• A
  • A
  • De volgende epidemie: diabetes

    - Versuikerde eiwitten zijn de boosdoener bij diabetes. UM hoogleraar Casper Schalkwijk laat in zijn intreerede zien dat die eiwitten nog veel meer narigheid met zich mee brengen.

    Overgewicht en obesitas, veroorzaakt door een ongezonde leefstijl, vormen een van de grootste bedreigingen op onze gezondheid. Het aantal diabetespatiënten als gevolg van overgewicht stijgt explosief. "In feite staan we voor een wereldwijde diabetes epidemie", aldus Casper Schalkwijk, bijzonder hoogleraar Experimentele Interne Geneeskunde. "Mensen zijn geneigd te denken: het is maar diabetes, daar kun je goed mee leven. Maar de door diabetes veroorzaakte gezondheidsproblemen, zoals een verhoogd risico op hart- en vaatziekten, zijn enorm."

    Woensdag 16 mei houdt Schalkwijk zijn inaugurele rede onder de titel 'De zoete inval'. Maastrichts onderzoek laat zien dat versuikerde eiwitten niet alleen een rol spelen bij diabetes, maar ook bij het verouderingsproces, ziektes als aderverkalking en bij schade na een hartinfarct.

    Gezondheidsproblemen begonnen zo'n 10.000 jaar geleden toen de mens een vaste plek ging zoeken om te wonen, stelt Schalkwijk in zijn inaugurele rede. "Men ging minder jagen en de diversiteit van het dieet nam af. Het maakte de mens gevoeliger voor chronische ziekten. De laatste 100 jaar zijn deze veranderingen enorm snel gegaan. Omdat genetische aanpassing op veranderingen van omgevingsfactoren ten minste 25.000 jaar op die veranderingen achterloopt, is het toch ook niet verwonderlijk dat ons lichaam daar op reageert met allerlei kwalen als gevolg."

    Body mass index

    Recent is geschat dat ongeveer één op de zeven gevallen van hart- en vaatziekten in Nederland toegeschreven kan worden aan overgewicht. Gebaseerd op data van grote studies blijkt bij volwassenen met een body mass index (BMI) van rond de 35 de kans op het krijgen van diabetes bijna 100 keer zo hoog als bij volwassenen met een BMI van rond de 20.

    Diabetes, ofwel suikerziekte, wordt gekarakteriseerd door een te hoge glucose-concentratie in het bloed. Normaal regelt het lichaam de bloedsuikerspiegel heel precies met het hormoon insuline. Insuline is nodig voor de opname van glucose uit het bloed in de cellen. En in de cellen is glucose nodig voor de energievoorziening. Glucose is dus onmisbaar.

    Schalkwijk: "Bij diabetes is het lichaam niet meer in staat om glucose goed te verwerken. We onderscheiden twee type diabetes. Bij type 1 diabetes maken de ß-cellen in de eilandjes van Langerhans in de alvleesklier onvoldoende insuline aan ten gevolge van een auto-immuunreactie van het eigen afweersysteem tegen deze ß-cellen. Bij type 2 diabetes, ofwel ouderdomssuiker, reageert het lichaam onvoldoende op de aanwezige insuline en dat noemen we insuline resistentie. Hierdoor ontstaat op den duur een te hoog glucosegehalte in het bloed en dus type 2 diabetes. Insuline resistentie wordt beschouwd een voorstadium van diabetes. En juist overgewicht leidt tot insuline resistentie en uiteindelijk dus tot type 2 diabetes."

    Stijging van 80%

    Diabetes is de meest voorkomende ziekte in Nederland. Het aantal Nederlanders met diabetes is tussen 2000 en 2007 met ruim 80% gestegen. Als het zo doorgaat, zullen in 2025 ruim 1,3 miljoen Nederlanders de diagnose diabetes hebben. Een belangrijk deel van deze stijging is toe te schrijven aan de groei van het aantal mensen met overgewicht. Negen op de tien mensen met diabetes hebben type 2 diabetes. Eén op de tien heeft diabetes type 1.

    "Mijn verwachting is dat in de toekomst de focus enigszins zal verschuiven van het behandelen van ziekten naar een subtielere behandeling in een vroeg stadium van de ziekte", stelt Schalkwijk. "Hiervoor is het nodig de personen te identificeren met een verhoogd risico voor ziekten aan de hand van biomarkers. Mijn verwachting is dat nieuwe biomarkers in het bloed gebruikt zullen gaan worden om het risico voor complicaties en ziekten beter in te schatten."