Halbe redt
Wie zich realiseert dat veranderingen in het hoger onderwijs een
Creuzfeldt-Jakob-achtige incubatietijd vergen, zal over 'tien jaar
Bachelor Master' niet ontevreden zijn. Het belangrijkste wapenfeit
is wel, dat de 'Etikettenwechsel' van 2002 de vanzelfsprekendheid
van het studierichtingenconcept heeft uitgehold. Ook zonder Bologna
was dat natuurlijk al een anachronisme: jonge mensen uit 483
studierichtingen laten kiezen kan nu eenmaal niet goed gaan.
Toen die richtingen ook nog eens werden gehalveerd, kon
uiteindelijk niemand dat systeem serieus blijven nemen. Bestuurders
gingen zich realiseren dat de hoge uitval en het lage rendement
vervelende gevolgen zijn van de eigen organisatie. En dus niet
alleen van het tekortschieten van het VWO of de desinteresse van
studenten. Een enkeling is zelfs de mening toegedaan dat de nieuwe
bachelor een eigen gezicht, een eigen doelstelling verdient, zoals
de WRR al in 1995 voorstelde.
Dun ijs
Maar het ijs is nog dun. De university colleges zijn als
zwaluwen die nog geen zomer maken. Alleen de VU gaat volledig over
naar een Liberal Arts & Sciences opbouw en de daarbij horende
filosofie. Andere rectores willen ook die kant op met hun
bachelorfase, maar zijn niet altijd opgewassen tegen de remmende
kracht van faculteiten en hun decanen.
Gelukkig is er een staatssecretaris die de randvoorwaarden zo
manipuleert, dat universiteiten uiteindelijk wel voor zo'n Liberal
Arts & Sciences profiel moeten kiezen. Met de streep door de
bekostiging van een tweede studierichting komt een meer convergente
opbouw van programma's dichterbij en daarmee het afscheid van het
bamboebos. Met de langstudeerboete kunnen instellingen hun
rendementscijfers niet meer onder het tapijt van kunstige
statistiek vegen en moeten ze op zoek naar een stelsel dat de
verkeerde-keuze-problematiek oplost.
Met de buitenlandersregeling wordt voorkomen dat krimpende
studierichtingen en instellingen - nota bene onder de vlag van
internationalisering - Duitse en Britse studenten nodig hebben om
overeind te blijven. Met de introductie van instellingsaudits
worden CvB's en RvT's - en niet de faculteiten en studierichtingen
- verantwoordelijk gemaakt voor het stelsel van kwaliteitszorg.
Met 'Sirius' krijgen studenten en docenten die willen werken de
mogelijkheden die ze verdienen en worden programma's weer van
universitair niveau. En met de afschaffing van het bekostigde
'bestuursjaar' komt een einde aan de mythe dat 'besturen' goed is
voor je cv.
Nog één maatregel durven
Per saldo wordt de universiteit door dat soort maatregelen in de
richting van een Liberal Arts & Sciences profiel gestuurd,
waarbinnen ook nog eens al die kleine en anders ten dode
opgeschreven alfa- en bèta-studierichtingen de nodige ruimte en
klandizie krijgen. Kortom: de staatssecretaris doet wat 'de dames
en heren van het kartel' te lang hebben nagelaten.
Eigenlijk is er nog maar één maatregel nodig om de BaMa
transitie in de komende jaren helemaal te laten slagen. Zorg dat
studenten die in de nominale studieduur hun bachelor hebben
gehaald, mogen solliciteren naar een plek in eentweejarige en
publiek bekostigdemaster.
Dat geeft niet alleen lucht aan de Liberal Arts & Sciences
opzet van de bacheloropleiding, maar zorgt er ook voor dat wat
uiteindelijk resteert aan masterprogramma's zich internationaal kan
meten. Graag dus nog even doorbijten, Halbe!
Hans Adriaansen, oud-decaan Roosevelt Academy
Op 13 juni presenteert de ASVA een publicatie met bijdragen
van experts over 10 jaar bachelor masterstructuur, met onder meer
bovenstaand essay van Adriaansens. De bundel wordt uitgereikt aan
de nieuwe UvA-HvA voorzitter Louise Gunning, tijdens een
paneldiscussie in Spui25 te Amsterdam van 17.00 tot 19.00. Hier
gaan onder meer Hans Adriaansens, Dymph van den Boom en andere
HO-kenners onder leiding van P.G. Kroeger, hoofdredacteur van
ScienceGuide, met elkaar in discussie.