 'gratis instroom' zou een 'uitstroompremie'
moeten komen: kwijtschelding van studieschulden als zware
bètatech-studies met succes worden afgerond door studenten en zij
in de sector aan de slag waren gegaan. Aangezien de minister van
Financiën dan zijn ramingen voor de opbrengst van de SF-leningen
onzekerder zag worden, was Zalm als snel niet meer zo enthousiast
voor bèta-tariefsveranderingen.
Geen goede voorbeelden over de grens
Dat eerst de liberalen en nu de werkgevers met zulke
prijsmanipulaties door de overheid komen, heeft ook iets
merkwaardigs als oplossingsrichting. Zij kunnen bovendien geen land
laten zien waar deze publieke tariefsveranderingen het beoogde
bèta-effect heeft vertoond. Noch in hightech-succesnaties als
Zwitserland, noch bij Aziatische tijgers kent men deze aanpak.
Hoogstens zouden zij kunnen verwijzen naar Duitsland en de
succesvolle Noordse landen. Maar daar kent men bijna geen
collegegelden voor heel het HO, alfa, bèta of gamma. Een voorstel
tot afschaffing daarvan in ons land lijkt voorlopig geen prioriteit
bij de VVD. Wel zet de liberale regeringspartij in op het
aanmoedigen van scholarships voor talenten die actief willen wroden
in de topsectoren. Het is opvallend dat de FME juist op dit
initiatief van VVD-HO-specialist Anne-Wil Lucas stil blijft bij
zijn voorstellen.