Plasterk is niet de eerste financiële specialist in het Haagse
die met dit idee komt. VVD-partijleider Gerrit Zalm legde in
de kabinetsformatie van 2003 het voorstel op tafel om de
bèta-instroom te verhogen door deze collegegeldvrij te verklaren.
In de discussies met CDA en D66 werd hem duidelijk gemaakt hoe
onzalig zijn plan was. Alleen al psychologisch: blijkbaar zijn
zulke studies de eigen bijdrage van de student eigenlijk niet
waard.
Verliezen voor de 3TU
Nog andere argumenten gaven toen aan, waarom dit idee onberaden
is. Het enige directe effect zou immers zijn dat de 3TU en de
andere bèta-aanbieders een groot deel van hun inkomsten zouden
verliezen, ook als er niet 1 student zich extra zou
inschrijven. Dat verloren bedrag zou vervolgens elders uit de
rijksbegroting bijgepast moeten worden, zonder vooralsnog enig
gunstig instroomeffect.
Zulk 'succes' zou nog andere effecten hebben. Een gratis
inschrijving an sich levert helemaal geen extra bèta's op. Alleen
meer uitstroom zorgt daarvoor. Het kunstmatig, door
'marktverstoring' oppompen van de instroom in opleidingen vormt
allerminst een garantie van meer, renderende uitstroom van
gediplomeerden naar bèta-technische bedrijven.
Het risico is tegelijk aanzienlijk dat niet alleen de inkomsten
uit het collegegeld voor deze opleidingen zouden verdwijnen, maar
ook hun rendement fors omlaag zou gaan. De bèta-instellingen en
-faculteiten lopen dus groot risico: zij verliezen er grote
inkomsten door en worden afgerekend in hun financiering op
verslechterende rendementen.
Waarom niet eerder voorgesteld?
Toen Zalm in 2003 met zijn voorzet kwam, legde CDA-HO-specialist
Camiel Eurlings in de formatiebesprekingen een alternatief op
tafel. In plaats van 'gratis instroom' kon veel beter en
effectiever een 'uitstroompremie' worden ingevoerd:
kwijtschelding van studieschulden als zware bètatech-studies met
succes worden afgerond door studenten en zij in de sector aan de
slag waren gegaan. Een stimulans dus voor studiesucces en voor
maximale inzet tijdens de zware studie.
Toch kwam dit er niet. Aangezien de liberale minister van
Financiën bij een dergelijke aanpak zijn ramingen voor de
opbrengst van de SF-leningen onzekerder zag worden, was Zalm al
snel niet meer zo enthousiast voor bèta-tariefsveranderingen.
Zou dat ook de reden zijn waarom in het kabinet Balkenende-IV deze
'gratis bèta-tech' nooit is voorgesteld?
Toen had ons land een overschot op de begroting - totdat de
kredietcrisis noopte tot Keynesiaans beleid - en tegen die
achtergrond hadden onderwijsminister Plasterk en Bos van
Financiën - beide ook nog leden van de sociaal-economische
Zeshoek in dat kabinet - een dergelijke ingreep zonder
veel moeite kunnen doen. Als investering waarin de kost voor de
baat uit gaat. Nu 5 tot 6 jaar later hadden we dan de eerste extra
afgstudeerden van de 3TU en de andere bèta-tech opleidingen in het
HBO en WO kunnen verwelkomen.
Er gebeurde bij de collegegelden iets anders. Zij werden
verhoogd, over een periode van 10 jaar, om een deel van de
kosten te dekken van de maatregelen uit het plan 'Leerkracht'
van de commissie-Rinnooy Kan. Dat beoogde de positie van de leraar
te verbeteren en zo het dreigend tekort aan docenten te
verminderen. De bèta's betalen dus sindsdien extra
collegegelden terwille van het opvangen van een ander
tekort.