De Britse 'funding council' voor hoger onderwijs heeft bij haar
instellingen de ervaringen onderzocht en in kaart gebracht met de
nieuwe organisatievormen uit de voorbije twintig jaar. De
universiteiten en hogescholen zijn in Engeland gelijkberechtigd
gemaakt bij wet en een serie van nieuwe instellingen is ontstaan
door fusies, allianties en andere consortiavorming.
Nu ons land aan de vooravond staat van post-Veerman allianties
als die van Leiden, Delft en Rotterdam, UvA/HvA/VU,
Utrecht/Eindhoven/ UMCU en discussies over een nieuwe opzet bij
Inholland en lessen uit de casus Amarantis kan de Britse ervaring
een rijke bron van inzicht zijn. Wat zijn de lessen en de
do's en don't's die hun Higher Education Funding Council (HEFCE) nu
meegeeft?
1] Elk fusieproject moet gebaseerd zijn
op een glashelder oogmerk dat verbonden is met de
kerndoelstellingen en kernwaarden van de betrokken HO-instellingen:
onderwijs, onderzoek en kennisdeling. Geslaagde allianties en
fusies in het HO '' have a strong academic purpose that is
underpinnend by a sound economic rationale."
2] Schaalvoordelen zijn belangrijk. Maar
het is opvallend hoe weinig adequaat onderzoek bestaat naar de
betekenis van schaal en complexiteit van
instellingen en de gevolgen daarvan. Wel blijkt uit veel van de
literatuur dat "size in en of itself is rarely a good argument for
merger." De relatieve omvang van partners is wel wezenlijk:
pogingen om partners van ongeveer dezelfde omvang te fuseren leiden
vaak tot erg dure compromissen.
3] 1+1 = 3? Weet u het zeker? Elke fusie
moet heel duidelijk kunnen vertellen waarom samengaan meer gaat
opleveren dan wat elke partner op zich al zou kunnen realiseren. "A
strategic narrative" is onmisbaar, een eenvoudig, toekomstgericht
idee dat helder begrepen kan worden en eenvoudig gecommuniceerd.
Zoiets geeft richting aan een ieder.
4] Er zijn allerlei vormen van 'samengaan'
denkbaar en verdienen ook elk afweging. Een fusie heeft het
voordeel dat het "can bring more commitment from the parties and
might achieve deeper and more extensive change." Een fusie geeft
nog een cruciaal pluspunt, als een organisatie
daar aan toe blijkt te zijn. Het "can be a 'point of discontinuity'
with the past, allowing institutions to achieve a whole series of
changes that would be more difficult to achieve piecemeal during
'business as usual'. Mergers are likely to be more successful
where, through a careful analysis of objectives and activities,
most of the institutions' major operations are compatible or
complementary."
5] Fusies van instellingen die niet bij elkaar
in de buurt liggen zijn vaak erg
moeizaam. Geografie telt gewoon, zoals
bijvoorbeeld bleek bij Inholland. "Co-location is often necessary
to deliver significant synergy or efficiency. It is important to
consider the impact on students and staff of any rationalisation of
multi-site operations."
6] Een groot risico blijkt het gevoel van
vanzelfsprekendheid van de
fusiebeslissingen. De feitelijke onderbouwing moet de aard van het
voorstel daartoe duidelijk sturen. "A rigorous options review,
prepared objectively and subject to consultation, should precede
any agreement in principle, and it is important to engage with
dissenting views."
7] Waar de positie en perspectieven van de
studenten een grote factor zijn in de
fusiestrategie, moeten hun belangen en behoeften een grote
prioriteit zijn in de besluitvorming.
8] Fusiekosten worden meestal lelijk
onderschat. Juist daarom is het van essentieel belang, dat
al in een heel tijdig stadium aandacht geschonken wordt aandue
diligence."It should not be done so late in the process that its
results cannot be properly taken into account and the proposal
reconsidered or renegotiated if necessary."
9] Voordat echt overgegaan wordt tot fusie of
alliantievorming moeten de betrokken partners een gedeelde
visie ontwikkelen, niet pas gedurende het gebeuren.
"Clarity about objectives will energise the parties and avoid
wasted effort."
10] Hoe het topbestuur en de
verantwoordelijkheid concreet zullen worden ingericht, moet in een
vroeg stadium van een fusie en alliantie worden vastgelegd. Gebeurt
dit niet, geeft dat de verdedigers van de status quo allerlei
redenen moeilijk te gaan doen. "If these issues are not resolved,
ambiguity may undermine trust."
11] Tijdens de rit gaat er nog veel mis en
anders dan iedereen dacht. Bouw dat in in het hele proces van
verandering. "Institutions should therefore agree 'break
points' to mitigate the risk of being swept along
and missing warning signs."
12] En ja, inderdaad, fusies en
allianties gaan altijd veel stroperiger dan
iedereen voor mogelijk hield, "more time, effort and money than
they originally expected. This observation accords with private
sector experience, where the benefits are often overestimated and
the costs and degree of difficulty underestimated." Een zonnig
optimisme is dan goed, maar kan ook een signaal zijn, dat men geen
idee heeft wat men eigenlijk aan het doen is.
13] Last but not least, het
merk, de naam. Denk echt goed na of d bestaande naam
voldoet of iets nieuws nodig is. "This reflects the growing
significance of name recognition, linked to institutional identity
and differentiation, to prospective students, employees, employers
and other partners and funders."
Het volledige rapport lees u hier