"Het aantal volwassenen dat deelneemt aan onderwijs en training
blijft steken. Dit is een van de zorgpunten die de coalitie Kennis
en Innovatie Agenda (KIA) heeft bij de - overigens positieve -
constatering dat de Nederlandse ambitie om bij de top 5 van de
kenniseconomieën te behoren, een stap dichterbij is gekomen. De
deelname aan postinitiële scholing krijgt daarom (weer) de code
rood.
Zorgelijke stagnatie
Ook de SER noemt de stagnatie op het gebied van scholing
zorgelijk. Niet alleen vanwege de effecten van globalisering en de
noodzaak voor bedrijven om met nieuwe ontwikkelingen te kunnen
omgaan. Ook de verwachte krapte op delen van de arbeidsmarkt
(techniek, zorg), vraagt om om- en opscholing. Maar denk ook aan
het later met pensioen gaan. Dan moeten oudere werknemers dus
langer gekwalificeerd blijven. Bijblijven en bijleren is dus geen
luxe maar een must.
Scholing moet, zo benadrukken bedrijven keer op keer. Zij
betalen het overgrote deel van de kosten van scholing en training,
veelal op basis van afspraken in de cao. Slechte economische tijden
kunnen dan een verklaring zijn voor de stagnatie van de deelname
aan scholing en training; er moet immers op de centen gelet worden.
Daarbij is het wel de vraag of er geen sprake is van een verkeerde
zuinigheid die uiteindelijk de toekomstige positie
ondergraaft.
Sturen op vraag bij deeltijd
De rol van de overheid op de scholingsmarkt is beperkt, maar
zorgt vaak wel voor het meeste rumoer. Het gaat dan vooral om
mbo-onderwijs aan 'ouderen' en deeltijd hoger onderwijs. Voor het
mbo voor 30-plussers ligt nu een voorstel bij de Tweede Kamer dat
het lesgeld verhoogt en het aantal beschikbare plaatsen beperkt en
koppelt aan bepaalde sectoren. Daarbuiten wordt mbo voor 30+ niet
meer bekostigd.
Voor het deeltijd hoger onderwijs heeft het kabinet recent laten
weten dat het de huidige aanbodbekostiging wil vervangen door
vraagsturing via beurzen die ingezet kunnen worden voor opleidingen
binnen bepaalde sectoren. Daarnaast zijn eerdere
kabinetsmaatregelen als de langstudeerdersmaatregel en het (heel
veel) duurder maken van een tweede studie geen stimulans voor de
deelname van volwassenen aan onderwijs.
Aan het eerste voorstel (mbo 30+) ligt kostenbeperking ten
grondslag (omdat de deelname door volwassenen snel steeg). Het is
bovendien een plan dat in de plaats komt van een eerder plan om de
bekostiging voor 30-plussers helemaal af te schaffen.
Veel vragen onbeantwoord
Met het tweede plan, vraagfinanciering, wil het kabinet de
teruglopende belangstelling voor deeltijd hoger onderwijs keren.
Bij dit plan moeten echter nog veel vragen beantwoord worden. De
vraag is hoe het precies ingevuld gaat worden, en ook hoe de
belangstelling voor deeltijd hoger onderwijs door deze manier van
financiering gaat toenemen. Wel is duidelijk dat er tot 2017 (de
beoogde invoering) onduidelijkheid zal bestaan die in ieder geval
geen stimulans is voor deelname aan deeltijd hoger
onderwijs.
Gelet op het voorgenomen beleid en de financiële doelstellingen
van het kabinet zal de groei van scholing van de private sector
moeten komen. Dan gaat het vooral om aanbieders en meer nog de
vragers, om de economische mogelijkheden en om wat er is
afgesproken in cao's. Een efficiënt werkende en effectieve
scholingsmarkt is dan belangrijk. Zaken waar het SER-advies
Werk maken van scholing op inzet. Door meer duidelijkheid
over het aanbod en over de kwaliteit van dat aanbod en door meer
samenwerking tussen bedrijven bij het organiseren en inkopen van
scholing. Slimmer scholen met een beter resultaat!
Yvonne van Rooy is kroonlid van de Sociaal-Economische Raad
en collegevoorzitter van de Universiteit Utrecht